Суал-жаваб
Суал-жаваб
«Вадиа» (вахтуналди хуьз вуганвай са затI) хьиз, кIватIнавай пул хуьн патал банкдин дебетдин картаяр ишлемишдай ихтияр авани?
Банкдивай тайин тир процент къачунин мураддалди банкдин дебетдин картаяр ва депозитдин счёт, я тахьайтIа кредитрин куьмекар къачун патал кредитрин карточкаяр ишлемишун къадагъа я.
Банкдин дебетдин картаяр, абурал кIватIнавай пул хуьн патал къачуниз талукь яз лагьайтIа, алай девирдин чIехи пай Исламдин алимрин фикирдалди, абурал янавай пул, вахтуналди хуьн патал вуганвайди яз гьисабзавач, вучиз лагьайтIа хуьз вуганвай шей харж авун ва ам хуьз вуганвай касдин мал-девлетдик акахьун лазим туш. Артух яз, хуьн патал (вадиа хьиз) са затI къачунвай касди ам чIур хьунай жавабдарвал тухузвач, эгер хуьдайла къайгъусузвал авунвачтIа.
И къайда а кардал бинеламиш хьанва хьи, картадал алай пул банкдин вичин пулуник акахьзава ва вичиз кIандайвал харжзава, я тахьайтIа ам банкоматда турдалай кьулухъ, пуд лагьай ксари къачузва. Идахъ галаз санал банкди пулунин тамам жавабдарвал тухузва ва муьштеридив ада вуганвай пул гьи вахтунда хьайитIани вахкун хиве кьазва.
Гьаниз килигна, карточкадал эцигнавай пулуниз хуьн патал вуганвай эменнидин дережа авач, ам буржуниз вуганвай дережадиз акъатзава, вучиз лагьайтIа харж ийидай ихтияр аваз маса касдив вуганвай пул бурж (карз) яз гьисабзава.
Винидихъ лагьайдал бинелу яз, ахьтин банкдин картаяр пулунин операцияр ва электронный транзакцияр кьиле тухуз къулай жедайвал ва гьакIни банкоматда пул тун ва вахчун патал ишлемишдай ихтияр ава, амма пул алава хъувунар ва артухан пулар къачунар тахьунин шартIуналди.
Эгер гъуьлуь сад ва я кьве тIалакь ганваз хьайитIа ва иддадин вахт куьтягь жедалди, гафар лагьана паб хкун тавуна адахъ галаз месин алакъаяр хьанваз хьайитIа, гъуьл жерме гуниз мажбур яни?
Сад лагьайди, элкъвена хкидай ихтияр авай папахъ галаз иддадин вахт куьтягь жедалди месин алакъаяр авун къадагъа я, эгер ам гафаралди хкун тавуртIа.
Кьвед лагьайди, эгер ятIани гъуьлуь адахъ галаз месин алакъаяр авунватIа ва адалай кьулухъ иддадин вахт куьтягь жедалди ам гафаралди хкун тавунваз хьайитIа, ам папаз магьрдин кьадарда авай, адан дережадихъ галаз кьадай жерме гуниз мажбур я.
Нагагь гъуьлуь иддадин вахт куьтягь жедалди ам гафаралди хкайтIа, и дуьшуьшдани, генани якъин фикирдалди, ада винидихъ лагьай жерме гун лазим я.
Къейд:
Иддадин вахтунда гъуьлуьз паб хкидай ихтияр ава, эгер адаз сад ва я кьве тIалакь ганваз хьайитIа. ГьакIни адавай ам хкиз жеда, нагагь ам руфунал залан яз хьайитIа, адан эхирдал кьван, амма эгер пуд тIалакь ганвачиз хьайитIа.
Гъуьлуь гьикьван месин алакъаяр авуртIани, тайин авунвай жермедин кьадар садра гузвайди я. Яни ам гьар сеферда тикрар жезвач.
(«Тугьфат аль-Мугьтаж»)
Папан бедендин тайин паюнин тIвар кьуна ганвай тIалакь гьисабзавани?
Шафии мазгьабдив кьурвал, нагагь инсанди вичин папан бедендин са паюнин тIвар кьуна тIалакь гайитIа, месела, лагьайтIа: «За ви мециз, руьгьдиз, бедендиз, чIарариз ва икI мад тIалакь гузва», - ихьтин тIалакьдихъ галаз алакъалу тир къарар, адетдин тIалакьдихъ галаз алакъалу хьтин къарар я.
(«Мугъни аль-Мугьтаж»)
Къенин юкъуз са бязи мискIинра авайди хьиз, капI ийиз къвезвайбуруз мискIинра кофе хъун тешкилдай ихтияр авани?
КпIунилай кьулухъ ва я капI ийидалди мискIиндиз капI ийиз къвезвайбуруз кофе хъун тешкилун ихтияр авай, Аллагьдиз ﷻ кIани ва гьатта авуртIа хъсан кар я, вучиз лагьайтIа Аллагьдиз ﷻ кIани крар мискIинра авун къадагъа туш. Ихьтин тежрибадиз Пайгъамбардин ﷺ суннадай бине ава. Адал асаслу яз, Пайгъамбарди ﷺ ара-бир мискIинда хурмайрин кул куьрсардай, аниз атайбуру недайвал, бязи вахтара лагьайтIа, абуруз къизилни гимиш пайдай.
Нагагь тешкилатчийри ва мискIиндиз къвезвайбуру чпи Аллагьдин ﷻ кIвалихъ (мискIиндихъ) галаз алакъалу тир эдебар чIуриз хьайитIа ва михьивални къайда хуьн тийиз хьайитIа, ахьтин крар гунагь авайбур ва садакьа – гьаваянди жеда.
Къейд:
Ахьтин мярекатра иштиракзавайбур буш ва манасуз ихтилатрикай ва веревирдер авуникай кьил къакъудиз алахъна кIанда.
(«Фатава ар-Рамали», «Бугъат аль-Мустаршидин», «Умдат аль-Муфти ва ль-Мустафти»)
Хуьз вуганвай шей инсандиз ишлемишдай ихтияр авани?
Хуьз вуганвай шей адан иесидин разивал авачиз ам хуьзвайдаз ишлемишдай ихтияр авач, эгер ам хуьнин патахъай ахьтин чарасузвал тахьайтIа. Хуьзвайда, вичив хуьз вуганвай шей чIур хьунин патахъай жавабдарвал тухузва, эгер хуьнин патахъай чарасузвал авачиз ам ишлемишайтIа. Месела, нагагь хуьн патал инсандив парталар ва я улакь вуганваз хьайитIа, амма ада иесидин разивал авачиз парталар алукIна ва я улакь ишлемишна абуруз са кар хьайитIа, ада абурун патахъай жаваб гун лазим я. Амма эгер хуьзвай касди адав хуьз вуганвай шейэр абур хуьнин патахъай гереквилиз килигна ишлемишайтIа, месела, ара-бир сун парталар алукIзавай абур гъвечIерикай хуьн патал, ада абур ишлемишзавай вахтунда абуруз хьайи кардин патахъай жавабдарвал тухудач. («Тугьфат аль-Мугьтаж»)
