Суал-жаваб

Суал-жаваб

Чапла гъилелди фу тIуьртIа вуч жеда?

Са сеферда халиф Умараз чапла гъилелди тIуьн незвай кас акуна. Ада а касдиз лагьана: «ЭрчIи гъилелди неъ». Маса юкъуз адаз мад гьа и кас акуна, ада мад чапла гъилелди фу незвай. Халифди адан гъил яна, мад тикрар хъувуна: «ЭрчIи гъилелди неъ!» Пуд лагьай сеферда Умар асгьабдиз чапла гъилелди незвай и кас акурла, адаз хъел атана. А касди лагьана: «Я халиф! Зи эрчIи гъил машгъул я». «Квелди?» - хабар кьуна Умара. Ада жаваб хгана: «Муъта лугьудай гъазаватда ам зи бедендихъай галатна». Умар асгьаб пашман хьана ва а касдин патав гвайбуруз адаз тIуьн нез куьмек гун буйругъна. Аквазвани, ам гьакIан кар тиртIа, Умар асгьабди адаз ихьтин фикир гудачир. Са сеферда Пайгъамбардивай хабар кьуна: «Эгер вуна чапла гъилелди сивиз вегьей фан кIус туькьуьннайтIа вуч ийидай?» Пайгъамбарди жаваб гана: «За ам экъуьчар хъийидай». Куьне фикир ая ам гьикьван метлеблу кар ятIа, эгер Пайгъамбарди икI лагьанатIа. Мадни гьадисда лагьанва: «Куьне чапла гъилелди немир, гьакъикъатда чапла гъилелди шейтIанди незва».

КпIунал «Аль-Фатигьа» сура кIелайла «Амин» гафунал «Рабба-ль-аламин» алава хъувун дуьз яни?

Дуьзни я, гьатта и кар авун меслятни къалурзава. «Амин» лугьудай гафунин мана «кьабула» ва я «зи дуьадиз жаваб це» лагьай чIал я. Аллагь Таалади дуьа ийизвайбуруз Вичин тIварцIелди тIалабун эмирзава. Къуръанда лагьанва (мана): «Аллагьдихъ гуьрчег тIварар ава, куьне гьа и гуьрчег тIвараралди тIалаб» («Аль-А’раф» сура, 180-аят). «Рабба-ль-аламин» - Аллагьдин гуьрчег тIварарикай сад я. Абурун манани «Я алемрин Рабби» я.

Шариатдин ктабрани «Амин»-дилай кьулухъ «Рабба-ль-аламин» гафар лугьун хъувун меслят къалурзава («Мугъни-ль-Мугьтаж», 1-том, 223-чин; «Шигьаб» гьашият «Магьалли», 1-том, 218-чин; «Шаргьу-ль-Мафруз», 104-чин).

Имам Шафииди вичин «Умму» ктабда кхьизва: ««Амин» гафунилай гуьгъуьниз «Рабба-ль-аламин» ва я гьа и манадин гафар лугьун хъсан я» («Итгьаф», 3-том, 78-чин).

Аял хайидалай кьулухъ гьикьван вахтунда дидедиз капI ийидай ихтияр авач?

Аял хайидалай кьулухъ къвезвай чиркер атана куьтягь жедалди (адет яз 40 югъ, са вахтара 60 йикъав агакьда) капI ийидай ва сив хуьдай ихтияр авач.

Гьа и вахтунда ахъа хьайи сивер эвез хъувуна кIанда, анжах кпIар эвез хъийизвач.

(«Мугъни-ль-Мугьтаж»)

Иесидив вахкудайвал чуьнуьхнавай шей маса къучудай ихтияр авани?

Чуьнуьхнавай ва я къакъуднавай шей маса къачудай ихтияр ава, эгер ам иесидив вахкудай ният аваз хьайитIа. Амма эгер муьштеридиз а шей вичиз таз кIанзаватIа, ам маса къачун ва ам пишкеш хьиз кьабулун гьарам я.

(«Фатгьу-ль-аллям»)

Эгер эвленмиш жезвай жегьилрикай сада капI тийиз хьайитIа, абурун некягь гьакъикъиди жезвани?

 МискIиндин имамди, некягь ийидайла, жегьилар Исламдин дибрин, капI тавурла жезвай гунагьрин гъавурда туна кIанда. КапI тийизвайда сифте туба авун чарасуз я, ахпа некягь ийида. КапI тийизвайдаз динсузди лугьуз жедач, анжах ам фасикьрик (гунагькар) акатзава. Шариатдин гьич са ктабдани фасикьдиз эвленмиш жедай ихтияр авач лагьана кхьенвач.

Чаз, мусурманриз, алукьзавай 2025-йис къейд ийидай ихтияр авани?

Аллагьди ﷻ чаз имансузриз ухшар хьун къадагъа авунва. Динди чаз вири кIвалахра Аллагьдик ﷻ умуд кутаз чирзава. Гьавиляй чна чи веледризни анжах Аллагьдивай ﷻ тIалабиз ва Адак умуд кутаз чирун лазим я. Къуй абуру Аяз Бубадик умуд кутун тавурай, адавай пишкешар тIалаб тавурай. Сад Аллагьди ﷻ гайиди гьич садавайни вахчуз жедай туш, ада гун тавурди гьич садавайни гуз жедай туш. Абу Саид аль-Худриди Пайгъамбардин гьадис ахъайна: «Гьакъикъатда, куьне квелай вилик яшамиш хьайи халкьарин адетрал амал ийиз хьайитIа, абур чурчулдин (хурлинкI) тIеквендиз гьахьайтIа, куьнни адан тIеквендиз абурун гуьгъуьналлаз гьахьда (яни абурун адетар хуьз хьайитIа, квехъ куь дин ва куь адетар амукьдач, вучиз лагьайтIа вири кIвалахар абуру хьиз ийида)». Асгьабри хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул, вуна чувудрикайни хашпарайрикай ихтилат ийизвани?» Ада жаваб гана: «Эхь, бес мад никай хьурай?!» (Аль-Бухари).

ЦIийи йис цIи къейд ийидай ният авай мусурманрихъ элкъвена лугьуз кIанзава хьи, - ам мусурман адет туш! Ша чна ЦIийи йис лугьудай суварикай мусурманриз ва гьакIни вири инсаниятдиз авай зарардиз фикир гун. И сувариз бязибуру тарар атlузва, чара итимарни дишегьлияр садбур масабурук акахьзава, ички авай фенжанар хкажиз сада-садаз хъсанвилер хьурай лугьуз инсанри Аллагьдивай ﷻ тIалабунар ийизва. Месела, «Къуй ЦIийи йисуз Аллагьди чаз шадвал гурай!», ацукьнавайбуруни са сивяй «Амин!» лугьузва. Гьайиф хьи, бязи дагъустанвийри гьа ихьтин чиркин амаларни ийизва. Эхь, вуна еке гунагь ийизва – ички хъвазва, бес ваз гьа арада Аллагьдин ﷻ тIварцIивай вуч кIанзава? Бес Аллагьди ﷻ ваз жаза гудачни? Им Халикьдикай ﷻ ягьанат авур мисал жезвачни?

ЦIийи йис къейд ийидайла, инсанри хъвазвай кьадар ичкидикай, адан зарардикай кьилди рахун герек я. Январдин вацра ички себеб яз 300 агъзур россиянви кечмиш жезва.

Мусурманар ихьтин четин месэлайрикай Исламди вичи хвенва. Исламда ички хъунал кIеви къадагъа эцигнава, ам еке гунагьрикай сад я. Гьавиляй Аллагьдиз ва Исламдиз гьуьрметзавай мусурманар ички алай суфрадихъ гьич ацукьзавач. Иниз килигна, Россиядин халкь анжах Исламди къутармишда. И кар эхиримжи вахтара гзаф алимри, профессорри тестикьарзава. Вири дуьнья Исламдиз къвезва, ша чна чаз Аллагьди ﷻ ганвай михьи дин хуьн, Халикьдиз ﷻ шукур ийин.