Суал-жаваб

Суал-жаваб

Маса гузвай ва я маса къачузвай касдивай маса къачунинни маса гунин икьрарда агъадихъ галай шартIар тайин ийиз жедани: месела, маса къачунвай касди къачур затI масадаз маса гун хъувунин дуьшуьшда, ам маса къачунвай касдилай гъейри садазни маса гун тийидайвал; ва я маса къачузвай касди парча къачуда, эгер маса гузвай касди адакай партал цваз хьайитIа?

Маса къачунинни маса гунин икьрар гьакъикъиди тежезвай асул дибдин шартIарикай сад метягь маса гудайла маса гузвай ва я маса къачузвай касдин патай шартIар тахьун я. Яни савдадин икьрар кутIундайла, патариз метягьдин асул манадиз аксивалдай шартIар эцигдай ихтияр авач.

Нагагь маса гузвай касди лагьайтIа: «За ваз и машин маса гузва, вуна заз ви машинни маса гунин шартIуналди» ва я «За вавай парча къачузва, вуна адакай партал цунин шартIуналди», ихьтин савдадин икьрарар гьакъикъибур туширбур яз гьисабзава.

(«Аль-Мажму шаргь аль-Мугьаззаб», «Мугъни аль-Мугьтаж»)

Вуч ийида, эгер инсандиз вичел чан аламаз вичин мал-девлет идара ийиз ва рекьидайла ам са касдиз гуз кIанзаватIа?

Малум тирвал, инсан заландиз азарлу хьайила, адахъ вичин мал-девлет азаддиз идара ийидай мумкинвал амукьзавач, пуд паюникай са пай квачиз. Эгер инсандиз вичел чан аламай кьван вичин мал-девлет идара ийиз кIанзаватIа ва рекьидайла вичиз хъсан акур касдиз ам гуз кIан хьайитIа, адавай вичин рекьидалди вилик хьайи азардихъ галаз алакъалу тир незуьр авуртIа жеда.

Месела, нагагь инсанди лагьайтIа: «За зи кьиникьин вилик хьайи азардилай са йикъан вилик флан касдиз зи девлетдикай флан затI незуьр авунва», эменнидин иесидивай та вич азарлу жедалди гьа девлет идара ийиз жеда. Амма ам залан азардикди начагъ хьанмазди, адан мал-девлет вичи незуьр авунвай касдин хсусиятдиз фида.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)

Нежес алай партал алаз къекъведай ихтияр авани?

Нежес алай партал кпIуна, Кябедал элкъведайла (тIаваф ийидайла) ва икI мад алукIун къадагъа я. И ибадатрилай къецяй – къадагъа авач, месела, эгер инсанди вичи ийизвай кIвалахдиз килигна (гьайванрихъ гелкъвезва ва икI мад) нежесдай кьацIанвай партал алукIун лазим жезватIа.

Анжах кьасухдай, са гьихьтин ятIани игьтияжвал авачиз, партал нежесдай кьацIурун къадагъа я; амма кьацIанвай партал алукIун къадагъа туш. ГьакIни нежесдай кьацIанвай кьежей партални алукIдай ихтияр авач, эгер адай беден ва я маса партал кьацIунин хатавал аваз хьайитIа. ГьакIни кьурай нежесдай кьацIанвай партал кьежей жендекдал ва я кIаникай алукIдай ламу парталдал алукIдай ихтиярни авач, вучиз лагьайтIа нежес ламу чкадай фин мумкин я.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)

Са чIавузни капI тавур рушал эвленмиш жедай ихтияр авани?

Сифте нубатда ада вучиз капI ийизвачтIа чирна кIанда. Эгер – капI ва я адак квай са пай, чпи н патахъай алимриз са фикир авай, ферз туш лугьуз ийизвачтIа, а руш муртад яз гьисабзава. Ахьтин дишегьлидал эвленмиш жедай ихтияр авач. Нагагь ада кагьулвиляй ийизвачтIа, амма капI ферз тирди ам инанмиш ятIа, ахьтин рушал эвленмиш жедай ихтияр ава, амма Аллагьдихъай кичIе дишегьлидал эвленмиш хьайитIа хъсан я.

(«Фатава аль-Курди»)

Некягь ийидай вахтунда туба авур чам михьи рушаз лайихди жезвани?

И месэладин патахъай алимар са фикирдал атанвач. Имам Ибн Гьажар аль-Гьайтамиди гьисабзава хьи, туба авур гунагькар михьи рушаз са йис алатайла лайихлу жезва. Эгер адан гунагь зина тиртIа, ам са чIавузни адаз лайихлу жезвач.

Имам ар-Рамлидин фикирдалди, гунагькар чам туба авунмазди михьи рушаз лайихлу жезва, гьатта ада зина авунваз хьайитIани.

(«Фатава аль-Курди»)

Нежес алай партал алаз къекъведай ихтияр авани?

Нежес алай партал кпIуна, Кябедал элкъведайла (тIаваф ийидайла) ва икI мад алукIун къадагъа я. И ибадатрилай къецяй – къадагъа авач, месела, эгер инсанди вичи ийизвай кIвалахдиз килигна (гьайванрихъ гелкъвезва ва икI мад) нежесдай кьацIанвай партал алукIун лазим жезватIа.

Анжах кьасухдай, са гьихьтин ятIани игьтияжвал авачиз, партал нежесдай кьацIурун къадагъа я; амма кьацIанвай партал алукIун къадагъа туш. ГьакIни нежесдай кьацIанвай кьежей партални алукIдай ихтияр авач, эгер адай беден ва я маса партал кьацIунин хатавал аваз хьайитIа. ГьакIни кьурай нежесдай кьацIанвай партал кьежей жендекдал ва я кIаникай алукIдай ламу парталдал алукIдай ихтиярни авач, вучиз лагьайтIа нежес ламу чкадай фин мумкин я.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)

Са чIавузни капI тавур рушал эвленмиш жедай ихтияр авани?

Сифте нубатда ада вучиз капI ийизвачтIа чирна кIанда. Эгер – капI ва я адак квай са пай, чпи н патахъай алимриз са фикир авай, ферз туш лугьуз ийизвачтIа, а руш муртад яз гьисабзава. Ахьтин дишегьлидал эвленмиш жедай ихтияр авач. Нагагь ада кагьулвиляй ийизвачтIа, амма капI ферз тирди ам инанмиш ятIа, ахьтин рушал эвленмиш жедай ихтияр ава, амма Аллагьдихъай кичIе дишегьлидал эвленмиш хьайитIа хъсан я.

(«Фатава аль-Курди»)