ЦIийи диде гьикI кьабулда?
ЦIийи диде гьикI кьабулда?
Диде кечмиш хьайидалай кьулухъ бубадин уьмуьрда цIийи дишегьли гьикI кьабулда? Ам амачиз анжах са йис я, амма буба мад эвленмиш хьана. Ада вич лап маса жуьреда тухуз гатIумна, цIийи папахъ галаз акI къекъвезва хьи, виликдай зи дидедихъ галаз гьич къекъуьн тавур жуьреда. Чаз ам кьабулиз четинзава. Чна вуч ийида?
Алимдин жаваб:
Мукьвабур кьиникь – гьамиша чIехи зиян, залан имтигьан я. Чи шумуд йис хьайитIани, диде-буба амачирди кьабулун, иллаки диде, гьамиша четин я. ЯтIани, муьтIуьгъ хьана ва ам Аллагьдин ﷻ къарар хьиз кьабулна кIанда.
Са сеферда Аллагьдин Расулди ﷺ Жабраил малаикдивай жузуна: «Юсуфахъ авай Якъубан дерт гьихьтинди тир?» Жабраила жаваб гана: «Ам рухваяр кьейи пудкъанни цIуд дидедин гъамуниз барабар тир!» Пайгъамбарди ﷺ хабар кьуна: «АкI хьайила адай хьайи суваб гьихьтинди тир?» - «Аллагьдин ﷻ рекье чан гайи виш шагьиддин сувабдиз барабар, вучиз лагьайтIа ада гьич са легьзедани Аллагьдикай ﷻ умуд атIаначир» (атI-ТIабари).
Аллагьдиз ﷻ Вичин лукI кIан хьунин лишанрикай сад ам я хьи, Ада ам ахтармишзава.
Куь дуьшуьшда квез авай бейкефвал ва туькьуьлвал бубади ийизвай крарин патахъай акьван туш, гьикьван диде кечмиш хьун себеб яз куьне хажалат чIугвазватIа. Зи фикирдалди, куь бубади гьикI куь патахъай, гьакI куь кечмиш хьанвай дидедин патахъайни адалатсузвал ийизвач. Ада гилан папахъ галаз ийизвай рафтарвал – адан хсуси кар я ва адаз а патахъай Аллагьдин ﷻ диндал бинелу яз, гьахълу тир ихтияр ава. Гьар са инсанди вичин крарин патахъай жаваб гуда, кIантIа абур адан Раббидихъ ﷻ галаз авай рафтарвилер, кIантIа Адан лукIарихъ галаз авай рафтарвилер хьурай.
Аллагь Таалади Къуръанда лагьанва (баяндин мана): «Ни са зерредин заланвал авай хъсанвал авунатIа, ам аквада (адай жедай суваб). Ни са зерредин заланвал авай писвал авуртIа, ам аквада (адай гудай жаза)» («Аз-Залзала» сура, 7-8-аятар).
Гьавиляй жуван крарикай фикир ийиз алахъ, дуьз крар ийиз ва буба тахсирлу тийиз. Нагьакьанди яз гьисабзавай кар ам я хьи, гьим Аллагьдин ﷻ патахъай нагьакьанди ятIа. И дуьшуьшда, эгер бубадиз адан уьмуьр туькIуьриз куьмек гуз жезвачтIа, манийвал кьванни ийимир. Вучиз лагьайтIа бубадиз гьуьрмет авун, адахъ гелкъуьн ва диндиз акси тушир вири крара адаз яб гун – алемрин Халикьдин ﷻ эмир я.
Дидедиз дуьа ая, Аллагьдивай ﷻ адан гунагьрилай гъил къачун ва регьим авун тIалаб. Куь дидедиз куь патахъай гьихьтин умудар авайтIа, абурухъ галаз дуьз къведайвал ийиз алахъ. Бубадин цIийи паб (куь тахай диде), диндин къайдайрал асаслу яз, квез магьрам (мукьвади) жезва, ва куьн мукьвабуруз гьихьтин рафтарвал авун мажбур ятIа, гьадазни гьахьтин рафтарвал авун лазим я. Куь краралди буба шад ая, вучиз лагьайтIа диде-бубадин разивиле Аллагьдин ﷻ разивал ава.
Психологдин меслят:
Зи патахъай, и кар са кьадар абурсуз акуна кIанзавач, амма са гьакIан гьакъикъат кьабулун лазим я. Куь диде квез ва куь бубадиз гьар жуьредин статусра ава. Куьне, адетдин гьар са инсанди хьиз, куь диде кечмиш хьуниз рикIин тIарвилелди эсер ийизва. Ада куьн хана, чIехи авуна ва куьн сагъ-саламат хьун патал гьамиша вичин чан къурбанд ийиз гьазур тир, ва садавайни адан чка кьаз жедач. Амма куь бубадин ам паб тир ва ам лап маса кар я. Куь бубади вич тухунин къайда куьне дидедин патахъай хаинвал хьиз кьабулун мумкин я, анжах ада вичин амалралди куь диде маса гузвач, ам гьакI инлай кьулухъ яшамиш жез алахъзава.
Им ада куь чIехи дидедин (бубадин дидедин) кьиникь куь дидедин кьиникь хьиз кьабулдайвал истемишуниз барабар я. Амма квевай акI жедач. ЧIехи пай инсанри чIехи дидедин кьиникь дидедин кьиникьилай регьятдиз кьабулзава хьи. Ибур гьар жуьредин статусар я ва, гьаниз килигна, гьар жуьредин рафтарвилерни я.
Аквадай гьалда, квек хкIазвай кар ам я хьи, ада куь дидедилай цIийи папан къайгъу гзаф чIугвазва. И кардизни адаз ихтияр ава. Гьар жуьредин дишегьлияр, гьар жуьредин къилихар, гьар жуьредин гьиссер ва, гьаниз килигна, гьар жуьредин рафтарвилер ва вич тухунин къайдаяр.
Чарасуз а гьакъикъатни къейд авун герек я хьи, куьне адан цIийи папахъ куь хайи дидедихъ хьтин рафтарвал авун садани истемишун лазим туш. Гьатта бубади а кар истемишиз хьайитIани, квевай адаз секиндиз жаваб гуз жеда хьи, квевай адаз куь бубадин хкягъуниз хьиз гьуьрмет ийиз жеда, амма ам кIан хьун куьн мажбур туш. Ам адан гъуьл я, адаз ам кIанни хьурай.
Куьне куьн куь бубадин чкадал эциг, ада авунвай кардиз куь вилерай килигмир. Анжах са гьадаз чизва, вичин паб кьиникьи адан рикIиз гьихьтин таъсир авунатIа, ва адаз инлай кьулухъ яшамиш жез кIанзава лугьуз, адаз туьгьметар авуна виже къведач.
