СУАЛ-ЖАВАБ

СУАЛ-ЖАВАБ

Жемятдин капI ийидайла са бязибуру чпин кIвачер сад-садавай яргъа эцигзава. Им дуьз яни?

КапI ийизвай касдиз вичин кIвачерин арада гзаф ара тун карагьат (нежелательно) я. Адаз вичин кIвачерин арада са чIиб кьван ара тун сунна я. Эгер ара идалай гзаф авуртIа, капI ийизвайбурун къуьнер сад-садавай къакъатда, гьа и кар Пайгъамбардиз ﷺ такIандай. Ада лугьудай: «Куь жергеяр дуьзара, къуьнер сад-садахъ галкIура, араяр кIева, куь арадай шейтIандиз фидай чка тамир. Ни вич авай жерге галкIурайтIа, Аллагьди ﷻ ам галкIурда (регьимдик кутада), ни вич авай жерге кьатIайтIа, Аллагьди ﷻ ам кьатIда (регьимдикай магьрум ийида)». Эгер кIвачерин арада гзаф ара туртIа, къуьнер сад-садавай къакъатда. Гьаниз килигна, гьар са мусурман шейтIандизни чка тун тавуна, вични Аллагьдин ﷻ регьимдикай магьрум тежедайвал къуьн-къуьне акIурна акъвазна кIанда («Шарафу уммат аль-Мугьаммадия»).

Къуръан, хутIба кIелзавайдаз, азан гузвайдаз салам гудай ихтияр авани?

Азан гузвайдаз салам гун карагьат я, эгер адаз салам ганваз хьайитIа, жаваб хгун ферз я, амни азан гана куьтягьайдалай кьулухъ гун меслят къалурнава. Къуръан кIелзавай касдизни салам гун карагьат я, анжах салам ганваз хьайитIа, жаваб хгун ферз я. ХутIба кIелзавайдаз, адаз яб гузвайбуруз салам гун карагьат я, амма салам ганваз хьайитIа, абурукай сада хьайитIани жаваб хгун ферз я («Нигьаяту-ль-мугьтаж»).

Иесидив вахкудай ният аваз чуьнуьхнавай шей маса къачудай ихтияр авани?

Чуьнуьхнавай ва я къуватдалди къакъуднавай шей маса къачудай ихтияр ава, эгер ам иесидив вахкудай ният аваз хьайитIа. Эгер муьштеридиз а шей вичиз таз кIанзаватIа, ам маса къачун, пишкеш хьиз кьабулун гьарам я («Фатгьу-ль-Аллям»).

Чи хуьре са кас кечмиш хьайила вири дишегьлияр йифиз зикир кIелиз кьейидан кIвализ физва. Абуруз аниз чпин гъуьлерин ихтияр авачиз фин виже къведани?

Зикир, салават кIелзавай межлисриз фин итимар патал сувабдин кар я, дишегьлияр патал - ваъ. Эгер итимди вичин папаз кьейидан кIвализ фидай ихтияр ганвачтIа, аниз фин гьарам я. Эгер ам гъуьлуьк квачирди яз хьайитIа, бубадивай, ахпа стхадивай… ихтияр къачун лазим я.

Идалайни гъейри, эгер зикирдал фин патал ам вич авай хуьряй экъечIуниз мажбур жезватIа, адахъ галаз магьрам (итим, буба, стха…) хьун чарасуз я. Алай вахтунда, гзаф хуьрера дишегьлияр йифиз кьейидан кIвализ зикир кIелиз фидай ва экуьнин ярар ягъайла кIвализ хкведай адет хьанва. Им, гьелбетда, Шариатди хъсан кар яз гьисабзавач. Сад лагьайди, дишегьлидиз йифен межлисра иштирак авун кутугнавач, кьвед лагьайдини, абур кIватI хьайи чкада Шариатди къадагъа ийизвай (фитне, гъибет) ихтилатар гзаф жезва. Иниз килигна, абуру кьейидаз менфятдилай гзаф зарар гузва. Имам ан-Нававиди лагьана хьи, эгер сувабдин кар ийидайла жуваз ва я масадаз зарар, азият гуниз мажбур жезватIа, ам авун суваб ваъ, гунагь я. Гьавиляй, гьуьрметлу стхаярни вахар, чна са сувабдин кар ийида лагьана гьазур хьайила адаз манийвалзавай шейэр авани, авачни килигна, фикир, фагьум авуна кIанда («Ианату-тI-Тlабилин», «аль-Изагь»).

Дастамаз гвачиз азан гудай ихтияр авани?

Азан ва икъамат гъвечи, чIехи дастамаз гвачир касдиз, фасикьдиз, яшар тамам (тахминан 14,5 йис) тахьанвайдаз гун карагьат я. Эгер азан гун патал дастамаз гвайди, диндар, яшар тамам хьанвай кас авачиз хьайитIа, гьатта гъвечIи аялдини ам гана кIанда, гьикI хьи азан себеб яз хуьр Аллагьди ﷻ бедбахтвилерикай хуьзва ва ам сунна-кифая, яни жемятдин хиве авай сунна я. Сунна-кифая – им эгер хуьре авай сада кьванни ам кьилиз акъудайтIа, виридан хивяй акъатзавай, эгер садани тавуртIа, виридан хиве амукьзавай важиблу сунна я. ГьакIни, кьибледихъ элкъуьн тавуна ва ацукьна (къарагъиз жезвай касди) азан гун карагьат я («Мингьажу-тI-тIалибин»).

Эгер бубади ички хъваз, кIвале къал тваз хьайитIа, веледдин сив аси хьайила, гунагь авани? Ам имандал гъун патал вуч авун лазим я?

Шариатди чаз диде-бубадиз абур гьикьван чIурубур хьайитIани къуватдалди таъсирдай, мецелди чIуру гаф лугьудай, гьатта абур алай чкадал ван хкаждай ихтияр гузвач. Диде-бубадиз азият гун еке гунагь я. Эгер аси хьанваз хьайитIа, туба авуна, абурувай гъил къачун тIалабна кIанда.

Ички хъвазвай буба авай касди, бубади гьуьрмет ийизвай касдивай, агъсакъал хьайитIа генани хъсан я, куьмек тIалабна адаз ширин мецелди вяз-насигьат ийидайвал, месела, ичкидин зияндикай, ам хъвайила жезвай гунагьдикай ва кпIунин фазилатдикай, ам тавурла Аллагьди ﷻ гузвай пис жазадикай лугьуда. Гьелбетда, сифтени-сифте жуван иер къилих къалурна кIанда, жува кIапI ийиз башламишайла хьайи хъсан дегишвилер къалурна кIанда. Гьелбетда, диде-бубадиз хъсан дуьа авун гьар са веледдин буржи я, гьавиляй Аллагьдивай ﷻ адаз дуьз рехъ къалурун тIалабна кIанда.

Ферз капI жув патал ва суннат Аллагь ﷻ патал я лугьузва. Ибур авай гафар яни?

Мусурмандин вири хъсан кIвалахар тек са Аллагь ﷻ патал, Ам рази хьун патал я. Гьадис аль-Къудсида Аллагь Таалади лагьанва: «Хуьзвай сив (мусурманди) Зун паталди я, а кардай За адаз суваб гуда» (Бухари, Муслим). И гьадисдай аквазвайвал, Аллагь Таалади ферз тир ва сунна тир сиверин арада тафават тунвач, гьавиляй кьведни анжах Аллагь ﷻ патал я.

Гьелбетда, инсанди ийизвай вири хъсан крарикай вичиз хийир ава, анжах чи ният хьана кIанда Аллагь ﷻ патал ийизва лагьана. Са низ ятIани акун патал, жуваз Женнет кьисмет хьун, Жегьеннемдикай къутармиш хьун патал ваъ, тек са Аллагьдиз ﷻ шукур гъидайвал. Чна ибадат Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанвайвал авуна кIанда: «Вуна ибадат ая а къайда, на лугьуди ваз Аллагь ﷻ аквазва, ваз Аллагь ﷻ аквазвачтIани, Адаз вун аквазва» («Усулу-д-дин»).