СУАЛ-ЖАВАБ
СУАЛ-ЖАВАБ
Эгер кпIуниз геж хьайи инсан имам рукугьда авайла мискIиндиз атайтIа, ада вуч авуртIа хъсан я: кпIуниз гьахьзавай такбирдилай кьулухъ гьасятда рукугьдиз фидани, я тахьайтIа кпIуниз гьахьзавай такбирдилай кьулухъ рукугьдиз фин патал кьвед лагьай такбир лугьудани? КапI дуьз жезвани, эгер рукугьдиз фидайла кпIуниз гьахьзавай такбир лагьайтIа?
Нагагь геж хьайи инсандиз имам рукугьда аваз акунатIа, ам дуьз акъвазна, кпIуниз гьахьзавай такбир михьиз лагьана, ахпа рукугьдиз физвай такбир лагьайтIа хъсан я. Нагагь кьвед лагьай такбир талагьайтIа, капI гьакъикъиди жезва, вучиз лагьайтIа кьвед лагьай такбир суннат я, чарасуз туш.
Эгер кпIуниз гьахьзавай такбир рукугьдиз фидайла ва я са пай дуьз акъвазна, са пай агъуз жедайла лагьайтIа, капI дуьз жезвач, вучиз лагьайтIа кпIуниз гьахьзавай такбирдин шартI ам дуьз акъвазна михьиз лугьун я.
Къейд:
Къейд ийин хьи, кпIуниз гьахьзавай такбир лугьудайла, инсандиз анжах кпIуниз гьахьзавай такбирдин ният хьун лазим я, яни эгер адаз неинки кпIуниз гьахьзавай такбирдин ният, гьакI рукугьдиз финин такбирдин ниятни аватIа, а чIавуз, артух якъин фикирдалди, капI дуьз жезвач.
(«Аль-Мажму` шаргь аль-Мугьаззаб», 4-том, 214-чин)
Жува жув, руш ва я вах гъуьлуьз твах лагьана масадаз теклиф авуникай Шариатда вуч лагьанва?
Аллагьдихъай ﷻ кичIе касдиз жува жув, руш ва я вах гъуьлуьз твах лагьана теклиф авун сунна (меслят къалурзавай кар) я. ГьикI хьи, Шуайб пайгъамбарди вичин рушарикай сад Муса пайгъамбардиз, Умар асгьабди вичин руш Гьафсат Абу Бакр асгьабдиз гъуьлуьз твах лагьана теклиф авурди тир.
(«Ианату-тIтIалибин»)
ТIалакь гайи папаз итимди гана кIанзавай шейэр авани?
Эгер тIалакь абурун арада месин алакъаяр хьайидалай кьулухъ ганваз хьайитIа, Шариатди итим мутъа гуниз мажбур ийизва. Месин алакъаяр хьанвачтlа мутъа гун ферз жезвач. ГьакIни мутъа гун ферз жезвач, эгер тIалакь папан тахсир аваз ганваз хьайитIа.
Мутъа – им итимни паб къарардал атай пулунин кьадар я. Сунна я (меслят къалурзава) адан кьадар 30 диргьамдилай гзаф хьун (тахминан 94 гр. гимиш). Мутъадин кьадардин патахъай абур са къарардал атаначтIа, мискIиндин имамди гъуьлуьн девлетдиз килигай мутъа эцигда.
(«Ианату-тIтIалибин»)
Къуръандин винел фу эцигдай ихтияр авани?
Къуръандин винел маса Къуръандилай гъейри амай вири шейэр, месела фу, кьел, шекер ва масабур эцигун гьарам я. ГьакIни Къуръан чилел эцигдай, дастамаз гвачиз адак гъил хкуьрдай, гьатта гъилел парча элкъуьрнаваз хьайитIани, ихтияр авач. Шариатдин ктабрин винелни къелемар, бармакар ва маса шейэр, иллаки мутаалимри (илим чирзавайбур) эцигна кIандач.
Инал тlвар кьур шейэр Къуръан ва я Шариатдин ктабар виляй вегьин патал авуртIа, чlехи гунагь жеда ва а крар авур кас гьатта Ислам диндай акъатун мумкин я.
(«Аль-Къайлуби»)
Къаза вуч лагьай чIал я ва адаз урусдал гьикI лугьузва?
Къаза (эвез) им урус чIалаз таржума авурла «возмещение» лагьай чIал я. Яни, эгер капI, сив ва я маса ибадат вахтунда ийиз хьаначтIа, ам къазадиз элкъвезва. Къазаярни сувабдинбурни ферзининбур ава. Сувабдин ибадат (суннат капI, сив) эвез хъувун суваб я, ферзинин ибадат (гьар йикъан ферз тир вад капI, Рамазандин вацран сив) эвез хъувун чарасуз я.
Ферзинин ибадатни ахъа хьайила, кьве жуьредин къаза жезва: сад лагьайди, фад, мумкинвал хьанмаздини эвез хъувуна кIанзавайди, месела, инсанди вичин къайгъусузвиляй экуьнин капI ахъайна, яни адаз кпIунал къарагъиз кагьул хьана. И арада адаз капI тавунай гунагь жезва, гьакIни эгер ада вич ахварай аватайла, гьасятда къаза хъувун тавуртIа, мад гунагь жезва; кьвед лагьай жуьре - им инсандин къайгъусузвилихъ галаз алакъалу туширди я, ам кIандай вахтунда эвез хъийидай ихтияр ава. Месела, инсанди пакамахъ кпIунал къарагъун патал будильник эцигна, гьакl ятlани ам ахварай аватнач.
(«Мугъни-ль-мугьтаж»)
Пlирерал фейитlа жедани? Абур авай шейэр яни?
ГьикI Пайгъамбардин ﷺ сурал фин сувабдин кар ятIа, гьакIни алимрин, валийрин, салигьрин сурарал зиярат авун Исламди эвер гузвай кар я. ГьикI хьи абур Пайгъамбардин ﷺ девлетдин, яни ада тунвай чирвилерин варисар я. ГьикI абурулай и дуьньяда авайла берекат чкIизвайтIа, гьакI агъа дуьньядиз фейилани абурулай берекат раиж жезва.
Аль-ХатIиба вичин «Тарих» ктабда Али бну Маймунлай агакьарна: «Заз имам Шафиидин ван хьана, ада лугьузвай: «Зун Абу Гьанифадилай берекат къачудайвал гьар юкъуз адан сурал физвай. Захъ са дерди хьайи вахтара, кьве кьил суннат капI авуна адан сурал къвезвай ва адан кьилив акъвазна Аллагьдивай ﷻ зи дерди кьилиз акъудун тIалабзавай».
(«Аль-МавсугIату-ль-Юсуфия», «Сафинату-н-нажат»)
