Главная

Сфи эфенди

Сфи эфенди

Тарихрай чав агакьнавай лезги чIаланни шииратдин ажайиб ирсинин сагьибрикай тир Сфи Эфендидин (1770-1835) 250 йис тамам хьанва. Вуж я тIвар кьунвай и векил - арифдар, вичин вахтунин асул къамат яратмиш-навай эсерар таз алакьнавай арифдар?

Сфи эфенди 1770-йисуз Ахцегь магьалдик акатзавай Ухулрин хуьре дидедиз хьана. Къ.Аки¬мова къейднавайвал, ам фад етим хьана. Амма зигьин хци гада кIелиз Миграгърин хуьруьн медресадиз атана, ина гьамишалугъ яз амукьна.

Сфи эфендиди сифте чирвилер а чIавуз машгьур алим-арабист Абдулгъани эфендидивай къачуна. Адалай кьулухъ, хуьре мискIиндин межевирвални ийиз, маллади вичин чирвилер, Ахцегьиз, Шиназдиз, Фрагъиз, Худатиз ва масанриз физ, гьа вахтунин машгьур эфендийрин патав хкажна. Абурун жергеда Ахцегь Мирзе Али, Ярагъ Мегьамед хьтин арифдарарни авай.

Эхь, чIехи чирвилери Сфи эфендидин дережаярни хкажна. Миграгъа адакай медресадин иеси, эфенди, жуьмя мискIиндин имам, хуьруьн къази хьана. Вичи цIудралди жегьил сухтаяр, гуьгъуьнлай алимар, эфендияр хьайи ксар гьазурна.

Сфи эфенди хъсан жерягьни тир. Ахцегьа Мирзе Алиди хьиз, Миграгъа жемятрин сагъламвал хуьз, Сфи эфендиди жерягьвална. Гъиликай, мецикай, акьул-камалдикай инсанриз куьмек хьайи касдин сур зияратдиз элкъвена. Адан гуьмбет гилани хуьруьн агъа магьледин сурара инсанрин къаюмвилик кваз хуьзва.

Гьа вахтарин маса эфендийри хьиз, вичин гзаф фикирар шиирралди кхьена. Несилрин гъилера адан “Мазан Къемер”, “Ахцегь Мирзе Али илифайла”, “Эренлер”, “Йигулризругулриз” ва маса эсерар ама. Абурукай са шумуд чна и нумрадани чапзава.

МЕРДАЛИ ЖАЛИЛОВ

2026-04-01 (Шаввал 1447 г.) №4.


Гъуьлуь папаз гьуьрмет авунин эдебар

Гьар са инсанди вичин папахъ галаз рафтарвилер вичиз кIандайвал туькIуьрзава. Ни вичин кIвалахар Шариатдин къанунрихъ галаз кьадайвал туькIуьрзавачтIа, ада вичин рафтарвилер папахъ галаз вичин нефсиниз кIандайвал туькIуьрзава.   Бязибуру, чпи папаз кичIе гузва лугьуз, чпин рикIе акьур...


Къуни-къуншивал

Са юкъуз дахдиз аялрин кIвале Айшани диде къуншийрикай ихтилатар ийиз ацукьнаваз акуна. Руша чпин къуншияр гьихьтин мегьрибан, чин ачух, хъсан инсанар ятIа, ихтилатзавай.   Гьа и арада дахди, абур авай кIвализ гьахьна, икI лагьана: «Ваз чидани, чан руш, кIвал къачудалди, къуншидал вужар яшамиш...


Кьиникьихъ галаз алакъалу ферзер ва эдебар

Чан гайидалай кьулухъ руьгь инсандин бедендай экъечIзава. Инсан мейитдиз элкъвезва. Руьгь гаруз ва я гьавадиз тешпигь я. Ам аквадач ва гьамишалугъ амукьзава.   Азарлудал кьил чIугун сунна я, иллаки ам кьиникьин азар ятIа, амма яргъалди адан патав амукьун меслят къалурзавач. Азарлу касдив...


Иманди дуьзвал истемишзава

Эвел алатай нумрайра   Йикъа шумуд сеферда куьне гунагьрикай туба ийизва, Аллагьдин ﷻ жазадихъай кичIела, мад абур хъувун тавунин ният аваз? Жувавай хабар яхъ, куьн садра кьванни Аллагьдихъай ﷻ кичIевал гьиссна шехьайди яни?   Аллагьди ﷻ Къуръанда лагьана (мана): «Абуруз...


СУАЛ-ЖАВАБ

Мусурманриз килисадиз фидай ихтияр авани? Имам ар-Рамлиди вичин «Нигьаят аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва: «Мусурманриз килисадиз, синагогадиз ва икI мад фидай ихтияр ава, эгер: - абурун (гьа ибадатханадин векилрин) ихтияр аваз хьайитIа; - ана кьадардилай артух вине кьазвай шикилар,...