Главная

Сфи эфенди

Сфи эфенди

Тарихрай чав агакьнавай лезги чIаланни шииратдин ажайиб ирсинин сагьибрикай тир Сфи Эфендидин (1770-1835) 250 йис тамам хьанва. Вуж я тIвар кьунвай и векил - арифдар, вичин вахтунин асул къамат яратмиш-навай эсерар таз алакьнавай арифдар?

Сфи эфенди 1770-йисуз Ахцегь магьалдик акатзавай Ухулрин хуьре дидедиз хьана. Къ.Аки¬мова къейднавайвал, ам фад етим хьана. Амма зигьин хци гада кIелиз Миграгърин хуьруьн медресадиз атана, ина гьамишалугъ яз амукьна.

Сфи эфендиди сифте чирвилер а чIавуз машгьур алим-арабист Абдулгъани эфендидивай къачуна. Адалай кьулухъ, хуьре мискIиндин межевирвални ийиз, маллади вичин чирвилер, Ахцегьиз, Шиназдиз, Фрагъиз, Худатиз ва масанриз физ, гьа вахтунин машгьур эфендийрин патав хкажна. Абурун жергеда Ахцегь Мирзе Али, Ярагъ Мегьамед хьтин арифдарарни авай.

Эхь, чIехи чирвилери Сфи эфендидин дережаярни хкажна. Миграгъа адакай медресадин иеси, эфенди, жуьмя мискIиндин имам, хуьруьн къази хьана. Вичи цIудралди жегьил сухтаяр, гуьгъуьнлай алимар, эфендияр хьайи ксар гьазурна.

Сфи эфенди хъсан жерягьни тир. Ахцегьа Мирзе Алиди хьиз, Миграгъа жемятрин сагъламвал хуьз, Сфи эфендиди жерягьвална. Гъиликай, мецикай, акьул-камалдикай инсанриз куьмек хьайи касдин сур зияратдиз элкъвена. Адан гуьмбет гилани хуьруьн агъа магьледин сурара инсанрин къаюмвилик кваз хуьзва.

Гьа вахтарин маса эфендийри хьиз, вичин гзаф фикирар шиирралди кхьена. Несилрин гъилера адан “Мазан Къемер”, “Ахцегь Мирзе Али илифайла”, “Эренлер”, “Йигулризругулриз” ва маса эсерар ама. Абурукай са шумуд чна и нумрадани чапзава.

МЕРДАЛИ ЖАЛИЛОВ

2026-08-01 (Сафар 1448 г.) №8.


Сура ат-Тавба (гъил къачун тlалабун)

И сурадин вилик «Бисмиллягь…» авач, вучиз лагьайтlа гьакl буйругъна Пайгъамбарди ﷺ. Аль-Гьакима агакьарнавай гьадисди и кар тестикьарзава. Гьакlни чал агакьнава хьи, «бисмиллягь…» - Аллагьди ﷻ хуьн патал лугьузва, амма и сура имансузриз кlичlе гун патал...


Дастамаз къачудайла дуьаяр кlелун

Суал: Дуьз рекьелай алатнавай са бязибуру лугьузва хьи, дастамаз къачудайла (гъилер, кIвачер чуьхуьдайла) дуьаяр кIелун бид’а я, гьавиляй абур кIелдай ихтияр авач. И гафар дуьзбур яни?   Жаваб: Ваъ, дуьзбур туш. Дуьа гьина хьайитIани ва мус хьайитIани ийидай ихтияр ава, анжах...


Руш низ гъуьлуьз гуда?

Салафрин (Исламдин сифтегьан асирра яшамиш хьайи михьи несилар) девирда Нугь ибн Марьям лугьудай са кас яшамиш хьанай. Адахъ гзаф мал-девлет ва иер са руш авай. Ам це лугьуз тIвар-ван ва девлет авай ксар гзаф къвезвай. Амма адаз вичин руш низ гудатIа чизвачир.   А касдихъ емишдин тарарин еке...


Исламда мазгьабар гьикl арадал атана?

Са гьихьтин хьайитIани месэладин гьакъиндай къарар кьабулдайла, имамар сифтени-сифте Къуръанда адакай вуч лагьанватIа, гьаниз килигзава.   Эгер анай абуруз жаваб жагъун тавуртIа, абур гьадисриз килигзава. Эгер гьанайни жагъун тавуртIа, а месэладин гьакъиндай асгьабри сад авунвай гафуниз...


Аялриз Исламдин тербия гунин эдебар

Эвел алатай нумрада   Аял Исламди хъсан яз гьисабзавай лацу рангунин парталар алукIиз вердишарна кIанда, гьеле аял чIавуз рушарик кьил кIевирдай вердишвал кутуна кIанда, яни чIарар къалур тийидай. ГъвечIи чIавалай тербиясуз аял табий тежедайди, терсди, тапарардайди, буш рахунрал рикI алайди,...