Сивер хуьнихъ галаз алакъалу суалар ва жавабар
Сивер хуьнихъ галаз алакъалу суалар ва жавабар
Сив хуьнин ният гьикI ийида?
Аллагь Таала рази хьун патал рикIе сив хуьдай ният хьун чарасуз я, мецелди ам тестикьарун генани хъсан я. Ният авунин тегьер ихьтинди я:
«Бисмиллягьи-р-рагьманиррагьим. Ният ийизва за алай йисан Рамазан вацран пакадин йикъан ферз тир сив хуьниз Аллагь патал!»
Сив хуьдай ният ийизвай гафар рагъ акIайдалай гуьгъуьниз экв жедалди гьи чIавуз кIан хьайитIани лугьуз жеда. Гьа са вахтунда имам Абу Гьанифади тестикьарзавайвал, эгер экв хьайидалай гуьгъуьниз сив хкатдай са амал тавунваз хьайитIа, нисиналди ният авуртIа жеда.
Гьаниз килигна, рагъ акIайдалай гуьгъуьниз экв жедалди авай арада ният авун рикIелай алатайбурувай ам йикъан сад лагьай паюна (яни нисини жедалди) лагьайтIани жеда. Анжах «...пакад йикъан ферз тир...» гафарин чкадал «... къенин йикъан, Имам Абу Гьанифадин геле аваз финалди, (гафар чарасуз яз алава хъувуналди) ферз тир...» лагьана кIанда. Къейд авун лазим я хьи, жезмай кьван ниятдин гафар вахтунда лугьуз алахъна кIанда.
Сив хкуддайла вуч лугьуда?
Сив хкуддайла кIелдай дуьадиз ифтIардин дуьа лугьузва. Арабдал гъалатI квачиз кIелиз течизвайбурувай и дуьа лезгидалди кIелайтIани жеда:
«Бисмиллягьи-р-рагьмани-р-рагьим. Аллагьумма лака сумту ва бика аманту ва аляйка таваккалту ва аля ризкъика афтIарту. Ва савма-ль-гъади мин шагьри рамазана навайту. Фагъфир ли ма къаддамту ва ма аххарту, я васиа-ль-магъфирати, игъфир ли ва ливалидаййа ва ли-ль-муъминина явма якъуму-ль-гьисаб».
Регьимлу, мергьяматлу Аллагьдин тlварцlелди. Я Аллагь, Ви разивал къазанмишун патал за сив хвена. Вахъ инанмиш я. Вак умуд кваз агъунва. Вуна гайи ризкьидал за сив хкудзава ва пакагьан йикъан Рамазан вацран ферз тир сив хуьниз ният ийизва. Завай хьайи ва хъжедай гунагьрилай гъил къачу. Я Аллагь, Вуна гьисабдин (Къияматдин) юкъуз зи, зи диде-бубадин ва вири мусурманрин гунагьрилай гъил къачу.
Къейд: эгер сив хкуддай вахт хьайидалай кьулухъ инсанди и дуьа кlел тавуна, гьатта «бисмиллягь» лугьун тавуна са шей тlуьртlа, адан сив чlур жедач. Анжах а кас дуьа кlелунин ва «бисмиллягь» лугьунин еке сувабдикай магьрум жеда.
Мусурманди гьи яшдилай сив кьаз башламишна кIанда?
Мусурманди яшарин (яшдин) тамамвал, балугъвал (адахъ вичин лишанар ава) хьайила сив кьаз башламишна кIанда. Яшар балугъ тахьанвай аялрин хиве сив хуьн ва капI авун авач. Анжах, жез хьайитIа, ирид йисалай гатIумна диде-бубайри чпин аялрив капI ийиз ва сив кьаз туна кIанда.
Аялдин 10 йис хьайила диде-бубади абур сив кьаз ва капI ийиз мажбурна кIанда. Эгер аялди и кардикай кьил къакъудзаватIа, диде-бубадиз Шариатдин сергьятра аваз абуруз жаза гудай, яни гатадай ихтияр ава («Фатгьу-ль-Аллам»).
Сив гвайла ксудай ихтияр авани?
Эхь, сив гвай касдиз ксудай ихтияр ава.
Йифиз ксудайла фу тIуьна сив кьуртIа, ам дуьз жедани?
Эхь, дуьз жеда. Экуьнин капI жедалди къарагъна фу тIуьн, гьатта са хупI яд хъун Пайгъамбардин ﷺ сунна я. Ам тавуртIа сив чIур жезвач, амма суваб гъиляй ахъа жезва. Къарагъдай мумкинвал аваз хьайитIа, мусурмандиз къарагъиз чалишмиш хьун меслят къалурзава. Нагагь экуьнахъ ахварай ават тийиз кичIезватIа, йифиз кьванни фу тIуьна къаткайтIа жеда («Ианату-тI-тIалибин»).
Рамазан вацра юкъуз, сив гвайла, гъуьл-пабвилин гьерекатар хьайитIа, сив хкатзавани?
Эхь, хкатзава ва а касдиз еке гунагь жезва. Ам маса вахтунда эвез (къаза) хъувун лазим я. Эгер ихьтин кIвалах хьайитIа, а касди кьве вацра (къазадал алава яз) ара ахъай тавуна сивер хуьн хъувуна кIанда ва я, эгер адавай сагъсузвал себеб яз сивер кьаз жезвачтIа, ада 60 кесибдиз тIуьн гун лазим я.
ЦуькIуьн, балгъан туькьуьнайтIа сив хкатзавани?
Сиве авай цуькIуьн туькьуьнайтIа, сив хкатзавач. Амма сивиз атай балгъан туькьуьнайтIа, ам хкатзава.
Таравигь капI месин капI ийидалди авуртIа, дуьз жедани?
Ваъ, дуьз жедач. Таравигь капI анжах месин кпIунилай кьулухъ ва экуьнин капI жедалди авай вахтунда авун лазим я.
Сив гвайди экъуьчайтIа, вуч жеда?
Хатадай (вичелай аслу тушиз) экъуьчайтIа, сив хкатзавач. Эгер сив гвайда къастунай вич экъуьчарайтIа, сив хкатзава. Ам къаза хъувуна кIанда.
Сив гвайда, рикIелай алатна, са тIимил яд хъун ва я затI дадмишун хьайитIа, вуч жеда?
Гьакъикъатда, рикIелай алатна, ихьтин кар авун хьайитIа, сив хкатзавач. Анжах рикIел хтайла сиве амай гъвелер туькьуьнайтIа, сив хкатда.
Сив азан ганмазди хкудзавани ва я гъетрен капI авурдалай кьулухъ?
Сив азан ганмазди хкудун меслят къалурзава («Фатгьу-ль-Муин»).
Сив гвай касдиз сивак ишлемишдай ихтияр авани?
Югъ нисини жедалди, яни рагъ цавун аршдиз акъатдалди сивак ишлемишун сунна я, нисинлай кьулухъ – карагьат. Анжах сивакдик квай кьеж къенез тефидайвал мукъаят хьун лазим я, ам туьтуьнилай анихъ фейитIа, сив хкатда.
Са касди, гъалатI яз, сив вахтундилай вилик хкудайтIа, югъ гьисабзавани?
Ваъ, югъ гьисабзавач. Ам эвез (къаза) хъувун чарасуз я. Мусурман вичин сив хкуддай вахтунив мукъаятдаказ эгечIна кIанда.
КпIар тийиз хьайитIа, кьазвай сивер Аллагьди ﷻ кьабулзавани?
КапI авун, сив кьун, закат гун, гьаждал фин – ибур вири мусурмандин хиве авай ферзер, яни чарасуз кьилиз акъудна кIанзавай шартIар я. Амма абурукай сад кьилиз акъуд тавун масадахъ галаз алакъалу авун дуьз туш, месела, капI ийизвач лугьуз сивер кьун тавун. Къияматдин юкъуз инсанди гьар са шартI кьилиз акъудунин гьакъиндай кьилди жаваб гуда.
Сив хуьникай сагъламвилиз хийир ава лугьуда, дуьз яни?
Алатай, диндиз акси сиясат тухузвай йисара, гьатта сивер хуьникай инсандин сагъламвилиз зиян ава лугьуз, лекцияр кIелзавай. Гила дуьньядин алимри сив хуьнихъ сагъламвал мягькемарунин карда еке метлеб авайди субутарзава. Мусурман уьлквейра алимри сив хуьнихъ авай метлебдикай телевиденидай мукьвал-мукьвал суьгьбетар ийизва. Чи Пайгъамбарди ﷺ лагьайди я: «Сив хуьх, шаксуз, сагълам жеда». Гьа са вахтунда сивер хуьни сагъламвилиз зиян гузвай (азарлу тир) инсанриз Къуръанда сивер хуьн тийидай ихтияр ганва.
Сив гвайда сивин харчивал, къалмакъал ийиз хьайитIа, гьикI жеда?
Ахьтин крар авун къадагъа я, амма сив хкатзавач. Гьа са вахтунда адаз сивер хуьнай ийидай мергьяматлувилер (сувабар) атIуда ва я тIимил жеда. Гьа и тегьерда «жерме» ийида тапан кьинер кьазвайбурни, дишегьлидиз темягь финалди килигзавайбурни, сив гваз манийриз яб гунал машгъул жезвайбуруз ийизвай мергьяматлувилерни тIимиларзава.
Эхиримжи вахтара гзафбуруз кендирагъ (жвачка) жакьун адет хьанва. Рамазан вацра ихтияр авани, тахьайтIа кендирагъ жакьвайла, сив хкатзавани?
Эгер кендирагъ жакьвайла къенепатаз адан гъвелер, ширин тIям физ хьайитIа, сив хкатзава. Сив гвайда кендирагъ жакьун ерли хъсан яз гьисабзавач.
Месела, куручIрай (сарарин кIаникай) иви къвезва, ам цуькIуьндихъ галаз руфуниз физва. Ихьтин дуьшуьшда вуч авун лазим я?
КуручIрай атай иви цуькIуьндихъ галаз туькьуьнайла, сив хкатзава. Амма азар яз гьамиша къвезвайди яз хьайитIа, ам туькьуьнна лагьана, сив хкатзавач.
Нагагь сарара, сухвара акIана амукьзавай шейэр къенез фейитIа?
Эгер квелай аслу тушиз акъатна къенез фейитIа, къайгъу туш. Амма, эгер амукьаяр сивиз атана, гадардай мумкинвал (тфу авуналди) аваз туькьуьнайтIа, сив, шаксуз, хкатда.
Сив гвайдаз пIапIрус чIугвадай ихтияр авани?
Мусурмандиз пIапIрус чIугун гьакIани къадагъа я. Сив гвайла – генани. Яни ихьтин дуьшуьшра сив хкатзава.
Раб ягъай, капельница кутур касдин сив хкатзавани?
Ваъ, сив бедендин анжах ачух тIебии тIеквенрай затI-матI фейила хкатзавайди я.
