Главная

Сфи эфенди

Сфи эфенди

Тарихрай чав агакьнавай лезги чIаланни шииратдин ажайиб ирсинин сагьибрикай тир Сфи Эфендидин (1770-1835) 250 йис тамам хьанва. Вуж я тIвар кьунвай и векил - арифдар, вичин вахтунин асул къамат яратмиш-навай эсерар таз алакьнавай арифдар?

Сфи эфенди 1770-йисуз Ахцегь магьалдик акатзавай Ухулрин хуьре дидедиз хьана. Къ.Аки¬мова къейднавайвал, ам фад етим хьана. Амма зигьин хци гада кIелиз Миграгърин хуьруьн медресадиз атана, ина гьамишалугъ яз амукьна.

Сфи эфендиди сифте чирвилер а чIавуз машгьур алим-арабист Абдулгъани эфендидивай къачуна. Адалай кьулухъ, хуьре мискIиндин межевирвални ийиз, маллади вичин чирвилер, Ахцегьиз, Шиназдиз, Фрагъиз, Худатиз ва масанриз физ, гьа вахтунин машгьур эфендийрин патав хкажна. Абурун жергеда Ахцегь Мирзе Али, Ярагъ Мегьамед хьтин арифдарарни авай.

Эхь, чIехи чирвилери Сфи эфендидин дережаярни хкажна. Миграгъа адакай медресадин иеси, эфенди, жуьмя мискIиндин имам, хуьруьн къази хьана. Вичи цIудралди жегьил сухтаяр, гуьгъуьнлай алимар, эфендияр хьайи ксар гьазурна.

Сфи эфенди хъсан жерягьни тир. Ахцегьа Мирзе Алиди хьиз, Миграгъа жемятрин сагъламвал хуьз, Сфи эфендиди жерягьвална. Гъиликай, мецикай, акьул-камалдикай инсанриз куьмек хьайи касдин сур зияратдиз элкъвена. Адан гуьмбет гилани хуьруьн агъа магьледин сурара инсанрин къаюмвилик кваз хуьзва.

Гьа вахтарин маса эфендийри хьиз, вичин гзаф фикирар шиирралди кхьена. Несилрин гъилера адан “Мазан Къемер”, “Ахцегь Мирзе Али илифайла”, “Эренлер”, “Йигулризругулриз” ва маса эсерар ама. Абурукай са шумуд чна и нумрадани чапзава.

МЕРДАЛИ ЖАЛИЛОВ

2026-07-01 (Мугьаррам 1448 г.) №7.


Савда бинт Зам’ат

Меккадиз Ислам атай чIавалай башламишна къурайшитри чпин ватанэгьлийриз абуру Ислам кьабулна лугьуз жазаяр гуз хьана. Мусурманрин гьал лап четин хьайила, Пайгъамбарди ﷺ динэгьлияр къутармишун патал абуруз Эфиопиядиз куьч хьун эмирна, а чIавуз адан кьиле гьахълу пачагь авай. Ада мусурманар...


Зулумдалди эменни къазанмишун

Ислам динда къад лагьай чlехи гунагь – зулумдалди эменни къазанмишун я (цlекlуьд лагьай чlехи гунагь – им дяведа душманривай вахчунвай эменнидикай (трофей) чуьнуьхун я. Ам зулумдалди эменни къазанмишунин жуьрейрикай сад хьуниз килигна чна а кьве чlехи гунагьдизни талукь яз са макъала...


Абу Бакр ас-Сиддикьакай кьисаяр

Абу Бакран тIвар кьурла Умар шехьзава   Садра Умар алай чкадал инсанар Абу Бакракай рахаз хьана. Умара лагьана: «Заз зи вири крар Абу Бакран уьмуьрдай са йикъахъни са йифехъ дегишарнайтIа кIандай. Йифиз талукь яз лагьайтIа – им Пайгъамбардихъ ﷺ галаз чуьнуьх хьун патал Савр...


Рекье авайла суннатар авун герек яни?

Суал: Са бязибуру сеферда (рекье) авайла суннат-кпIар тавуртIани жеда лугьуз тестикьарзава. Ибур дуьз гафар яни?   Жаваб: Ваъ, дуьз гафар туш. АкI лугьузвайбур чеб Шариатдикай хабар авачирбур я. Абурун гафар кьуд мазгьабдикай гьич садавни кьадайбур туш. Кьуд мазгьабдани а кпIар авун суннат...


Женнетдин няметар

1. Аль-Мугъира бин Шу`бади агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Са сеферда Мусади вичин Раббидивай ﷻ хабар кьуна: «Женнетда авай инсанрикай виридалайни агъада авай гьал низ жеда?»   Ада жаваб гана: «Ам Женнетдин вири агьалияр Женнетдиз фейидалай кьулухъ атай...