СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Са бязибуру кпIуна Ат-Тагьият кIелдайла къалурдай тIуб са шумуд сеферда хкажиз эцигзава, чпи шейтIандин кьилиз тIампIар чуькьвезвайди я лугьузва. Им авай кар яни?

Кьуд мазгьабдикай пуда къалурдай тIуб анжах садра хкажун бес жезва. Анжах имам Маликан мазгьабдин терефдарри тIуб хкажиз эцигун хъсан яз гьисабзава. Гьакъикъи чешмейрай тIуб са сеферда хкажна ва ам мад юзур тавуна кIанзавайди аквазва. И карни чаз Абдуллагь бин Зубайра гъана, Абу Давуда чал агакьарнавай гьадисдай якъин жезва («Аль-бид’ату фи-ль-мафгьуми-ль-исламиййи-ль-гьакъикъ», 83-84-чинар). КапI авунин макьсад анжах Аллагь ﷻ рикIел гъун я, шейтIан рикIел гъун герек туш.

Ражаб вацран сад лагьай юкъуз ва амай йикъара сив хуьн сунна яни?

Ражаб – им регьимдин ва гунагьрилай гъил къачунин варз я. Рамазандин вилик квай варцарикай сад хьуниз килигна, Ражаб адаз гьазур хьун я, гьавиляй мусурман сив хуьналди руьгь михьи авунал машгъул хьун герек я.

Ражаб вацра сив хуьникай имам ан-Нававиди «Шаргь Сагьигь аль-Муслим» ктабда кхьизва: «Ражаб вацра сив хуьн къадагъа ва я хъсан тирди тайин авунвач. Амма вичин асулдай сив хуьн хъсан кар я».

Адалай кьулухъ имам ан-Нававиди кхьизва: «Гьадисрин «Абу Давудан Сунан» ктабда лугьузва хьи, Аллагьдин Расулди ﷺ къадагъа тир варцара сив хуьдайвал гьевеслу ийизвай, Ражаб варз лагьайтIа, абурукай сад я».

ГьакIни идан гьакъиндай имам ХатIиб аш-Ширваниди «Мугъни аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва: «Рамазандин вацралай кьулухъ сив хуьн патал виридалайни хъсан варцар къадагъа тир варцар я, абурукай виридалайни лайихлуди Мугьаррам варз я. Идан гьакъиндай имам Муслима гъизвай гьадисда лугьузва: «Рамазандилай кьулухъ виридалайни хъсан сив хуьн – Аллагьдин ﷻ къадагъа тир Мугьаррам вацра сив хуьн я». Ахпа Ражаб варз. И фикирни кьунва, къадагъа тир варцарикай Ражаб виридалайни хъсан варз я (Мугьаррамдилай гуьгъуьниз) лугьуз тестикьарзавай алимрин гафунал гаф эциг тавун патал».

Ражаб вацра сив хуьниз талукь тир кьетIен теклифрикай рахайтIа, асгьабар тир Ибн Умара, Ибн Аббаса, Анаса, Саид ибн Жубайра ам вири йикъара сив хуьн ферз тир Рамазандин вацраз тешпигь тийидайвал, галаз-галаз вири вацра ваъ, са шумуд югъ ахъайна сив хуьн хъсан яз гьисабзавай.

«Имам Агьмада Ражаб вацра сад ва я кьве сив ахъаюнин гьакъиндай лугьузвай». Ида къалурзава хьи, имам Агьмадани Ражаб вацра сив хуьн хъсан кар тирди гьисабзавай.

Ражаб вацра сив хуьн цIийивал я лугьуниз талукь яз лагьайтIа, идан гьакъиндай Ибн Гьажар аль-Гьайтамиди «Фатгь аль-Мубин» ктабда (имам ан-Нававидин «Аль-Арбаун» тIвар алай гьадисрин кIватIалдиз ганвай баянар) кхьизва: «Ражаб вацра сив хуьн цIийивал я лугьудай фикир ава, амма ам акI туш, аксина, за «Аль-Фатава аль-Кубра» ктабда кхьенвайвал ва гъавурда тунвайвал, Ражаб вацра сив хуьн хъсан сунна (хъсан кар) я».

 КпIунилай кьулухъ дуьаяр кIелун бидъа (цIийивал) я лугьузвай гафар дуьзбур яни?

КпIунилай кьулухъ дуьаяр кIелун Пайгъамбардин ﷺ сунна я. Ат-Тирмизиди Абу Умаматалай вичихъ хъсан иснад (гьадис садалай садал агакьарзавайбурун силсила) авай гьадис гъизва. Ана лагьанва: «Са касди Аллагьдин Пайгъамбардивай ﷺ хабар кьуна: «Виридалайни фад кьабулзавай дуьа гьим я?». Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «Йифен кьулариз гьакIни ферз кпIарилай кьулухъ авур дуьа».

И месэладин гьакъиндай генани гзаф делилар чириз кIанзавай касдивай имам Нававидин «Азкар» ктаб (83-85-чинар) кIелиз жеда.

Дуьадин гуьгъуьнай «Аль-Фатигьа» кIелун цIийивал (бид’а) яни?

Ваъ, туш. Ихьтин амал цIийивал (бид’а) я лугьуз тестикьариз жедайди анжах Исламдинни Шариатдин гъавурда акьан тийизвай инсандивай я. Дуьадин гуьгъуьнай «Аль-Фатигьа» кIелун меслят къалурзавай кьве делил ава:

Сад лагьайди, и сурадик вичик дуьа ква. Ам кIелуналди чна Аллагьдивай ﷻ чаз дуьз рекьяй физ куьмек гун тIалабзава. Гьатта Аллагь Таалади и сура кпIунал кIелун чаз ферз авунва, вучиз лагьайтIа адахъ еке метлеб ава. Кьвед лагьайдини, «Аль-Фатигьа» сурадин эвелдани эхирда Аллагьдин ﷻ тарифарзавай гафар ава, икI хьун - тIалабзавайдан дуьа Аллагьди ﷻ кьабулунин себебрикай сад я.

Чуру тун гьарам яни?

Имам Агьмадан ва Маликан мазгьабра чуру уьлгуьчдалди тун гьарам я. Абу Гьанифадин мазгьабда – карагьату тагьрим (гьарамдиз мукьва тир, меслят къалур тавунвай амал). Имам Шафиидин мазгьабда карагьат я (меслят къалурзавач), амма гьарам туш. Ам меслят къалур тийизвай амал тирди дуьньяда машгьур тир алим ва имам Нававиди тестикьарзава («Аль-фикъгьуль-Ислами ва адиллятугьу» 4-том, 2659-чин). Иниз килигна, алимри уьлгуьчдалди чуру тун тавуна, чIарар кьазвай машинкадалди ам тун (ва я мукIратIдалди куьруь авун) меслят къалурзава. Амма им инсанриз къалурдайвал яргъи чуруяр туна, чеб Пайгъамбардин ﷺ суннадиз табий жезвайбур ва амай яргъи чуру тун тавунвай мусурманар кафирвиле тахсирлу авун патал багьна туш.

Эгер и ягъалмиш хьанвайбур гьакъикъатда Пайгъамбардин ﷺ суннадихъ рикI кузвайбур ятIа, бес вучиз абуру чпин чуруйриз яру ранг язавач, Аллагьдин Расулди ﷺ чуруйриз яру ранг ягъун эмирнай хьи? Абу Гьурайради ахъайнавай гьадисда лагьанва: «Чувудрини хашпарайри чуруйриз ранг язавач, куьне абуруз акси яз ая» («Сагьигьуль Бухари» 4-том, 292-чин). Гьа и ктабда Умму Салимади (вичелай Аллагь рази хьурай) Пайгъамбардин ﷺ пуд яру чIар хвейиди тестикьарзавай пуд гьадис ава. Гьакьван еке чалишмишвилер авуна, абуру яргъи чуру тазватIа, бес вучиз абур суннадиз табий жезвач, чурудиз яру ранг язавач?

Идалайни гъейри, абуру гьихьтин парталар алукIзава? Чаз абуру кьилел са шейни алукI тийизвайди аквазва кьван, абур куьруь хилер галай перемарни жинсдин шалварар алаз къекъвезва. Бес Аллагьдин Расул ﷺ куьчейрай и къайдада фейиди тирни?! Гьадисда лагьанва хьи, тесекдин (тюбетейкадин) винелай чалма алукI тавунмаз ам гьатта куьчедал экъечIдачир («Итгьаф» 8-том, 253-чин). Нагагь абуру хъуьтуьлдаказ мусурманриз гьа суннадихъ эвер гузвайтIа, садани туьгьмет ийидачир. Амма чуру тан тийизвайбур вири ягъалмиш хьанвайбур ва анжах чеб суннадиз табий жезвайбур я лугьуз тестикьарун – им цIийивал я. И ягъалмишвал агъзур сеферда пис я.

Сура «Аль-Фатигьа» кIелдайла, дуьа ийидайла хьиз гъилер хкаждай ихтияр авани?

«Аль-Фатигьа» кIелдайла гъилер хкаждай ихтияр ава, вучиз лагьайтIа адак дуьа ква («Аль-бид’ату филь-мафгьумиль-исламиййи-гьакъикъ», 88-чин).