Недай затIарикай махар
Лимонар – витамин С-дин халис гьамбархана я, кокаколади тIуьн цIуруриз куьмек гузва, шкалатди чун бахтлу ийизва, къагьведи (кофе) лагьайтIа, бедендик квай яд хкудзава… ТIуьнихъ галаз алакъалу тир махар гзаф ава, гьакъикъатда вуч дуьз я бес? Ша чун кьил акъудиз алахъин.
Сад лагьай мах. Къагьведикай
Эхь, дугъриданни къагьведиз бедендикай са тIимил яд хкуддай лишан ава, амма ада и кардиз ийизвай таъсир акьван тIимил я хьи, куьне йикъа хъвайи цин кьадар гьисабдайла, адак викIегьдиз къагьве авай сукIра кутуртIани жеда. Гьелбетда, ам сад, вини кьил кьве сукIра къагьве яз хьайитIа.
Кьвед лагьай мах. Коладикай
Къен фин коладалди сагъариз жезвайди заз зун педиатрдихъ учирда авайла чир хьана. Ваъ, а хабардин чешме духтур тушир, дидеяр тир, амма са ни ятIани и меслят рикIивай кьабулун мумкин тирвили, мукъаят авуна. Къен фидайла ва ратар къайдадикай хкатай маса дуьшуьшра кока-колади, пепсиди, швепсди ва газ квай маса хъвадай затIари начагъвал анжах генани пис гьалдиз гъун мумкин я.
Себеб: а хъвадай затIарик гзаф шекер ква, ада бедендикай яд хкудун артухарзава. Къен фидайла виридалайни хъсан куьмек банандикай жеда, адак калий ва минералар ква, гьакIни ада бедендиз къуватни гъизва. Аялдиз банандин пюре ва гзаф яд це, кола ваъ ва учирра акъвазнавайла садрани «духтуррин» меслятриз яб гумир.
Пуд лагьай мах. Шкалатда авай бахт
Химиядин чирвилералди и лугьузвай фикир дуьзди я, шкалатдик триптофан ква, ам авачиз лезетдин гормон – серотонин арадал къвезвач. Амма шкалатдик ам акьван тIимил ква хьи, гьиссиз жедай нетижа арадал атун патал лап гзаф кьадар чIулав шкалат тIуьна кIанда. Триптофан гзаф кьадарда аваз нисидик ква, адан са йикъан лазим кьадар хьун патал 30 грамм тIуьн бес жезва. ГьакIни ам пахладин жинсинин набататрик, балугъдик, къарникъузрик ва маса затIарик ква.
Кьуд лагьай мах. Йикъа пуд литрдилай тIимил тушиз яд хъун
Эхь, яд – чи уьмуьрдин бине я, амма йикъа хъвайи кьван цин кьадар гьисабдалди, жувахъ яб акала: мумкин я, куь бедендиз кьве литр яд бес хьун, белки, адалайни тIимил. Квез лазим тир цин кьадар квевай и жуьреда гьисабиз жеда: чи бедендин заланвал 0,03-даз зарб ийида. Яни, эгер куь заланвал 60 кг ятIа, квез суткада лазим кьадар яд 1,8 литр я. Артух кьадар яд – им куь дуркIунрал акьалтзавай артухан кIвалах я.
Вад лагьай мах. Йифен тIуьн душмандиз це
Виридалайни машгьур пегьриз (диета) – нянин сятдин ругудалай кьулухъ тIуьн тавун я. Гуя анжах гьа и къайда хуьн лазим я ва юкьни шуькIуь жеда, беденни – сагълам. Ваъ, им вири жува-жув алцурарун я, чун калорияр тIимил хьайила яхун жезвайди я. Чна лазим кьадар калорияр ишлемишдайла, кIантIа йифиз хьурай, кIантIа юкъуз – тафават авач, чун яхун жедач.
Ругуд лагьай мах. Лимонрик витамин С гзаф ква
Лимонар дугъриданни С витаминдалди девлетлу емишрик акатзава: абурун 100 граммдик 53 миллиграмм аскорбиновый кислота ква. Амма им абурук виридалайни гзаф витамин ква лагьай чIал туш. Брокколи келемдин 100 граммдик 115 миллиграмм витамин С ква, кивидин 100 граммдик – 71 миллиграмм ва икI мад.
Ирид лагьай мах. ЧIулав фу лацудалай менфятлу я
Фу менфятлу яни, тушни – ам гьихьтин гъуьруькай чранватIа, гьадалай аслу я: сагъ тваррин гъуьруькай яни, я тахьайтIа винел алай хъуьруьш алуднавай тваррин гъуьруькай. Кар ана ава хьи, чIулав фан гзаф сортар адак тайин тир затIар акадар хъувурла гьахьтин рангунинбур жезва. Гьавиляй адак вуч кватIа, дикъетдалди кIела. Халисандиз фу менфятлу я, эгер ам 90% сагъ тваррин гъуьруькай ибарат ятIа, ам лагьайтIа, виридалайни мумкин я, рагъул фу яз хьун.
ФАТIИМАТ ГЬАЖИЕВА
