СУАЛ-ЖАВАБ

КапI ийиз, анжах гьижаб алукI тийидай ихтияр авани?

Сад лагьайди, яшар тамам хьанвай, акьулдиз кьери тушир гьар са мусурман дишегьлиди, капl авунилай аслу тушиз, гьикI хьайитIани беден чарабурун вилерикай кIевна кIанда. КIев тавуртIа адаз вичиз ва адан гьакъиндай жаваб гузвайбуруз виридаз (буба, гъуьл…) чlехи гунагь жезва. Кьвед лагьайдини, капI тавун еке гунагь я. Гьавиляй алай вахтунда гьижаб алукIиз жезвач лугьуз капIни тавун дуьз туш. Икl хьайитlа, генани пис я. КапI ая, капI авун ферз я, ин ша Аллагь, кпIуни гележегда ви иман кIеви ийида ва ваз гьижаб алукIиз хуш жеда. Аллагьдихъай ﷻ кичIе тушир бязи инсанри капI йизвайбуру ам тадайвал лугьун тийизвай гафар авач. Ахьтин инсанриз яб гайитIа, чи гъиляй дин михьиз акъатда. Гьавиляй абуруз яб гана виже къведач, акси яз чна сабур авун ва гьар са кас вичелай алакьзавай тегьерда Шариатдин истемишунар кьилиз акъудиз чалишмиш хьун лазим я.

Сиягьатда авайла за нисинин капI рагъдандин кпIунал вегьена. Абурукай гьим сифте авун лазим я?

Нисинин капI рагъдандин кпIунал ва я гъетрен капI йифендал вегьейла (жам’у таъхир) абурукай кIан хьайиди сифтедай ийидай ихтияр ава. Анжах нубат хуьн, яни сифте нисинин ва ахпа рагъдандин капI авун хъсан я. Амма акси яз рагъдандин капl нисининдал ва я йифенди гъетрендал хкайтlа, гьа арада нубат хуьн ферз жезва (яни чарасуз сифте нисинин капl ва ахпа рагъдандин капI авуна кlанда).

Къейд авун лазим я хьи, гзафбуру сиягьатдин кпIар ийидайла гъалатIар ахъайзава, абур дуьз ийизвач. Сиягьатдиз фидалди мусурманди ана кпIар ийидай, кьибле жагъурдай къайда вичиз чирун лазим я («Фатгьу-ль-Муин»).

Сурарал атайла вуч лугьуда?

Сурарал атайла ихьтин гафар лугьун сунна я: «Ас-саляму `аляйкум я агьляль къубур миналь муслимина валь муъминина. Антум ляна саляфун ва нахIну лякум табигIун, ва инна иншааллагьу бикум ляхIикъуна. Насъалюллагьа ляна ва лякумуль гIафията». (Ас-саламу алайкум, муъминринни мусурманрин сурара яшамиш жезвайбур! Куьн чалай вилик акатна, Аллагьди ﷻ гайитIа, чунни квез табий жеда ва квев агатда. Чазни квез за Аллагьдивай сагъ-саламатвал тIалабзава).

ГьакIни и гафарилай кьулухъ са «аль-Фатигьа» («Альгьам») ва пуд «аль-Ихлас» («Къульгьу») кIелна хьайи суваб сурара кучуднавай муъминрин руьгьериз багъиш авун меслят къалурзава.

Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ гьина кучуднава?

Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ Медина шегьерда авай «Масджиду-н-Набавий» (Пайгъамбардин мискIин) лугьудай мискIинда кучуднава. А мискIиндин къацу къуббадин кIаник Аллагьдин Расулдин ﷺ сур ква. Пайгъамбар ﷺ адан папан Айшадин кIвале рагьметдиз фена. Гьа и чан гайи кIвале ам кучудни авунва. Амма ахпа мискIин гьяркьуь хъувурла, Пайгъамбардин ﷺ сур мискIиндин къене хьана. Адан патав Абу Бакр ва Умар асгьабни кучуднава. Гьар йисуз, иллаки гьаждин вахтунда Аллагьдин Расулдин ﷺ ва адан асгьабрин сурарал миллионралди мусурманри зиярат ийизва, адан гьуьрметдай тIалабунар ийизва, адавай шафаат тIалабзава. Къуй гьар са мусурмандиз Пайгъамбардал ﷺ зиярат ийидай мумкинвал гурай!

Инсан кьена 52-юкъуз мавлид ийидани? Мавлид заз чиз Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ хунихъ галаз алакъалу яз ийизвай шад межлис я. Яс кьуна кIанзавай чкадал ам фад кьена кIанзавай тир лагьана, шадвал ийидани?

Сад лагьайди, Исламда яхцIурни цIикьведар лугьудай шей авач. Инсан кечмиш хьайила адан мукьва-кьилийри анжах пуд йикъан къене яс кьун лазим я. Пудалай гзаф йикъара яс анжах кечмиш хьанвайдан папа (хендеда) кьуна кIанда. Ада 4 варзни 10 юкъуз яс кьада. Шариатди кьейидан жуьмядал, яхцIуррал, яхцIурни цIикьведрал ва йис атIайла халкь кIватIун къадагъа ийизва, гьикI хьи ихьтин межлисри мад а касдин кьиникь рикIел хкизва ва гьа ида мукьва-кьилийрин рикIер тIарзава. Чаз чизва хьи, кьейи кас рикIел хтайла иман зайиф бязи инсанри Аллагьди ﷻ кхьенвай кьисметдилай чпин наразивал къалурзава ва ихьтин гафар лугьузва: «Я Аллагь, Вуна ам вахт жедалди вучиз вахчуна?»

Кьвед лагьайди, халкь инжиклу тавуна, анжах жуван мукьва багърийриз эверна кьейидахъ гьи юкъуз хьайитIани мавлид, зикир кIелун ва хьайи суваб адан руьгьдиз багъишун хъсан кар яз гьисабзава. ИкI хьайитIа кьейидал суваб агакьда ва адаз гзаф кьадар менфят жеда. Ихьтин межлис гьи юкъуз авуртIани жеда, яхцIурни цIикьвед лагьай юкъуз (йис атIайла) авунни къадагъа туш.

Шадвиликай рахайтIа, ам Пайгъамбардин ﷺ гьакъиндай ийизвай шадвал я, инсан кьенва лугьуз ваъ. Инал лагьайвал, пуд йикъалай гзаф пашмандиз амукьунни динди меслят къалурзавач, мусурмандиз шадвал ийидай ихтияр ава хьи. Са инсан кьейила варцаралди, йисаралди пашман хьун гьа им къадагъа алай кар я. ГьакI ятIани, мумкин я бязибуруз мавлид ийиз кIан жедач. АкI ятIа, къуй адан тIварцIихъ зикир, Къуръан кIелрай («Гьашият канз ар-рагъибин»).