Зи дуст фад чIалахъ жедайди я
Зи дуст фад чIалахъ жедайди я
Зи дуст фад чIалахъ жезва. Ада инсанрин гафар регьятдиз кьабулда, ахпа, адан умудар буш акъатайла, рикIик кьада ва кефи чIур жеда. Инсанрикай рикI тахун патал ада вуч авурай?
Психологдин меслят:
За квез лугьун хьи, эгер инсандин къилих масадаз ихтибар ийидайди ятIа, адан себеб ам я хьи, ада вичи таб ийизвач ва адал кьве чин алач, гьавиляй амайбурни гьахьтинбур я лагьана фикирзава. И кар себеб яз ахьтин хесетдикай азад хьун са регьят кар туш.
Ина дегишвал тахьун лап важиблу я, вични инсанрикай адан рикI хадай ва уьмуьрдин мана квахьдай ва са вуч ятIани ийиз кIан техжедай дегишвал. ИкI бязи вахтара дериндай рикI хайила жеда.
Куьне адахъ галаз барабарвал хвена кIанда: куьне адаз дуьньяда авай вири инсанри чеб дуьз тухузвайди туш, амма гьа са вахтунда инсанрин арада дуьз инсанарни ава лагь. Гьавиляй ам са тIимил мукъаят хьун лазим я.
Са регьят къайда ава: рикI тахун патал, рикI ацукьна кIандач. Маса гафаралди, вичин гьар йикъан крара ви дустуни инсанрик гзаф умуд кутун тавурай, амма гьа са вахтунда ада вич гьамиша намуслувилелди тухурай.
Адаз кIанзавайди анжах дуьз сергьятар эцигиз чир хьун ва инсанривай, абурулай алакьзавай крарилай гзаф гуьзлемиш тавун важиблу я. Адет яз яш хьурдавай ахьтин инсанар, жуьреба-жуьре пис вакъиаяр акурдалай кьулухъ гъавурда гьатзава ва мукъаят жезва, амма санлай къачурла кьадардилай артух ихтибар авуниз майилвал амукьзава.
Квевай адаз инсанрин къилихрикай кхьенвай ктабар кIелун теклифайтIа жеда. Завай авторарни лугьуз жеда: Достоевский, Бальзак, Стендаль, Железников. И писателри чпин геройрин къилихар лап хъсандиз ачухзава ва, гьакI хьайила, ктаб кIелзавайбуруз инсанрай хъсандиз кьил акъудиз са тIимил чирзава.
Алимдин жаваб:
Ихтибарвал («аль-амана») – им гайи гафуниз вафалувал, ихтибарлувал, дуьзвал я. И гафунин антоним «аль-хияна» - хиянатвал я. Гьар са иман гъанвай инсанди вичел авур ихтибарвал дуьз тирди къалурна кIанда, ва гьахьтин ери тахьун – мунафикьвилин лишан я. ГьакI хьайила, куь дустуни инсанрихъ ихтибар авуна, абурун чIалахъ хьуна са писвални авач. Амма адан умудар буш акъатайла, ихтибарвал квахьайла – ида, гьелбетда, пашман тавуна тадач. Амма инсанрикай рикI хун, са карни ийиз кIамукь тавун, виридахъ ихтибарвал квахьун – им чIуру гьал я.
Чакай вири хъсанбур туш лугьуз ва виридаз хъсан къилихар авач лугьуз чавай садавай-садак тахсир кутаз жедани кьван? Чун гьихьтинбур хьайитIани, чун Халикьди ﷻ гьакI халкьнава хьи. Им, кьилди къачуртIа, винел патан акунриз, бажарагъдиз, акьулдиз ва гьатта инсандин къилихдиз талукь я. Чи къилихар хъсанбур чаз гьакI кIан хьайивиляй туш, Аллагьди ﷻ чаз ахьтин ери гайивиляй я, гьавиляй чна Адаз гьамиша шукур авун лазим я.
Чи Раббидихъ ﷻ авай инанмишвал гьикьван гуьзел я ва чун – инсанар – гьикьван камил туширбур я! Чавай инсанар лап хъсанбур я лугьуз жедани кьван? Гьар са инсан ягъалмиш хьун мумкин я хьи, ва гунагьар квачирбур анжах пайгъамбарар я. Нагагь инсанди ихтибарвал чIурнатIа, чна адаз хъсан насигьат авуна, ада авур кардиз гьахълу ийидай делил жагъурна кIанда, гьич тахьайтIа адаз яб гун ва тади нетижаяр акъуд тавун лазим я. Инсандикай пис фикир ийиз, виридакай рикI хаз, жуван рикIиз азабар гун тийидайвал, гьасятда а касдихъ галаз рахана, ада авур кардин себебар чирайтIа, дуьз жеда. Эгер ада вичин гъалатI аннамишнаватIа ва куь умудар дуьз акъатнач лагьана пашман хьанватIа, адалай гъил къачун, адаз дуьа авун (адан патахъай Аллагьдивай ﷻ тIалабун) лазим я.
Амма инсанди вич а саягъда тухун адаз адетдин кар, адаз хас тир ери ятIа, адак чIехи умудар кутун герек туш – гьа идалди куьне куьн артухан пашманвилерикай ва рикI хуникай саламат ийида.
