Сура ат-Тавба (гъил къачун тlалабун)

И сурадин вилик «Бисмиллягь…» авач, вучиз лагьайтlа гьакl буйругъна Пайгъамбарди ﷺ. Аль-Гьакима агакьарнавай гьадисди и кар тестикьарзава. Гьакlни чал агакьнава хьи, «бисмиллягь…» - Аллагьди ﷻ хуьн патал лугьузва, амма и сура имансузриз кlичlе гун патал ракъурнава. Гьузайфадилай агакьарна: «Куьне адаз «ат-Тавба» сура лугьузва, амма дугъриданни ам «аль-Азаб» (жазаламишун) сура я».

1. Аллагь ва Адан Расул ﷺ куьне (эй мусурманар) бутпересрихъ галаз кутlуннавай (ва абуру чпи чlурай) икьраррикай азад я.
2. Гьакl хьайила (эй, мушрикар) куьне (секиндиз) сейр ая чилел кьуд вацран къене (Шавваль вацралай гатlумна. Абурулай кьулухъ квез саламатвал жедач). Амма квез чир хьухь (эй мушрикар) квевай Аллагьдихъай ﷻ (Адан жазадихъай) катиз жедач ва Аллагьди ﷻ имансузар алчахарда (и дуьньяда терг ийида ва гьамишалугъ уьмуьрда Жегьеннемдин цlалди жазаламишда).
3. Ва малумарда Аллагьди ﷻ ва Адан Расулди ﷺ чlехи гьаждин юкъуз инсанриз Аллагь ﷻ ва Адан Расул ﷺ бутпересрикай элкъвезвайди. Эгер куьне туба-астагъфир авуртlа (имансузвиликай ва иман гъайитlа) ам куьн патал хъсан я. Амма куьне ваъ лагьайтlа (иман тагъайтlа), квез чир хьухь хьи, куьн Аллагьдин ﷻ жазадикай хкатдач. Муштулух це имансузриз – абуруз тlардай азаб гуда (кьиникьалди ва есирда кьуналди и дуьньда, Жегьеннемдин цlа куналди гьамишалугъ уьмуьрда).
4. Куьне ислягьвилин икьрар кутlунайбурулай гъейри ва адалай кьулухъ абуру ам гьич (икьрардин гьич са шартlни) чlур тавур ва гьич садазни (куь душманрикай) квез акси яз куьмек тагай. Акl ятlа, куьне икьрар адан муддатдин эхирдалди хуьх. Гьакъикъатда, Аллагьдиз ﷻ Вичихъай кичlебур (икьрарар хуьзвайбур) кlан я.
5. Гьарам тир варцар куьтягь хьайила, куьне ягъиз йикь мушрикар (икьрар чlурай), квел абур гьина гьалтайтlани (гьатта аль-Гьарам мискlинда). Яхъ абур (есирда) ва элкъуьрна яхъ абур (къелейра аваз хьайитlа, мажбур жедайвал абур дяве тухуз ва я Ислам кьабулиз), ва чинеба рехъ атlана акъваз (абур физвай). Эгер абуру туба-астагъфир авуртlа (имансузвиликай ва Ислам кьабулайтlа) ва капl ийиз, закат гуз хьайитlа, абур секиндиз тур, бес Аллагь ﷻ Гъил къачузвайди (туба ийизвайбурулай), Регьим Ийизвайди я хьи (абуруз).
6. Эгер бутпересрикай сада вакай (Мугьаммад ﷺ) далда кьуртlа (вич кьиникьикай саламат жедайвал), вуна адаз далдаламиш жедай чка це, къуй адаз Аллагьдин ﷻ Каламдин ван хьурай. Ахпа ам саламат чкадиз агакьара, вучиз лагьайтlа абур авам инсанар я (Аллагьдин ﷻ дин чин тийизвай, гьавиляй абуруз Исламдихъ галаз таниш жедай мумкинвал гана кlанда).
7. Гьихьтин икьрар хьун мумкин я мушрикриз Аллагьдихъ ﷻ ва Адан Расулдихъ ﷺ галаз (абур Аллагьдихъ ﷻ ва Адан Пайгъамбардихъ ﷺ инанмиш туш хьи, гьакlни абуру икьрарар чlурзава)?! Аль-Гьарам мискlиндин патав куьне икьрар кутlунайбурулай (Гьудайбиядин икьрар кутlунай мушрикрилай) гъейри. Абуру икьрар хуьзмай кьван, куьнени ам хуьх. Гьакъикъатда, Аллагьдиз ﷻ Вичихъай кичlебур кlанзава.
8. Гьикl хьурай (икьрар мушрикрихъ галаз)?! Эгер куь винел гъалиб хьайитlа, абуру я мукьва-кьиливилин алакъаяр, я ислягьвилин икьрарар саймиш хъийидач (абур квез жезмай кьван гзаф зиян гуз алахъда). Абуру квез бегенмиш жедай ихтилатар ийизва, амма рикlери кьабулзавач (гьа чпи лугьузвай гафар, икьар кьилиз акъудун) ва абурун гзаф пай гунагькарар я (икьрарар чlурзавай).
9. Абуру Аллагьдин ﷻ аятар (Къуръан) маса гузвай ужуз (дуьньядин) къиметдихъ (гьакъикъатдиз табий жез такlан тирвиляй чпин кlеви гьевесар себеб яз) ва масабур абуру Адан рекьелай (Исламдилай) алудзавай. Гьикьван писбур я абурун кlвалахар!
10. Муъминрал гьалтайла абуру я багъривал, я (ислягьвилин) икьрар гьисабдиз къачузвач. Абур вири сергьятрилай элячlзава.
11. Эгер абуру (Аллагьдивай ﷻ) гъил къачун тlалабайтlа, капl ийиз ва закат гуз башламишайтlа, абур куь диндин стхаяр (жеда). Чна Чи аятар (аламатар) фикир ийизвай инсанариз ачухарзава (баянар гузва).
12. Эгер абуру кьунвай кьинер (кутlуннавай икьрарар) чlурайтlа ва куь диндал гьужум ийиз хьайитlа (чlуру гафар лугьуналди), куьне женг чlугу имансузвилин регьберрихъ галаз! Абурухъ кьинер авач. Белки гьа вахтунда абуру чпин кlвалахар тада (Исламдихъ галаз дяве хъийидач). (И аят Абу Суфьянан, Гьарис ибн Гьишаман, Сугьайл ибн Амран, Абу Жагьлан, адан хцин Икримадин ва къурайшитрин амай регьберрин патахъай ракъурнавай. Чпи гайи гаф абуру хвенач ва Аллагьдин Расул ﷺ Меккедай акъудиз кlан хьана. Амма гуьгъуьнлай абур вири, Абу Жагьлалай гъейри, Ислам кьабулуналди къутармиш хьана (Хазин)).
13. Бес куьне кьур кьин (гайи гаф) чlурай ва Аллагьдин Расул ﷺ (Меккедай) акъудиз алахъай (Дар ан-Надвада кlватl хьайи) инсанрихъ галаз дяве ийидачни? Абуру сифте гатlумайди я (дяве квехъ галаз. Абуру Бакран тухумдай тир Хузаадал гьужум авуна. А тухумди мусурманрихъ галаз сада-садаз куьмек гунин икьрар кутlуннавай хьи. Гьакl хьайила, куьн дяведикай куь кьуна акъвазарзава?) Квез абурухъай кичlезвани? Аллагьдихъай ﷻ кичlе хьун лазим я, эгер куьн иман гъанвайбур ятlа.
14. Женг чlугу абурухъ галаз. Аллагьди ﷻ абур куь гъилералди жазаламишда (рекьида) ва алчахарда (есир авуналди ва дяведа магълуб хьуналди), ва квез абурун винел гъалибвал кьисметда. Ада муъминрин рикlер сагъарда (Ибн Аббаса агакьарайвал, и аятда йеменвийрикай ихтилат физва. Меккадиз атана Ислам кьабулай чlавуз, абуруз шегьердин агьалийри гзаф азиятар гузвай ва Пайгъамбардиз ﷺ шикаят авурла, ада абуруз лагьана: «Шад хьухь! Азадвал мукьув хьанва!» (Абу Сууд).
15. Ва (Аллагьди ﷻ гьакlни) абурун рикlерай ажугъ акъудда. Аллагьди ﷻ Вичиз кlан хьайибурулай гъил къачузва (абуру Ислам кьабулайла, мисал яз Абу Суфьяналай хьиз). Ам вири Чизвайди ва Арифдарди я.
16. Куьне фикирзавайни куьн гьакl тада лагьана (имтигьан тавуна)? Амма Аллагьдиз ﷻ (ачухдиз) чизва квекай ни женг чlугунатlа ва сад Аллагьдилай ﷻ, Адан Расулдилай ﷺ ва муъминрилай гъейри чпиз куьмекчияр кьуначтlа. Гьакъикъатда Аллагьдиз ﷻ куьне ийизвай вири кlвалахрикай хабар ава.
17. Чпин имансузвал ачухдиз малумарзавай бутпересриз мискlинриз гьахьун (мискlинра акъвазун, абурун къайгъуда хьун) кутугнавач. Куда цlа (хийирсузбур я) абурун амалар ва Жегьеннемда жеда абур гьамишалугъ.
18. Мискlинриз фена кlанда Аллагьдихъ ﷻ ва Къияматдин йикъахъ инанмиш тир, капl ийизвай, закат гузвай ва кичlе тийизвай (гьич садахъайни) Аллагьдилай ﷻ гъейри. Абур дуьз рекьел жеда.
19. Гьаж ийиз атанвайбуруз (гьажийриз) яд гун ва аль-Гьарам мискlиндин къайгъуда хьун куьне Аллагьдихъ ﷻ, Къияматдин йикъахъ инанмиш хьунив ва Аллагьдин ﷻ рекье женг чlугунив гекъигзавани? (И аятда Аллагь Таалади гьажийриз яд гайи ва аль-Гьарам мискlиндин къайгъуда хьайи инсанриз туьгьметзава, вучиз лагьайтlа абуру а крарал дамах ийизвай. Дамах авун (шукур гъун) анжах имандалди ва Аллагьдин ﷻ рекье женг чlугуналди кутугнава (Тlабари)). Абур Аллагьдин ﷻ вилик барабар туш (чпин лайихвилиз килигайтlа)! Аллагьди ﷻ залумар (имансузвилелди чпи-чпиз зиян гузвай инсанар) дуьз рекьел гъизвайди туш.
20. Куьч хьайи (Меккадай Мединадиз гьижра авур), Аллагьдин ﷻ рекье чпин девлетралди ва чанаралди чалишмиш хьайи (женг чlугур) муъминар Аллагьдин ﷻ вилик вине ава (абурун дережаяр артух я, абуруз гзаф суваб хьана акl тавур муъминрилай). Абуру агалкьунар къазанмишна.

Кьатl ама.

Сура «аль-Анфаль»

Эвел алатай нумрайра

73. Кафирар – дустар (ва куьмекчияр) я сад-садаз (гьа жергедай яз ирсинани, гьавиляй квез абурулай ирс къвезвач, абуруз лагьайтIа – квелай). Эгер куьне акI тавуртIа (нагагь иман гъанвайбур сад-садаз куьмекчияр ва дустар тахьайтIа), чилел фитне ва чIехи къайдасузвал башламишда (имансузвал мягькем жеда, иман зайиф жеда).
74. Вуж инанмиш хьанатIа, куьч хьанатIа ва Аллагьдин рекье дяве авунатIа, гьакIни ни (абуруз) яшамиш жедай чка ганатIа ва куьмек ганатIа (абуруз), - гьабур гьакъикъи иман гъанвайбур я. Абуруз – гъил къачун ва жумартлу пай (Женнетда).
75. Вуж гуьгъуьнлай инанмиш хьанатIа, амма абуруни гьижра авуна ва абурухъ галаз санал дяве авуна – абур квекай я (эй мугьажирар ва ансарар). Амма мукьва-кьилияр сад-садаз мукьва я (ирс атунин карда). Аллагьдин эмир гьахьтинди я (Хуьзвай Ктабда кхьенвай Адан эвел авачир къарар). Гьакъикъатда, Аллагьдиз вири крарикай хабар ава.

«КАЛЯМ ШАРИФ» (КЪУРЪАНДИН МАНАЙРИН ТАРЖУМА) КТАБДАЙ.