Имам Шафиидин мазгьабдай
Нагагь масадахъ галаз алакъалу са гунагь авунатIа, а касдиз талагьна, адан тIварцIихъ садакьа гуналди, михьи жедани?
Туба анжах ихьтин шартIар хьуналди гьакъикъиди жезва:
- Гунагь авун акъвазарун.
- Авур кардал пашман хьун
- Мад а гунагь хъувун тавун патахъай кIеви ният хьун.
И шартIар туба кьабулун патал бес я, эгер гунагь маса кас ихтияррикай атIунихъ галаз алакъалу тушиз хьайитIа. Эгер алакъалу ятIа, кьуд лагьай шартI алава хъжезва – жуван крарин патахъай жаваб гунин мажбурвал.
Месела, нагагь инсанди масадакай буьгьтен авунваз хьайитIа, ада гьа касдивай багъишламишун тIалабун ва вичин гафар кьулухъ къахчун лазим я ва икI мад. Эгер инсанди масадан мал-девлет чуьнуьхуналди гунагь авунваз хьайитIа, ада са туба авун бес жезвач. Ада вичи чуьнуьхай затIар, эгер абур амаз хьайитIа, вахкун лазим я.
ТахьайтIа ада вичи чуьнуьхай затIариз барабар тир затIар ва я адан къимет эвез хъувун чарасуз я. Вири и крар, эгер чуьнуьхай касдивай жез хьайитIа, тадиз авун лазим я. Нагагь тежез хьайитIа, пулунин мумкинвал жедалди адавай акъвазайтIа жеда ва вичи гайи зияндай вахкуда ва я мумкинвал хьанмазди ам эвез хъийида, я тахьайтIа адавай багъишламишун тIалабда.
Къейд:
РикIин сидкьидай авур туба, вичик сифте пуд шартI акатай, гьакъикъиди жезва, гьатта нагагь инсанди чуьнуьхай затI эвез хъувунвачиз хьайитIани, амма эменни вахкун тавунин гунагь амукьзава, та чуьнуьхай касди ам вахкудалди.
Чуьнуьхай затI вахкудайла а касдиз гьа чуьуньхунихъ вичин алакъа авайдакай ва эвез хъийизвай затI – вичи чуьнуьхай затI я ва я адаз барабар са затI я лугьун чарасуз туш («Рияз ас-Салигьин» ва «Далиль аль-Фалигьин» ктабдин баянар).
Инсан жувал тепилмиш хьайила, чарасуз жува-жув хуьнин къайдаяр артухар тавун патал, жув гьикI хуьн лазим я?
Инсандин чан – виридалайни багьа затI тирди ва адаз гьар гьихьтин хьайитIани чIуру къаст авун къадагъа тирди чир хьун ва рикIел хуьн лазим я. Исламди гьар са дуьшуьшда инсанди вич тухудай къайдаяр буйругъ авунва, гьа жергедай яз жуважув хуьнин жигьетдайни.
Агьмад ибн Абд уль-Азиз альМалибариди вичин «Фатгь аль-Муин» ктабда лугьузва: «Ма`сум инсанди (кьиникьин жаза гун къалурнавай тахсир тавунвай) вичел тепилмиш хьайила вич хуьн лазим я ва и кар авун патал мумкинвилиз килигна виридалайни кьезил серенжемар кьабулун герек я».
«Месела, ихьтин галай-галайвал кьиле тухвана жув хуьн лазим я: катун, ахпа виликамаз чара акун, гафуналди лугьун, куьмекдиз эверун, кIевнавай чкада чуьнуьх хьун, гъили ягъун, ахпа – къамчидалди, лашуналди, ахпа хер авун ва (маса чара тахьайтIа) чандикай магьрум авун».
«Эгер вич хуьзвай кас и къайдадилай къерехдиз алатайтIа ва вич чарасуз хуьнин сергьят артухарайтIа, ада вичин крарин патахъай жаваб гуда ва адаз масадан бедендиз набутвилер авунай ва икI мад гузвай жаза гуда».
Вичин папаз сад ва я кьве тIалакь ганвай гъуьлуьз иддадин вахтунда адахъ галаз санал яшамиш жедай ихтияр авани?
Нагагь гъуьлуь папаз сад ва я кьве тIалакь ганваз хьайитIа, иддадин вахтунда ада ам яшамиш жедай чкадалди, тIуьналди, парталралди ва икI мад таъминарун чарасуз я. Амма и карди адаз пуд лагьай кас авачиз адан патав фидай ихтияр гузвач, месела, таймиз яшдив агакьнавай (тахминан 6-7 йис) адан хва ва я руш, абур ана хьуналди папазни итимдиз са кIвале акъваздай ихтияр жезва.
Нагагь гъуьл папахъ галаз чара хьайидалай кьулухъ адахъ папахъ галаз хьиз санал яшамиш хьун давам жезватIа (гьатта са куьруь вахтундани), яни адахъ галаз ксузва, гьатта месин алакъаяр авачизни, адахъ галаз кьилди амукьзава ва икI мад, а крар гьикьван давам хьайитIа, гьакьван вахтунда иддадин вахт гьисабун акъваз жезва.
Итимди вичин папахъ галаз винидихъ лагьай саягъда санал яшамиш хьун акъвазарнамазди ва мад ахьтин крар хъийидач лагьана ният авунмазди, иддадин вахт давам хъжеда («Тугьфат аль-Мугьтаж»).
Гъуьл мажбур яни вичин папаз адахъ гелкъведай затIар къачун?
Гъуьл мажбур яни вичин папаз адахъ гелкъведай затIар къачун?
Гъуьл мажбур я михьивал авун патал вичин папаз герек затIар къачун: регъ, сарар михьдай щётка ва паста, запун, шампунь, бедендив гуьцIдай гъери, кремар ва икI мад. Косметикадиз талукь яз лагьайтIа, месела, суьрме, чIарариз ядай рангар, атирар ва икI мад, абур къачун гъуьл мажбур туш.
Амма эгер гъуьлуь абур къачуртIа, паб мажбур я гъуьлуьн истемишуналди абур ишлемишун («Тугьфат аль-Мугьтаж» имам аш-Ширванидин баянар галаз).
Ички кутунвай ширин шейэр недай ихтияр авани, эгер абур гьазурдайла ички михьиз бугъадиз элкъвез хьайитIа?
Исламда ичкидин гьи жуьре хьайитIани чиркерик акатзава. Гьаниз килигна, гьатта тIимил кьадардани ам ишлемишун къадагъа я. Чир хьун лазим я хьи, ширин шейэр гьазурдайла ички гьатта бугъадиз элкъвезваз хьайитIани, ийизвай затIар идан нетижада михьи жезвач. Амма а затIарик ички квайди дуьз чир хьун лазим я.
Эгер ам якъин чин тийиз хьайитIа, а затIар недай ихтияр ава. КьетIендиз къейд авун лазим я хуьрекрал алай къадагъа, чеб гьазурдайла чехир ва я маса пиянардай затIар кутазвай. Винидихъ къейд авурвал, и дуьшуьшдани къадагъа авунин себеб хуьрек чиркералди мурдарун я («Тугьфат аль-Мугьтаж» имам аш-Ширванидин баянар галаз, «Радд аль-Мухтар»).
Суалриз жавабар Дагъустандин Муфтиятдин фетвайрин Отделди гана
