Суал-жаваб

Суал-жаваб

КапI чIур жезвани, эгер вири гьерекатар имамдихъ галаз гьа са вахтунда ийиз хьайитIа?

Жемятдин капI ийизвай инсан имамдилай вилик акат тавуна, адан гуьгъуьна аваз фин лазим я. АкI хьайила, нагагь маъмумди (имамдин гуьгъуьна акъвазна капI ийизвайди) вири рукнуяр (рукугь, сажда ва икI мад) имамдилай вилик акат тавуна гьа са вахтунда ийиз хьайитIа, капI чIур жезвач. Амма им карагьат я, ва гьа идалди инсанди вич жемятдин кпIунин сувабдикай магьрум ийизва.

Идак акат тийизвайди кпIуниз гьахьзавай такбир я, яни ам маъмумди анжах имамди лагьайдалай кьулухъ лугьузва. Эгер инсанди кпIуниз гьахьзавай такбир имамди ам михьиз лагьана куьтягьдалди гатIумайтIа ва я имамди такбир кIелна куьтягьдалди ада лагьанани, я тахьайтIа лагьаначни, ам шаклу жез хьайитIа, ва имамди ам лагьайдалай гуьгъуьниз вичи лагьанвайди гьасятда рикIел хтун тавуртIа, капI гьакъикъиди жезвач. Нагагь гьасятда адан рикIел хтун тавуртIа, капI дуьз жезвач. Амма, эгер ам шаклу жезвачтIа ва имамди такбир лагьайдалай кьулухъ вичи такбир гатIумна лагьана фикирзаватIа, капI дуьз жезва.

РикIел хуьн лазим я хьи, «аль-Фатигьа» ва я маса дуьаяр кIелдайла имамдин гуьгъуьна аваз фин ферз туш, ам анжах сунна я.

(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)  

Бурж вахкун патал ганвай закат гайидай гьисабзавани, эгер ам буржлу касдин разивал авачиз бурж вуганвай касдив вахкайтIа?

Буржар алай инсан закат къвезвай муьжуьд жуьре инсанрик акатзава. Буржлу касдиз хабар авачиз бурж вуганвай касдиз ганвай закат закатдай гьисабзавач, амма ада бурж агалзава. И дуьшуьшда бурж вуганвай касдиз пул гайи инсандивай буржлу касдивай вичив пул вахкун истемишиз жедач, вучиз лагьайтIа буржлу касди вичин паталай бурж вахкудай разивал ганачир.

(«Аль-Мажму шаргь аль-Мугьаззаб», «Равдат атI-ТIалибин»)

Эгер инсандиз вичин счётдал вичиз хабар авачиз са шумуд йисуз пул алайди ва я адаз ирсинай банкдин счётдал, я тахьайтIа са касди хуьзвай пул атанвайди чир хьайила, чир хьайидалай кьулухъ ам а пулунилай закат гуниз мажбур яни?

Пулунилай чарасуз закат гун патал кьве шартI ава: нисаб (закат къвезвай агъа кIан пул), гьавль (пул хсусиятдиз атайдалай кьулухъ са йис алатун). И кьве шартI авайла вири пулунин кьадардилай кьве процентни зур закат гун лазим я.

Им гьисабдиз къачуна, са йисан къене ва адалай гзаф вичиз пул авайди чир хьайи инсанди адалай вири йисара закат гун лазим я. Вичин хсусиятда а пул авайдакай чир тахьуни ам закат гуникай азад ийизвач. Са йисан къене ва адалай гзаф вахтунда вичиз пул авайди чир хьун бес жезва.

(«Нигьая аль-Мугьтаж»)

Гъуьлни паб чара хьайидалай кьулухъ апай сусаз ва езне ирандидедиз магьрам яз амукьзавани?

Некягь авурла апай сусаз магьрам жезва, ирандиде – езнедиз ва и кар ирандиде ва я апай хайи ва я некIедин диде-буба хьунилай ва некягь амукьунилай, я тахьайтIа амукь тавунилай аслу туш, ва и алакъаяр дегиш жезвач, яни эгер гъуьлни паб чара хьайитIа, апай сусаз ва езне ирандидедиз магьрамар яз амукьзава.

Къейд авун важиблу я хьи, и дуьшуьшда некягь авурдалай кьулухъ гъуьлуьнни папан арада месин алакъаяр хьун винидихъ тIварар кьур инсанрин арада магьрамвал тайин авунин шартI туш. Амма идалай тафаватлу яз, тахай рушан ва тахай бубадин арада магьрамвал анжах тахай бубадин ва тахай рушан дидедин арада месин алакъаяр хьайидалай кьулухъ тайин жезва.

Гьа са вахтунда магьрамар неинки ирандидени апай жезва, гьакI абурун диде-бубаярни ва гьа диде-бубайрин диде-бубаярни ва икI мад.

(«Аль-Мажму шаргь аль-Мугьаззаб»)

Эцигдай затIар гузвай касдихъ галаз устIар гьа затIарин къимет агъуз авунин икьрар хьана, иесидиз лугьун тавуна, адавай гьа пул вичиз туртIа жедани? 

И дуьшуьшда устIар эцигдай затIар къачун патал векил авунвай касдай гьисабзава. Гьаниз килигна, пулунин иесидиз хабар авачиз ва адан разивал къачун тавуна, адавай гьа пулуникай вичиз са затIни тадай ихтияр авач.

(«Гьашия аш-Ширвани»)

Кьенвай инсандив вахканвай буржунин паюнин ихтиярдин эвелемживал гьи варисдиз жезва?

Кьенвай касдив вахканвай буржунин патахъай лагьайтIа, адан вири варисриз сад хьтин ихтиярар ава. Яни и буржунин патахъай тайин тир варисриз ихтиярдин эвелемживал авач.

Месела, кьве хва аваз кьенвай Исадиз Али 100 000 манат буржлу тир. Иса кьейидалай кьулухъ Алиди и пулунин са пай – 50 000 манат кьенвайдан са хцив, Агьмедав вахкана. Агьмедаз буржунин и пай вири вичиз тадай ихтияр авач, гьатта ам вири буржуникай вичиз къвезвай кьадардиз барабар ятIани, вучиз лагьайтIа бурж кьве хцин арада сад хьиз пайзава – гьардаз 50 000 манат. Адав вахканвай 50 000 манатдикай кьенвайдан муькуь хцивай вичиз къвезвай пулунин кьадар истемишиз жеда, и дуьшуьшда 25 000 манат.

Нагагь и бурж гьуьжет алайди тиртIа ва буржлу касди ам вичел алайди инкар ийиз хьайитIа, са шагьиддин куьмекдалди ва варисрикай сада кьин кьуналди бурж алайди субут авур дуьшуьшда, дувандал кьин кьурдаз вахканвай буржунин паюникай вичиз къвезвай ирсинин паюниз барабар кьадардиз ихтиярдин эвелемживал жезва.

(Имам СуютIидин «Аль-ашбагь ва ан-Назаир»)

ЧIехибурулай «Ассаляму алайкум…» саламдиз жаваб гунин жемятдин ферз алатзавани, эгер а саламдиз абурун арада авай аялди жаваб гайитIа?

Эгер чпин арада аял (6-7 йисан яшда авай, тамам яшдив агакь тавунвай) авай инсанрин дестедиз са касди «Ассаляму алайкум» гафаралди салам гайитIа ва саламдиз анжах ада жаваб гайитIа, артух якъин фикирдалди, салам агакьай чIехибурулай саламдиз жаваб гунин чарасузвал алатзава. Яни нагагь анжах аялди жаваб гайитIа, чIехибур гунагьдик акатзавач ва жемятдин ферз (саламдиз жаваб гунин) абурулай алатзава.

Эгер аялди чIехидаз салам гайитIа, ам адан саламдиз жаваб гуниз мажбур я.

Гьа ихьтин къарар жаназа кпIунизни талукь я. Нагагь ам са аялди авуртIа, ферз виридалай алатзава.

(«Аль-Мингьаж шаргь Сагьигь Муслим»)