СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Метягьдикай нукьсан жагъунин ва я маса себебдалди маса къачунинни маса гунин икьрар гьич авурдалай кьулухъ маса гайи касдиз маса къачурдавай, ам ишлемишунин нетижада адетдин куьгьне хьун себеб яз арадал атай къиметдин тафават истемишдай ихтияр авани?

Эгер маса къачурдалай кьулухъ, месела, машин, са кьадар вахтунилай адакай ам маса къачудалди квай нукьсан жагъайтIа, ва а нукьсанди машин акъваззавай къиметдиз хейлин таъсир ийиз хьайитIа, маса къачур касдиз икьрар пуч ийидай ихтияр ава. Ихьтин дуьшуьшда маса къачунвай касди къиметдин тафават эвез хъувун лазим туш, эгер машин ишлемишдайла адан къимет хейлин ават тавунваз хьайитIа. 

Нагагь машиндин тIебии ресурс куьтягь хьунин ва ам гзаф гьалунин нетижада адан къимет са хейлин аватайтIа, и дуьшуьшда мажбурвилелди вахкунин ихтияр амукьзавач, вучиз лагьайтIа и месэлада ресурс куьтягь хьун ва гзаф гьалун, машин маса къачур касди ам ишлемишдайла арадал атай нукьсан хьиз гьисабзава.

(«Мугъни аль-Мугьтаж», 2-том, 446-чин)

Эгер метягь элкъвена вахкайтIа, маса гайи касдиз адан къиметдин са пай вахкун тийидай ихтияр авани?

Вири лазим тир шартIар вилив хвена маса гунинни маса къачунин савда куьтягь хьайидалай кьулухъ маса къачур касдиз метягь анжах тайин тир гьалар аваз хьайитIа, иесидив вахкудай ихтияр ава. Абурук акатзава:

1)    икьрар кутIундайла ам кьве патазни пуд йикъан къене гьич ийидай ихтияр гузвай шартIарикай виликамаз лугьун (шартI аль-хияр);

2)    савда ийизвай чкадилай хъфидалди маса къачузвай ва маса гузвай ксарин савда тавунин икьрар (шартI аль-хияр); 

3)    метягь къачурдалай кьулухъ адакай вичин къиметдиз гзаф таъсир ийизвай нукьсан жагъун.

Вири и дуьшуьшра маса къачур касдиз метягь маса гайи касдив вахкудай ихтияр ава, гьа са вахтунда маса гайи касдиз икьрар гьич авунай са гьихьтин ятIани гьакъи къачудай ихтияр авач.

Нагагь маса къачур касдиз са себебни авачиз метягь вахкуз кIан хьайитIа, ам адавай анжах маса гайи касдин ихтиярдалди жеда. Маса гайи касдиз лагьайтIа, и дуьшуьшда метягь элкъвена кьабул тийидай ихтияр ава. Амма ам метягь элкъвена кьабулиз рази хьайитIа, адаз и кардай са гьихьтин ятIани гьакъи къачудай ихтияр авач, эгер маса къачур касди метягь сагъ-саламатдиз вахкуз хьайитIа.

(«Мингьаж атI-тIалибин», 102-чин)

Эгер папа вичиз тIалакь ганва лугьуз тестикьариз, гъуьлуь лагьайтIа, а кар инкар ийиз хьайитIа, къарар гьихьтинди жеда?

Нагагь папа вичиз тIалакь ганва лугьуз тестикьариз хьайитIа, гъуьлуь лагьайтIа, инкар ийиз хьайитIа, ва я ада вичиз пуд тIалакь ганва лугьуз тестикьариз хьайитIа, амма гъуьлуь сад ва я кьве тIалакь ганва лугьуз хьайитIа, ва папаз шагьидар авачиз хьайитIа, гъуьлуьн гафар вине кьазва, ада кьин кьурдалай кьулухъ.

Эгер папаз шагьидар аваз хьайитIа, адан гафар вине кьазва.

Идаз делил яз Пайгъамбардин ﷺ гьадис гъизва: «Тестикьарзавайда шагьидар гъун лазим я, инкарзавайда – кьин кьун».

Амма папа гъуьлуь вичиз тамам тIалакь ганва лугьуз тестикьариз хьайитIа, ва ада а гафар гъуьлуьвай вичиз ван хьана лугьуз хьайитIа, я тахьайтIа адаз кьве адалатлу, диндар касди а кардикай лагьанватIа, амма гъуьлуь инкар ийиз хьайитIа, папа гъуьлуькай кьил къакъудиз, ам вичин патав туна кIандач, эгер адан фикирдалди абуруз тамам тIалакь хьанватIа ва ам, адан гафарай, адан гъуьл яз гьисабзавачтIа.

Нагагь гъуьлуь вичи кьин кьадач лагьайтIа, кьин кьунин ихтияр папал физва.

(«Мингьаж атI-тIалибин», 102-чин)

Мусурмандик гъуьлуьк квай ва адалай руфунал залан хьанвай имансуз дишегьли гьина кучукда?

Эгер мусурмандик гъуьлуьк квай имансуз дишегьли руфунал залан тахьана кьейитIа, ам имансузрин сурара кучукда.

Нагагь ам руфуна аял аваз кьейитIа, ам, далу кьибледихъ элкъуьрна, мусурманринни имансузрин сурарин арада кучукда.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», 3-том, 260-чин)

Метягь анжах кьадардилай артух багьа хьуниз килигна, маса къачузвай касдиз метягь вахкудай ва маса къачунинни маса гунин икьрар гьич ийидай ихтияр авани?

Эгер маса къачунинни маса гунин савда вири лазим шартIар вилив хвена кьиле тухванваз хьайитIа, я маса къачур касдиз, я маса гайи касдиз метягь анжах лап багьа ва я ужуз къиметдай маса къачун себеб яз, ам гьич ийидай ихтияр авач.

Къиметар тийижиз метягь лап багьа ва я ужуз къиметдай маса гун ва я маса къачун къайгъусузвиляй гьисабзава, кIантIа маса гузвайди хьурай, кIантIа маса къачузвайди, ва, акI хьайила, абуруз икьрар гьич ийидай ихтияр гузвач.

Месела, Алиди Умаравай базардин къимет 500 агъзур манат тир машин 200 агъзурдай маса къачуна. Умара машин ахьтин ужуз къиметдай машинрин къиметрикай хабар авачирвиляй маса гана. Умараз гьатта машиндин халис къиметдикай чир хьайилани, Алидивай машин вичиз вахкун ва я пул алава хъувун истемишдай ихтияр авач, гьикI хьи савда вири шартIар вилив хвена авунва.

Винидихъ лагьайди фикирдиз къачуна, маса къачузвайдини маса гузвайдини маса къачунинни маса гунин икьрар кутIундайла мукъаят хьун лазим я. Эгер ятIани метягьдин къиметдин патахъай шак аваз хьайитIа, шартIуникай лагьайтIа хъсан я, вич себеб яз, кьве патазни пуд йикъан къене икьрар гьич ийидай ихтияр авай.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж», 3-том, 260-чин)