Суал-жаваб

Суал-жаваб

КпIар куьруь ийидай ва сад ийидай ихтияр авани, эгер инсан сефердиз экъечIнаватIа, амма рекье гунагь авунватIа?

Гьарам рекьиз экъечIнавайдаз кпIар куьруь ийидай ва сад ийидай ихтияр авач, та ада туба ийидалди. Идахъ галаз санал, туба авур чкадилай тайин авунвай чкадал кьван авай мензилдин яргъивал кпIар куьруь ийидай ва сад ийидай ихтияр хьун патал лазим тир мензилдиз барабар хьун герек я.

Нагагь сифтедай инсандин рехъ ихтияр авайди тиртIа, амма ада рекье авайла адакай гьарамди авунатIа (гунагь авунин мураддалди сефердин ният дегишарна), кпIар куьруь авун ва сад авун адаз къадагъа я.

Гьа икI, эгер сефер гьалалди тиртIа, ва рекье авай касди, вичин виликан гьалал сефердин ният дегишар тавуна, гьикI хьайитIани гунагь авуртIа, кпIар куьруь ийидай ва сад ийидай ихтияр адаз ава, вучиз лагьайтIа рехъ вич ихтияр авайди яз ама.

Рекьиз талукь тир маса регьятвилерин патахъай къарар кпIар куьруь авунин патахъай хьиз я.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)

Суннатдин сив себеб авачиз хкуддай ихтияр авани?

Суннатдин сив себеб авачиз хкуддай ихтияр ава, вучиз лагьайтIа Умму Ханиди агакьарнавай гьадисда лагьанва: «Суннатдин сив хуьзвай кас вич вичин иеси я: эгер кIанзаватIа, эхирдалди кьуртIа жеда, эгер кIанзавачтIа – сив чIурда». ЯтIани, сив хкудун карагьат я.

Суннатдин сив хкудун карагьат жедач, эгер уьзуьрлу (уважительный) себеб аваз хьайитIа: месела, мугьмандиз тIуьн гузвай иесидин кефи чIуриз кичIевиляй, - аксина, ахьтин дуьшуьшра сив хкудун хъсан я. Амма хкудай суннатдин сив къаза хъувун чарасуз туш, амма сунна я.

Къейд ийин хьи, уьзуьрлу себебдалди сив хкудай касдиз ада сив хвей йикъан паюнай суваб жеда.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)

Цлал имам Шамилан ва я маса хъсан ксарин, диндин алимрин шикилар куьрсардай ихтияр авани?

Эгер шикилда бедендин анжах вини кьатI янаватIа, яни беден адет яз чан алаз хьун мумкин тушир жуьреда инсандин шикил янаватIа, ахьтин шикил хуьн ва я цлал куьрсарун къадагъа туш. Ахьтин жуьреда янавай инсандин шикил чан алачир затIарин шикилдиз тешпигь я, месела, чпин шикилар ядай ихтияр авай тар, тIебиат хьиз.

Гьавиляй эгер имам Шамилан ва маса хъсан ксарин шикилра бедендин анжах вини кьатI янаватIа, абурун шикилар цлал куьрсардай ихтияр ава.

(«Аль-барика аль-Магьмуда шаргь, ат-Тарика аль-Мугьаммадия», «Мугъни аль-Мугьтаж», «Тугьфат аль-Мугьтаж» Гьашия аш-Ширвани галаз)  

Вичин уьмуьрдин къене са капIни тавур, сивер техвей мусурмандин руьгьдихъ зикир авуниз шариат гьикI килигзава?

КпIар тавур мусурмандин руьгь зикирдихъ генани муьгьтеж я. Ам кIелун хъсан я. Зикир анжах кафирдихъ ийидай ихияр авач, мусурмандин руьгьдиз, ам гьихьтин гунагькар хьайитIани зикир авун меслят къалурзава.

(«Шархуль-мухаззаб»)

Мавлиддал итимарни дишегьлияр са кIвале хьун гьикI гьисабзава?

Мавлиддал ва я маса межлисра чара дишегьлиярни итимар санал, са кIвале хьун гьарам я.

(«ФатхIу-ль-МугIин»)

Кацихъ гъил галукьайла дастамаз чIур жезвани?

Ваъ, кацихъ галукьайтIа дастамаз чIур жезвач. Дастамаз анжах кьуд шейини чIурзава:

1. Инсандин вилик ва кьулухъ галай тIебии тIеквенрай са шей акъатайла, манидалай гъейри. Ам акъатайла жендек чуьхуьн ферз жезва.
2. Итимдин гъил (хам) Исламди адаз эвленмиш жедай ихтияр ганвай (яни магьрам тушир) дишегьлидихъ, гьатта хатадай галукьайтIани кьведанни дастамаз чIур жезва. Нагагь гъил галукьнавай руш (гада) ругуд йис тахьанвайди ятIа, дастамаз хкатзавач. ГьакIни чара дишегьлидин парталрихъ, чIарарихъ, сарарихъ ва кикерихъ галукьайла дастамаз чIур жезвач. Амма им чара дишегьлидик кядай ихтияр ава лагьай чIал туш, адак хкуьрун гьарам я.

3.Инсан ахварал ва я вич-вичелай фейила.

4.Гъилин капаш жуван ва я чарадан гьаяйрихъ я тахьайтIа яру ратунин гьалкъадихъ галукьайтIа. Гъилин капашдин винел пад и чкайрихъ галукьайтIа дастамаз чIур жезвач.

Инал лагьай кьуд шейинилай гъейри мад гьич садани дастамаз чIурзавач.

 («Мингьаж»)

52-риз инсанар кIватI хьун, дуьа авун лазим къвезвани ва а йикъан мана вуч я?

И йикъан гьакъиндай гьакъикъи делил ктабра авач. Пара алимри 52-дар ва 40-рар динда авачир цIийивилер тирди тестикьарзава. ГьакI хьайила и йикъар кьиле тухун кутугнавач. Садакьа гуз, зикир ийиз кIанзайдавай гьи юкъуз хьайитIани абур ийиз жеда. Хъсан амалар яргъал вегьин кутугнавач. Аллагь Таалади лагьанва: «Хъсанвал ийиз куьне тади ая» («аль-Маида» сура, 48-аят).

Дишегьлийри кьилди мавлид авун гьикI гьисабзава?

Дишегьлийриз кьилди мавлид ийидай ихтияр ава. Амма чара итимриз абурун ван хьана кIандач. Бязи дишегьлийри мавлид кIелдайла куьчейра авайбурузни ван къведайвал кIвалин дакIарар ахъайзава. Гьелбетда, им къадагъа алай кIвалах я.