Чун чара хьанва, амма заз ам кIанзава
Зун гъуьлуьхъ галаз са тIимил вилик чара хьанва. Заз ам гьеле гилани кIанзама. Амма гьикьван кIан хьайитIани заз чизва хьи, ам галачиз зи уьмуьр хъсан жедайди. Эгер гъуьл кIанзаваз хьайитIа, чара хьун гьикI эхда?
Психологдин меслят:
Вахт-вахтунилай гьар са касдин уьмуьрда гележегдиз гзаф таъсир ийизвай вакъиаяр жезвайди я. Гъуьлни паб чара хьун – гьахьтинбурукай сад я. Чара хьунин гьалар гьар жуьрединбур хьун мумкин я, абурукай виридакай лугьуз мумкин тушир кар я, гьавиляй куь дуьшуьшдиз кьетIен дуьшуьшдиз хьиз килигда.
Аквадай гьалда, куьн патал чара хьун чара авачиз хьайи серенжем я, ам гзаф себебрин нетижа я ва куьн и гьалдин гъавурдани акI акьазва хьи, гьикьван четин хьайитIани – эхна кIанда. Амма гьиссери манийвал ийизва ва абуру вахт-вахтунилай винел пад кьазва. Гьайиф хьи, ина са жуьредин къарар кьабулиз жедач, вири галай-галайвал веревирд авуна кIанда. Амма гьар жуьредин рекьер фикирда кьуртIа жеда.
Куьн куь виликан гъуьлуьн патахъай авай гьиссерал винел пад къачунин жуьредихъ къекъвезвайди аквазва. Вуч ийида кьван, бязи вахтара жуван уьмуьрда са бязи шейэрикай магьрум хьуниз мажбур жезва ва и вахтунда квез чир хьун важиблу я, квекай куьн магьрум жезватIа, вуч куь гъиляй акъатзава ва вуч куьне къазанмишзава.
Эгер гъуьлуь вич гъуьлуьз кутугайвал тухузвачиртIа, вичин хизандихъ галаз адалатлу туширтIа ва эдебсуз тиртIа, гьикI хьайитIани уьмуьрда адахъ галаз хъсан дуьшуьшарни хьайиди тир хьи. Чи зигьин акI туькIуьрнава хьи, вахтар финивай яваш-явашди алатай пис крар акьван писбур хьиз акваз амукьзавач, абурухъ вердиш жезва. Амма хъсан крар лагьайтIа, хъсандиз рикIел аламукьзава, абур мукьвал-мукьвал рикIел хкведа. Бязи вахтара кIанивилин гьиссери бейкефвилерал винел пад кьазва ва инсан вири крар багъишламишиз гьазур я. Амма тежрибади къалурзавайвал, ахьтин инсандихъ галаз санал яшамиш жедач. Гьелбетда, дишегьлидиз са гьикьван ятIани вахт герек къведа. Ина кьилинди – виликан гъуьлуьн геле къекъуьнин фикирар аваз яшамиш тахьун я.
Нагагь чара хьун масабур арада гьатна хьанвай чарасуз ва кьулухъ элкъуьриз тежедай серенжем тиртIа, ина арадал атанвай гьал са тIимил масад я. Ахьтин уьмуьрдин вакъиаяр кьабулиз чир хьана кIанда. Абур гьихьтин гьиссер кIантIани хьурай, вахтар фейила, эгер абур умудралди, рикIин хиялралди гьевеслу тийиз хьайитIа, абур туьхуьдайди я. Ина вахт ва бязи дуьшуьшра себебар авачиз мукьва инсанар гъиляй акъатдайди чаз чир хьун лазим я ва им гьакъикъат хьиз кьабулна кIанда.
Алимдин жаваб:
Эгер куьн михьиз чара хьанваз хьайитIа, куьн адахъ галаз гьихьтин гьиссери ва я гьалари алакъалу ийиз хьайитIни, ам квез чара инсан хьанвайди куьн гъавурда акьун лазим я.
Куьне лугьузва хьи, квез виликдай хьиз ам кIанивилин гьисс ама, амма им шейтIанди кискис гунилай гъейри маса са затIни туш. Ада сифте куьн чара авун патал вири къуватар эцигна, амма гила куьн гунагьдин къужахдиз вегьез алахънава.
Итимдинни дишегьлидин арада гьакъикъи кIанивал анжах тамам некягьда хьун мумкин я. А гьиссер гъуьлуьнни папан рикIера Раббиди ﷻ Вичи твазва. Чара инсанрихъ галаз алакъалу яз кIанивал хьун мумкин туш, ам рикIиз чимивал, гьевес, ашкъи хьун мумкин я, мусурман абурал гуьзчивал авуниз мажбур я ва абуру вичел винел пад кьадайвал тавун лазим я.
За квез са шумуд къайдадихъ галаз таниш хьун теклифзава. Абуру квез куьн Аллагьдин ﷻ вилик гьикI виликан гъуьлуьн патахъай, гьакI чара итимрин патахъайни лайихлудаказ тухудайвал куьмекда.
1. Гьихьтин хьайитIани гуьруьшрикай жезмай кьван кьил къакъудна кIанда ва кьилди рахунин паталай маса рехъ жагъурун герек я.
2. Эгер гуьруьшмиш жедайвал ва я чара итимар авай чкадиз фидайвал хьайитIа, куь парталар кьадайбур, чинилай ва гъилерин капашрилай гъейри вири кIевзавайбур хьана кIанда. РикIел хкизва: парталар экв аквадайбур ва я бедендал алкIайбур, фикир желбдайбур хьун лазим туш.
3. Атир ягъ тавун – ам анжах гъуьлуьз ва хизандиз.
4. Итимарни дишегьлияр агалай чкада кьилди хьун лазим туш.
5. Анжах чарасуз рахунар. Метлебсуз ихтилатар авун герек туш, вучиз лагьайтIа абуру инсан рекьяй акъудзава. Рахадайла дишегьли регъуьвилелди рахана кIанда, ам кIевиз акъвазна кIанда – ида ам хуьзва ва Аллагьди ﷻ адаз багъишнавай дугъриданни пачагьдин гьал кьетIендиз къалурзава.
Эхирни, идда (чара хьайидалай кьулухъ вил алаз акъвазунин вахт) акьалтIайла, жезмай кьван фад гъуьлуьз фин, кIани касдихъ галаз жуван уьмуьр туькIуьрун, гьакIан буш хиялар тавун.
