Артухан къайгъуяр

Зи руш гъуьлуьз фейила, зи шадвилин кьадар авачир ва кьарай кьаз тежез за хтулар гуьзлемишзавай. Амма накь адани езнеди чпиз аялар хадай фикир авач лугьудай хабарди зун вуч лугьудатIа тийижиз туна. Гьич. Са чIавузни. Абуруз гьакIани хъсанзава, аялар лагьайтIа – артухан къайгъуяр я, абур ахьтин четинвилерихъ ва жавабдарвилихъ гьазур туш. Зун шехьзава ва сакIани и кардихъ агъаз жезвач. За вуч ийида?

 Алимдин жаваб:

Эвленмиш хьун вири пайгъамбаррин сунна (хъсан кар) я, вучиз лагьайтIа хизан арадал гъайила, инсан секин жезва, адан руьгьдиз шадвал жезва ва ам гунагьрикай хуьзва. Амма эвленмиш хьунин кьилин мурад – лайихлу несил тербияламишун я. Аялри диде-бубадиз уьмуьрдин къене куьмек гуда ва абур кьуьзуь хьайила даях жеда.

Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Адаман аялрин крар кьиникь атайла куьтягь жезва, пуд шей квачиз: даим садакьа (масабуруз хъсанвал хьун патал ганвай садакьа – рекьер туькIуьрун, мискIинар эцигун, яд тухун ва икI мад), инсанди вичелай гуьгъуьниз тазвай менфятлу чирвилер ва вичин диде-буба патал Аллагьдиз ﷻ дуьаяр ийидай хъсан аял» (Муслим).

Хъсан аял – им инсанди вичелай гуьгъуьниз тазвай виридалайни хъсан шей я.

Куьн шехьун ва хажалат авун герек туш. Жегьилрин къарар, аквадай гьалда, жемятди, танишри, дустари ва икI мад ийизвай таъсирдихъ галаз алакъалу я. Рушахъ галаз рахадай дуьз гафар жагъуриз алахъ. Адаз ахъая, ам дуьньядиз атайла куь уьмуьр гьикI дегиш хьанатIа, эгер хизанда аялар аваз хьайитIа, Аллагьди ﷻ кьетIен жуьреда хизандиз хушбахтвал гуда.

Гьелбетда, рикIел хуьн лазим я, гьакI къелем цун бес жезвач, адахъ гелкъуьнни герек я, яни аялдиз лайихлу тербия гун чарасуз я. Четинвилерихъай, жавабдарвилихъай кичIе хьана кIандач, вучиз лагьайтIа аялдихъ гелкъуьна, адахъ галаз алакъалу гьиссера Раббидин ﷻ чIехи регьим, Адан багъишламишун ава.

Психологдин фикир:

Хизандин гележегдин уьмуьрдиз гьа тегьерда килигун бязи хизанриз хас я. Асул гьисабдалди, ам абурун ихтияр я, гьикьван квез и гафар бегенмиш тахьайтIани. Кар ана ава хьи, ахьтин фикир, авайвал лагьайтIа, вахтуналди я. Са кьадар вахтунилай абуру чпин фикирар дегишарда ва абуруз аял кIан жеда.

Исятда арадал атанвай гьалди квек кичI кутун лазим туш. Куь рушаз гьакI кIан хьана лугьуз куь гуьгьуьл чIурмир. Абур жегьилар я ва са кьадар вахтунда сиягьатриз физ ва диде-бубавилин везифаяр авачиз яшамиш жез кIанзава.

Ина авай месэла ам я хьи, аквадай гьалда, куьне абурун патахъай ваъ, куь патахъай гзаф хажалатар ийизва. Квез жезмай кьван фад хтулар акуна кIан хьуни ахьтин чкадал гъун мумкин я хьи, рушахъ ва адан гъуьлуьхъ галаз куь алакъаяр къвердавай чIур жез башламишда. Абуруз куьн акуна кIан жедач ва яваш-яваш квевай яргъа жеда. Ида абурун арада къал тун ва пис нетижайрал гъун мумкин я.

Лап мумкин я, са-кьве йисалай абур дуьньядиз масакIа килигиз гатIумда ва аялрин патахъай чпин фикир дегишарда. Эхирки, мумкин я, абуру кьасухдай квез гьакI лагьанва, аял мус жеда лугьудай ихтилатар тежедайвал. ГьакIни мумкин я хьи, им абурукай садан фикир я, муькуьда ада лагьайвал ийизва.

Алиасгьаб Мурзаев, психолог. Адиль Ибрагьимов, алим