Телевизор хтулрилай важиблу я…
Телевизор хтулрилай важиблу я…
Мукьвал-мукьвал диде-бубадин патав физ кIан жезва, абур хтулрихъ гьикI гелкъвезватIа, аялрини абур гьикI шадарзаватIа килигиз хуш жезва. Амма бязи вахтара заз абуруз телевизор хтулрилай важиблу хьиз жезва. Абурун «ящик» гьамиша кутунва ва аялар, чIехи бубадихъни чIехи дидедихъ галаз къугъвадай чкадал, чебни экрандин вилик ацукьзава. Телевизор хкудна аялриз фикир гудай чкадал, абуру хтулар чпин патав ацукьарзава ва гьакъикъат ахьтинди жезва хьи, сада-садахъ галаз рахунар авуна кIанзавай чкадал, абур санал ацукьна телевизордиз килигзава. Абуруз гьакI лагьайтIа – хъел атун мумкин я, талагьайтIа – абурун патав физни кIан жезвач. Фена вуч ийида кьван? Телевизор патал?
Психологдин меслят:
Куьне гузвай хабарда кьетIен фикир гана кIанзавай са шумуд чка ава. Сад лагьайди, чIехибур килигзавай алай аямдин передачайрикай аялриз зияндилай гъейри са хийирни жедач. Идан патахъай куьн лап гьахъ я.
Амма аялриз дуьз хкягъиз чирна кIанда, квез килигайтIа жеда, квез – жедач. Квевай вахт-вахтунилай аялриз лугьуз жеда хьи, исятда чIехи бубадихъ ва чIехи дидедихъ галаз телевизордиз килиг тавуртIа жеда, абурувай килигиз жедай маса, аялрин передачаяр авайди я. Идан патахъай диде-бубадихъ галаз къалмакъал хьун герек туш.
Са вахт хкяна, секин гьалда абурухъ галаз и кардин гьакъиндай рахайтIа жеда. КьетIендиз а кар къейд ая хьи, квез аялар мукьва-мукьвал абурун патав атана кIанзавайди, амма квехъ галаз санал ацукьна абур са чIехибуру маса чIехибурун уьмуьр веревирд ийизвай гьар жуьре передачайриз килигдайла, куь рикIик къалабулух акатзава.
Кьвед лагьайди, куь фикир мад ихьтин кардал желб ийиз кIанзава хьи, и гьалда куьне куь диде-бубади ва я куь гъуьлуьн диде-бубади куь аялриз лазим тир фикир тагузвайди къалуриз кIанзава. ИкI гзаф вахтара жезва.
ЧIехи дидеяр ва чIехи бубаяр гзаф вахтунда хтулрихъ галаз къугъвазвач ва телевизордиз гзаф килигзава лугьуз, квез хъел атун мумкин я. Гьахъвал патал къейд авун лазим я хьи, яшлу инсанар аялрикай фад инжиклу хьун мумкин я ва ина ахьтин са затIни авач.
Эгер яшлу касдин ва аялдин гьерекатрин дережа гекъигайтIа, ам адетдин кар я. Нагагь куь дуьшуьшда гьа икI аваз хьайитIа, чIехи дидейрини чIехи бубайри хтулрихъ авай чпин кIанивал ва къайгъу чIугун чпин жуьреда къалурдайди ва квез кIандайвал тийидайди кьабула.
Алимдин жаваб:
Куь диде-буба куьне абуруз дикъет гунихъ лап муьгьтеж я. Абур яргъал вахтунда чеб-чпихъ галаз кьилди амукьуниз килигна, абуруз дуьз, сагълам уьмуьр тухунин вердишвал амач. Бес чнани гзаф вахтара чаз патай тагай дикъет телевизордиз, соцсетриз килигуналди эвез ийизва.
Садасадаз тамам дикъет гуналди чун телевизордилай ва интернетдилай зегьерламиш хьанвай саягъда аслу хьуникай азад жеда. Гьахьняй чна квез меслят къалурзава вири куь гъиле кьун: кьилди къачуртIа, куь диде-буба галаз тIебиатдал экъечIиз, гьуьлел физ, ял ягъиз тамуз физ алахъ. Абуруз герек тирди чеб авай гьа шартIар, гьалар дегишарун я.
Арабриз ихьтин акьуллу са ихтилат ава: «Вири цIийи затIар – авайбурулай ширин я». Са гъвечIи амалдарвал авуртIани жеда: са тIимил вахтунда абурун патав хъфимир, къуй абур квехъ ва хтулрихъ дарих хьурай.
Амма, эхирки, гьикI хьайитIани, диде-бубадиз гьуьрмет авун квадармир. Абурун уьмуьрда жезвай крар – ибур гьа жергедай яз яшдин дегишвилерни я ва ина куь жавабдарвилин са тайин пайни ава. Гьавиляй абуруз гзаф дикъет це. Гзаф зенгер ая, кхьихь, гьатта са гъвечIи карни багьна кьуна. Абуруз хъсан гафар лагь, аялар абуруз гьуьрмет ийиз, дикъет гуз, куьмек гуз вердишара.
АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ
