Тlебии дарманар
Чи дарманар чи патарив гва. Чна фагьум тагуз, я тахьайтIа, абурукай хабар авачиз, чин тийиз гьикьван менфятлу шейэр гадарзава. Месела, къачун чна гьар хуьрек гьазурдайла ишлемишзавай чичIекар.
Хъуьруьшар гьиниз физва? Гьелбетда, гадарзава. Абуру простатит, аденома авайбуруз лап хъсан куьмекда. Кьилелай чIар алахьзавайбурузни. Вуч ийидатIа, чна гуьгъуьнин макъалайра гегьеншдаказ лугьуда.
Бананрин чкалар гьиниз физва? Гьабурун кьисметни гьахьтинди я. Гьабурукайни тIазвай юкьвариз, жалгъайриз ядай хъсан къаришмаяр гьазуриз жеда. Жезмай кьван куьлуь авуна, са банкадиз вегьена, винел акьалтдайвал эрекь цана, са гьафтеда мичIи ва чими чкада эциг, гьар юкъуз галтадна акадара. Ирид йикъалай дарман гьазур я. ТIушуна юкьвар, жалгъаяр ва тIазвай маса чкаяр.
Бес картуфрин чкаларни гадарзавачни? Эхь! Абурукай юкьван тарцин грыжадиз акси хъсан къаришма гьазуриз жеда. ГьикI? Чкалар лап хъсандиз чуьхуьда. Ахпа хъсандиз ргада, са кIус къурна, куьзда. Пюре гьазурдайвал, рганвай чкалар акадарна хапIа хьтинди ийида. Гьадак 100 грамм вирт акадарда. Къаришма гьазур я. Вад сятда грыжадал эцигна тада. Алудайдалай кьулухъ, къаришма эцигай чка чимиз хвена кIанда.
Уьзуьмрин цилер кIватIдайбурни чаз чиз тек-бир жеда. Абурукай гьазурнавай дарман чи дамарриз ва вилерин ишигъдиз таъсирзавай нервдиз еке куьмек я.
Буранар ишлемишдайла, абурухъ галай кьурай тумар атIана гадарзава. Абурукай авай хийир чир хьайила, квез аквада хьи, дарманар элкъвена чи патарив гва ва аптекадиз чукурун чарасуз туш.
КIерец
Чна виликдай кIерецрикай кхьенай. Амма суалар гилани гузма. Месела, чи кIерецриз «грецкий» вучиз лугьузвайди я? 1000 йис идалай вилик абур Юкьван Азиядай чи патариз гъайибур Грециядай тир савдагарар тир. Гьавиляй абуруз «грецкий» лугьузва.
РикIин тIалар авайбуруз кIерец сад лагьай куьмекчи я. Идалай гъейри, кIерецри кьакунин клеткайризни хейлин манийвалзава. Абурук беденди дурумлудаказ кIвалахун патал герек тир ОМЕГА-6 ва ОМЕГА-3 ягълудин сиркеяр лазим кьадар ква. Фтор кваз хьунай абур сад лагьай чкадал ала ва, маса кIерецрив гекъигайла, абурук антиоксидантар, полифенолар кьве сеферда гзаф ква, ягълу — 70%, белок — 21%, углеводар — 7%, А, С, В дестедин витаминар, бета-каротин, калий, кальций, магний, фосфор, ракь, йод, фтор, цинк. Ибур галачиз чи бедендивай азарриз дурум гуз жедач.
Хъархъун тарар 30 метрдив агакьна кьакьан жеда. Гужлу дувулрин къурулушди патарив гвай дараматрин бинейриз тади гун мумкин я. ГьакI хьайила, цадай чка, фагьум-фикирна, хкяна кIанда.
Хъархъун тарарин кIаник са затIни экъечIдач, вучиз лагьайтIа абуру йикъа 100 литр яд кужумзава чиликай. КIерецрикай зиянни ава, эгер хвехвериз хъипи мурс акъатнаваз хьайитIа. Недай кьадардикай рахайтIа, абур гзаф тIуьн герек туш: гзаф вуч тIуьртIани, зиян я эхир. Йикъа 30 г бес я. Гьа икI, кIерецри бедендиз хъсан патахъай ийизвай таъсирдик акатзава:
– рикIин тIалар авайбуруз куьмек авун (йикъа 30 г).
– кьакуниз акси я — чIуру клеткайрин активвал 30-40 процентдин тIимиларзава;
– инсанри чеб тух хьанвайди яргъалди гьиссзава, яни гишинвал квадарзава;
– беден заланарзавач;
– гуьгьуьлар ачухарзава, ахвар хъсанарда, зигьин (память) къуватлу ийида.
Чаз гьакI маса жуьре кIерецрикай ва абурукай авай хийирдикайни суьгьбетиз кIанзава. КIела ва менфят къачу! Исятда туьквенрай «къуьрен карчни» гьатзава, гьаниз килигна, абур жагъурун четин туш.
Бразилиядин кIерец
Бразилиядин кIерецди холестериндин кьадар тIимиларда, дамарар чиркин хьуникай хуьда (атеросклероз), вилерин ишигъ хъсанарда, рикIин, нервийрин азаррин вилик пад кьада, иммунитет мягькемарда, ивида шекердин кьадар къайдада аваз хуьда, бедендин дурумлувал хъсанарда. Йикъан кьадар 2-3 кIерец я.
Кедрдин хвех
Кедрдин хвехвери рикIин тIалар авайбуруз куьмекда. Абур нервийрин ва тIуьр фу цIурурдай къурулушриз куьмек я. И хвехвери ивидик квай шейэр къайдада твада, вилерин ишигъ хци ийида, чIулав лекь (печень) гуьнгуьна тваз, хамунин гьал хъсанариз, дамарар михьиз (атеросклероз), ратарин ва хуквадин (желудок) хирерин вилик пад кьаз, иммунитет мягькемариз ва чахуткадин вилик пад кьаз куьмекда. Аялар сагъламдаказ, кIубандаказ арадиз атун, абурун зигьин хъсанарун патални и хвехверикай менфят ава. Йикъан кьадар — 20-50 г.
Арахисдин хвех
Арахисдин хвехвери холестериндин кьадар къайдада хуьда, гастритрин, хуквада хер хьунин вилик пад кьада, беден усал (кьуьзуь) хьун явашарда. Арахис гзаф менфятлу хвех я. Амма артритар, артрозар, подагра авайбуру ишлемишна кIандач. ЧIехи-буруз йикъа — 20 хвех, гъвечIи аялриз ирид хвех бес я.
Кешью кIерец
Кешью кIерецдикай (ихьтин тIвар алайбурни ава) дамарриз, кьилин мефтIедиз, тIуьн цIурурдай къурулушдиз менфят ава. Иммунитет хкажда, тромбайрикай хуьз, еке давление агъуз вегьез, кпулрин, остеохондрозрин вилик пад кьаз куьмек гуда. Йикъан кьадар — 30 г.
Бадам
Бадам (миндаль) – вири кIерецрилай гзаф хийир авайди яз гьисабзава. Бадамди садлагьана инфаркт хьуниз манийвалзава. Ивидик гемоглобин тIимил квайла (анемия), ахвар текъведайла, вилерин ишигъ зайиф жедайла, таб (судороги) акьалтдайла, «рикI кудайла» (кислотность гзаф тирла), хуквада хер ва я дуркIунра къванер авайла, яшлубурун акьул зайиф тахьун патал бадам ишлемишун меслятзава. Йикъан кьадар — 20-25 г кIерец.
Гьуьрметлу газет кIелзавайбур! Сагъламвал хуьз алахъ! Сагъламвал вири туш. Амма, сагъламвал авачиз, вири са затIни туш! ГьакI хьайила, тIебиатдихъ галаз дуст хьухь! Чун тIебиатдиз гьикI килигайтIа, тIебиатни чаз гьакI килигда. Виридаз Аллагь ﷻ куьмек хьурай!
Б. Шихмурадов,
Т. Гьабибов
