Гъуьл кечмиш хьана…
Зи уьмуьрда бедбахтвал хьана: бейхабардиз зи кIани гъуьл кечмиш хьана. Чун кефи хан тийиз санал 30 йисалай гзаф яшамиш хьана, планар туькIуьрзавай, мурадар авай. Вири са легьзеда атIана. Инлай кьулухъ гьикI яшамиш жедатIа, чидач.
Алимдин жаваб:
И дуьньядиз атай гьар са инсан Аллагь Таалади кхьенвай вичин уьмуьрдин рекьяй физва. Идаз кьадар лугьуда, адахъ инанмиш хьун гьар са иман гъанвайдаз ферз я.
И дуьньяда инсанрин кьисметар, Халикьдин ﷻ арифдарвилел бинеламиш хьана, сад-садак акахьзава ва ида сад-садахъ рикI кукIун арадал гъизва. Амма и дуьнья вахтуналди я ва ана вири фад ва я геж сад-садавай чара жеда. ГьакI авай тир, гьакI авазва ва вахтар куьтягь жедалди гьакI жеда. Аллагь Таалади Къуръанда лагьана (баяндин мана): «Гьар са руьгьди кьиникь дадмишда…» («Аль-Анбия» сура, 35-аят).
РикIел хуьн герек я: кьиникь – им эхир туш, пашман жедайвал, ам вичин Раббидин ﷻ, кIанибурун патав хъфин ва иман гъанвайбур патал лап хъсан гьакъикъатдиз фин я.
Къуръандин аятрикай сада лагьанва (баяндин мана): «Гьакъикъатда, четинвилерилай кьулухъ Аллагьди регьятвал гуда» («Аш-Шаргь» сура, 5-аят). Галукьай бедбахтвал Раббидин ﷻ регьимдилай чIехиди хьун мумкин туш. Гьавиляй иман гъанвай касди а регьимдин нурдалди вичиз куьмек авун лазим я ва шейтIандин футфайрив жув умуд атIудай гьалдиз гъиз туна кIандач.
РикI тIар хьун, накъвар атун, хажалатдин кузвай ялав гьар са инсандиз тIебии кар я ва адан ихтияр я. Хьайи кар, цIийи гьакъикъат аннамишун ва кьабулун патал вахт герек я. Им виридалайни четин имтигьанрикай сад я, ада гзаф вахтара инсан чара атIай гьалдиз вегьезва ва а вахтунда сергьятар рикIелай алатзава, руьгь хьайи кардихъ галаз рази жезвач ва гьарайзава: «Вуч патал?! Вучиз?!» Анжах Раббидин ﷻ чIехивал аннамишуни, Адак умуд кутуни иман гъанвайбурун рикIер секинарда. Къуръанда лагьанва (баяндин мана): «Абур инанмиш хьана ва абурун рикIер Аллагьдиз зикир ийидайла секин жезва. Бес Аллагьдиз зикир авурла тушни рикIер секин жезвайди?» («Ар-Ра`д» сура, 28-аят).
Аллагьдин Расулди ﷺ идан патахъай чал Халикьди ﷻ ганвай гаф агакьарна: «Зи иман гъанвай лукIраз Женнетдилай гъейри За маса затI гудач, эгер адаз кIанзавай инсан За къахчуртIа, ва ада Аллагьдик ﷻ умуд кутуна, чуькьни тавуна телефвал эхайтIа» (аль-Бухари). Гьа икI Мергьяматлу Аллагьди Вичин лукIарин гьиссерин гъавурда авайди къалурзава ва лугьузва (баяндин мана): «КичIе жемир, вучиз лагьайтIа Зун – квехъ гала. Заз ван къвезва ва аквазва» («ТIа Гьа» сура, 46-аят).
Психологдин фикир:
Мукьва кас кьиникь – гьамиша вахкуз тежедай телефвал я, ва заз рикIин сидкьидай куьне и четин гьал эхна тамам уьмуьрдиз хкведай къуватар жагъурна кIанзава.
Асул алай месэла ам я хьи, мукьва кас кечмиш хьайи чIехи пай инсанри, бегьем килигнач ва я хажалатдин вилик пад кьаз хьанач лугьуз, чеб тахсирлу ийизва. Амма инсанди гьикьван вич, масакIа хьун мумкин тир лугьудай фикирралди гьелек авуртIани, ада гьа идалди я вичиз, я патав гвайбуруз са хийирни гудач, анжах зарардилай гъейри.
Ихьтин дуьшуьшра виридалайни гзаф куьмек гузвайди, куьн авай гьалдиз куь гъуьлуьн вилералди килигун я. Ихьтин суалдиз жаваб це: адаз вич кьейидалай кьулухъ вичин паб гьихьтинди яз акуна кIандай? Куьне квез куь гъуьл са тIимил вахтунда аквадай ва идалай кьулухъ ам галачиз куьн гьикI яшамиш жеда лагьана, адавай хабар кьадай мумкинвал жедай гьал фикирдиз гъваш. Ахпа а суалдиз куьне жаваб це. Адаз вичин папа амай уьмуьр гъам чIугваз акъудна кIан хьун мумкин туш хьи. Адаз квекай хъел къведачир, эгер куьне гьар йикъан куьлуь-шуьлуьйрал шадвал ийиз хьанайтIа. Якъин квез аялар ва гьатта хтуларни ава хьи. Бес абур куьне фикир гуниз лайихлу тушни кьван? Квез абурухъ галаз гуьруьш хьайила шадвал ийидай ихтияр ава хьи, абуруз лагьайтIа, куьне абуруз дикъет гунин ва абуруз хъуьруьнин ихтияр.
Мукьва инсан кечмиш хьайила, чакай гзафбуру жув тахсиркар яз гьиссзава, эгер шадвал ийиз ва гьа шадвал къалуриз хьайитIа. Чна чаз адетдин уьмуьрдиз хквез ихтияр гузвач, вучиз лагьайтIа фикирзава хьи, эгер чна шадвал ийиз хьайитIа, чна мукьва кас рикIелай алудзава. Амма им анжах а гьал чна гьакI кьабулун я, анжах адал амал авуна виже къведач. Эгер инсанри фикирайтIани: «Гъуьл кьенва ва са затIни тахьайди хьиз яшамиш жезва», ам анжах гьабурун месэла я. Абуруз чизвач, адетдин уьмуьрдиз хтун патал куьне вуч эхнатIа.
