Меслятрикай икрагь хьанва
Чун гъуьлуьн диде-бубадихъ галаз яшамиш жезва ва зун жуван аялдиз гьикI тербия гудатIа чирзавай къаридинни апаян меслятрикай икрагь хьанва. ЧIехи бубани чIехи диде чпин хтулдин къайгъуда авайдан гъавурда зун акьазва, амма вири крариз кьадар авайди я. Зи хва за зиди туширди хьиз гьиссзава. Гъуьлуь чуькьзавач, зазни гьуьжетар ийиз кIанзавач. Амма чи аялдиз вуч хъсан ятIа ва вуч пис ятIа чавай кьил акъудиз жедайдан гъавурда абур гьикI твада?
Психологдин меслят:
Аялдиз тербия гунин карда диде-бубадин ва я маса чIехибурун чешнеди лап важиблу метлеблувал къугъвазва. Гьелбетда, эгер тербиядин кардик чIехи несилдин инсанар экечIайтIа, диде-бубадин гзаф зегьметар бада фида. Ина кьве падни рази жедай къарар жагъурун лазим я.
Гьисабзавайвал, са икьрардал атун – гьа им вири рази жедай къарар я. Амма ам акI туш. Виридалайни хъсан къарар – им санал кIвалахун я. Гьа им чаз герек затI я.
И кар кьилиз акъудун патал гъуьлуьн диде-бубадихъ галаз женг чIугун тавуна абур куьмекдиз желб авун герек я. Куь къаридихъ галаз рахух ва адан куьмекдалди квез куь хце къилихдин бязи кьетIен лишанар тербияламишиз кIанзавайдакай лагь. Куь вири гьерекатар са патахъ фин патал, куьне куьн тухунин къайдадикай икьрар хьана кIанда. Эгер куьне и кар дуьз къайдада туькIуьрайтIа, куь месэла вич-вичелай алатда. Гъуьлуьн диде-буба саймиш тавуни ва я абурун гафарал къул чIугуни са карни арадал гъидач. Гьелбетда, куьн абурухъай кьилди яшамиш хьуни гзаф месэлаяр гьялдай, амма, аквадай гьалда, гьелелиг ам квез мумкин кар туш.
ГъвечIи кардилай башламиша, гъуьлуьн диде-бубадиз куьне абурун фикирдиз къимет гузвайди ва абурун зегьмет кьабулзавайди къалура. Ида абурув чеб важиблу тирди гьиссиз тада ва абуруз куьн чпиз акси тир кас хьиз ахквадач. Гьа чIавуз абуру чпини куь фикирдиз гьуьрмет ийида ва абуруз куь гафар кьабулиз лап регьят жеда.
Алимдин жаваб:
Дишегьли гъуьлуьз фейила, ам алакъада авай инсанрин кьадар артух жезва ва аник неинки са гъуьл акатзава, гьакIни адан вири мукьва-кьилиярни. Ина гъуьлуьн дидебубади (къаридини апая) важиблу чка кьазва. Абур сусаз кьвед лагьай дидени буба жезва. Гъуьлуьз фидайла руша бубадин кIвал тазва ва чпин къайдаяр авай цIийи хизанда яшамиш жез физва.
ГьакI хьайила, кIанзавайди анжах цIийи хизанди тайин авунвай къайдайрихъ, адетрихъ вердиш хьун я. Гьикьван фад руша гьа кар аннамишайтIа, гьакьван фад кIвале секинвал жеда ва сад-садав кьада. Ида, гьелбетда, сусаз фикир гунин, ам кIан хьунин кар тIимиларзавач, гъуьлуьн диде-бубади адахъ хайидахъ хьиз рафтарвал авуна кIанда: куьмек гуз, фикирдиз гъиз ва хъсан насигьатар ийиз.
Абуру чпин хтулдиз тербия гуниз талукь яз лагьайтIа, и кардив гъавурда акьунивди ва сабурлувилелди эгечIун меслят ийизва, гьатта квез абуру и карда лап гзаф чалишмишвал ийизвайди хьиз аквазватIани. Куьн эхирдалди абурун гъавурда акьадач, та квез куь хтулар аквадалди.
Пайгъамбардиз вичин хтулар Гьасан ва Гьусейн лап кIандай. Абу Гьурайради ахъайзавайвал, са сеферда адаз Пайгъамбар вичин хтулрихъ галаз гьикI къугъвазвайтIа акуна, ахпа ада абур патал дуьа авуна.
Хтулар адан кIвачерал ацукьзавай ва ада абур ялиз, икI лугьудай: «Винелди хкаж хьухь». Ахпа абуруз теменар гудай ва Аллагь Тааладиз ихьтин дуьа ийидай: «Я зи Аллагь ! Заз и аялар кIани я, Вазни абур кIан хьухь!» (Аль-Бухари)
ГьикI хьайитIани, чна квез сабур авун меслят ийизва. Амма эгер абуру квез ийизвай туьгьметар дугъриданни сергьятрилай алатиз хьайитIа, секиндиз жуван гъуьлуьхъ галаз рахух. Белки куьн масаниз экъечIна кьилди яшамиш жез, аялдиз тербия гуз хьайитIа, хъсан жеда жал. Амма, гьелбетда, къаридинни апаян патав фин, абуруз фикир ва лазим тир куьмек гун рикIелай алудна виже къведач.
АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ
