Са аялди вири десте чIурзава
За аялрин бахчада тербиячи яз кIвалахзава. Са лап кстах аял ава, диде-бубади адаз вуч кIан хьайитIа гьам ийидай ихтияр гузва ва адаз гьи жуьредин туьгьмет авуртIани, диде-бубди лап векъиз ва эцядай гафаралди жаваб гузва. А гадади амай вири аялар чIурзава. Чна вуч ийидатIа, са меслят къалура.
Алимдин жаваб:
Месэла бегьем гегьеншди я. Гзаф диде-бубайри, аялриз «чпиз вуч кIан хьайитIа гьам ийидай» ихтияр гудайла, гьакъикъатда лагьайтIа, аялдиз вичиз зарар жедайвал ийизва. Чпин кьадардилай артух къаюмвилелди, хъуьтуьлвилелди абуру аял кстахди яз, иесивал ийиз тежедайди яз чIехи хьуниз рехъ гузва ва ахпа диде-бубади чпи гьайиф чIугвада, и кардиз лазим тир фикир ганач, вахтунда аял, адаз вичиз ва адан патав гвайбуруз зарар гудай вич тухунин къайдадикай хвенач лагьана.
Куь дуьшуьшда, аял квехъ галай вахтунда, куьне тербиячиди хьиз вири къуватар эцигун лазим я, адак хъсан хесетар кутадайвал, адаз хъсан ва тарифдин крар ва вуч авуна виже къвезвачтIа, ва вуч авурла туьгьмет къвезватIа чирдайвал. Куьне гьамиша диде-бубайриз арза авун герек туш, гьакI гьа аялдиз кьетIен фикир гуз алахъ. Адаз квез гьуьрмет ийиз ва яб гуз чира. Жуван патай завай ихьтин крар теклиф ийиз жеда.
Месела, ада вич хъсандиз тухудайла ва яб гудайла, адалай тариф ая, ада яб тагудайла ва чIуру крар ийидайла, туьгьметар ая, адаз гзаф кIанзавай шейэрикай магьрум ая. Гьар сеферда, ада квез яб гудайла, адалай тарифар ая, куьне адет яз ихтияр тагузвай крар ийиз ихтияр це, гъвечIи пишкешар це (гъетер ва икI мад).
Гзаф фикир диде-бубадиз, чIехибуруз гьуьрмет авунин темайриз це, диде-бубайриз, чIехибуруз яб тагайбуру чеб кьиле тухунин тегьердал гьикI гьайиф чIугунатIа ва абуруз хьайи зарардикай кьисаяр ахъая.
Чаз Пайгъамбарди ﷺ веси авунвай умуми къайда ава: «Квекай низ туьгьметдин кар акуртIа, къуй вичин гъилералди акъвазаррай; эгер адавай акI ийиз жезвачтIа, къуй вичин гафаралди дегишаррай, нагагь гьакIни ийиз жезвачтIа, вичин рикIяй наразивал къалуррай, ва им виридалайни зайиф иман жеда» (Муслим).
Психологдин фикир:
Гьайиф хьи, ихьтин крар гзаф жезва, ва диде-бубайри бязи вахтара гьатта аннамишзавач хьи, абуру чпин аялрин психикадиз гьихьтин зарар гузватIа. Зарар ам я хьи, аялдиз вуч кIан хьайитIа гьам ийидай ихтияр гайила ва садазни са патахъайни адал сергьят эцигдай ихтияр тагайла, абуру аялдиз кIеви къаст хьунин рехъ агалзава. Им лап хаталу тежриба я, ада, аял вич-вичихъ агъанвай ва вичин психикадин сергьятар хуьз алакьдайди яз чIехи жеда лугьуниз акси яз, ахьтин чкадал гъида хьи, ам са карда вичел кьадар эцигиз тежедайди яз ва мураддив агакьун патал кIевивал ийиз алакь тийидайди яз чIехи жеда. Ма гьакI хьуй, абур дидени буба я ва чпиз кIандайвал аялдиз тербия гузва. Квевай, гьелбетда, абур гъавурда тваз алахъайтIа жеда, амма абуру куь меслятдиз яб гудани ва я гудачни, абурун чпин кар я.
Ахпа куьне вуч ийидатIа, а бахча хсусиди яни ва я гьукуматдинди яни, гьадалай аслу жеда. Эгер ам гьукуматдин бахча ятIа, квевай диде-бубадиз лугьуз жеда хьи, абурун крари икьрардин шартIар чIурзава, гьикI хьи аялди вич кьиле тухунин тегьердалди маса аялриз манийвал ийизва. Нагагь бахча хсусиди ятIа, квевай лугьуз жеда хьи, абурун аялди ийизвай крариз килигна, маса диде-бубайри чпин аялар маса бахчайриз тухун мумкин я, гьакI хьайила, ам бахчадин бюджетдиз зарар я. Ина месэла са тIимил регьятдиз гьял жеда. Дугъриданни, а аялдин ва адан диде-бубадин крари маса аялрин азадвал ва абуру ийизвай крар сергьятламишзава, им лагьайтIа, адалатсузвал я.
