Имам Шафиидин мазгьабдай

Папаз имамдивай, гъуьлуь вич таъмин ийизвач лагьана, гъуьлуьхъ галаз чара авун истемишдай (тIалабдай) ихтияр авани?

Эгер гъуьлуьз вичин паб лап тIимил тIуьнал, парталрал ва яшамиш жедай чкадал таъмин ийидай такьат авачиз хьайитIа, адаз имамдин патав фена, некягь гьич авун истемишдай ихтияр ава. Таъмин авунин такьат тахьун гъуьлуьвай вичин паб, лап тIимил тIуьнал, кьве къат гатун ва хъуьтIуьн парталрал, алава яз хъуьтIуьз винелай алукIдай чими парталдал ва адан гьалдихъ галаз кьадай шартIар авай яшамиш жедай чкадал таъмин ийиз тахьун гьисабзава.

Некягь гьич авун истемишун виже къведач, эгер гъуьлуь икьван чIавалди таъмин ийизвачиртIа, амма им, кIвал квачиз, адал бурж яз аламукьзава. ГьакIни папавай чара авун истемишиз жеда, эгер гъуьл, адаз ам яшамиш жедай харжияр тун тавуна фенваз хьайитIа ва ам авай чка малум тушиз хьайитIа ва гьакIни адаз такьат авачирди ва ада папаз адавай ишлемишиз жедай эменни тун тавунвайди шагьидвал ийиз жедай, адаз такьат авачирди чпин вилералди акунвай инсанар аваз хьайитIа.

Гъуьлуьз такьат тахьуниз килигна папавай вич хуьн ва адалай кьулухъ чара авун истемишиз жедай шартI ада вичин гъуьлуьз яб гун я. Яни ада вичин пабвилин везифаяр тамамарун, вичин гъуьлуьн патав кIвале хьун ва итимдин ихтияр авачиз кIваляй экъечIна масаниз тефин лазим тир («Тугьфат аль-Мугьтаж», «Нигьаят аль-Мугьтаж»).

Чирвилер къачунин мураддалди мейит къазундай ихтияр авани?

Виридуьньядин мусурманрин лигадин фикъгьдин (Исламдин ихтияррин) Советди Меккада вичин 10-сессиядал, ихьтин хуькуькьуналди кьенвайдан лайихлувилиз гузвай зияндилай адан акьалтIай чарасузвал артух яз гьисабуналди, мейит къазунун гьахълу ийидай делил яз гьисабна ва ихьтин къарар кьабулна: Медицинадин факультетра кIелзавай студентриз чирвилер гун ва медицина чирун патал кьенвайбурун беденар къазундай ихтияр ава, эгер агъадихъ галай шартIар кьиле тухуз хьайитIа:

1) кьенвайда вичин беден къазундай ихтияр тун лазим я, я тахьайтIа адан мукьвабуру (варисри) ам кьейидалай кьулухъ ахьтин ихтияр гун лазим я;

2) чирвилер къачун патал виридалайни герек бедендин пай ачухуналди сергьятламиш хьун лазим я;

3) дишегьлийрин беденар дишегьлипатологоанатом авайла итимри къазунна виже къведач;

4) къазунайдалай кьулухъ бедендин вири паяр кучукун лазим я.

Нагагь кпIуна хатадай имамдилай вилик акатайтIа, вуч ийида?

Ихьтин дуьшуьшда рукугьдиз хтайтIа ва я саждада имамдал вил алаз акъвазайтIа жеда. Машгьур алим Агьмад ибн Абд ульАзиз аль-Малибариди «Фатгь аль-Муин» ктабда кхьизва: «Кьасухдай, ам ихтияр авайди чиз, гафар тушир тамам са рукнудин (кпIунин чарасуз пай) имамдилай вилик фин къадагъа (гьарам) я.

Месела, маъмумдиз (имамдин гуьгъуьна аваз капI ийизвайдаз) рукугьдиз фена ва анай хкаж хьун, гьа са вахтунда имам гьеле рукугьдиз тефенмаз. ГьакIни нагьакьан кар (карагьат) я маъмум имамдилай гьахьтин рукнудин гуьгъуьна амукьун.

Вуж кьасухдай са тамам рукнудин имамдилай вилик фейитIа, адан капI имамдин кпIунихъ галаз кьадайвал, ам имамди ийизвай амалдал хтайтIа хъсан я. Эгер хатадай са тамам рукнудин имамдилай вилик акатайтIа, адавай элкъвена хтайтIа ва я ам вич алай чкадал имамдал вил алаз акъвазайтIа жеда.

Абу Бакр ибн Мугьаммад Шата адДимьятиди «Ианат атI-ТIалибин» ктабда кхьизва: «Рукнудин са паюнин имамдилай вилик фин къадагъа туш, амма ам нагьакьан кар я. Месела, маъмум имамдилай вилик рукугьдиз фена, ахпа имамди гьа амалда адав агакьарна».

Дастамаз къачурдалай кьулухъ пуд сеферда «Аль-Къадр» сура кIелунин арифдарвал вуч я?

ТIвар-ван авай алим Жалалуддин ас-СуютIидивай хабар кьуна: «Чал Пайгъамбардилай дастамаз къачурдалай гуьгъуьниз «аль-Къадр» сура кIелун хъсан тирдан патахъай агакьай затI авани? Эгер аваз хьайитIа, а гьадисдин якъинвилин дережа гьихьтинди я?» Ада жаваб гана: «Имам ад-Дайламиди вичин «Муснад аль-Фирдавс» кIватIалда Абу Абайдади Гьасаналай, Анас ибн Маликалай агакьай гьадис гъана.

Ана Пайгъамбарди лугьузва: «Ни дастамаз къачурдалай кьулухъ «аль-Къадр» сура са сеферда кIелайтIа, ам адалатлубурун дережадив агакьда. Ни кьве сеферда кIелайтIа, адан тIвар шагьидрин арада кхьида. Ни пудра кIелайтIа, ам Дувандин юкъуз пайгъамбаррихъ галаз санал жеда». Амма и гьадис агакьарайбурун цIиргъина Абу Убайда лугьудай кас ава, ам лагьайтIа, вуж ятIа малум туш» («Аль-Хави ли ль-Фатава», 1-том, 403-чин).

Аль-Ужгьуриди «Шаргь аз-Заркани» ктабдиз ганвай вичин баянда лугьузва: «Гьадис агакьарай цIиргъина малум тушир кас аваз хьайитIа, ам зайиф гьадисрик акатзава».

Имам Нававиди «Аль-Азкар» ктабда кхьизва: «Гьадисар ахтармишзавайбурун ва факъигьрин жергедай тир алимри лагьана: «Фазаиль аль-амаль» месэлайриз талукь тир зайиф гьадисрал амал авуртIа жезва ва хъсан я, гьакIни хъсан крар авуниз гьевеслу ийизвай ва писбурукай игьтиятлу ийизвай месэлайра, эгер а гьадис гьакъикъатда авачирди тушиз хьайитIа».

Машгьур алим Агьмад ибн Абд уль-Азиз альМалибариди «Фатгь аль-Муин» ктабда дастамаздин суннатар гьисабдайла лагьана: «Дастамаз къачур касди дастамаз къачурдалай кьулухъ кIелдай дуьадилай гуьгъуьниз чи сайид Мугьаммадал ва адан хизандал салават кIелун ва гъилер хкаж тавуна пудра «аль-Къадр» сура кIелун хъсан я».

Къавалай авахьзавай марфадин целди дастамаз къачуртIа жедани? Къавал нуькIерин тIекьер хьун мумкин я хьи.

Имам аш-Шафиидин мазгьабдин тIвар-ван авай алимди «Гьашията Кальюби» ктабда лагьана: «Це нуькIерин тIекьер хьун кьабулиз жедай кар я, гьатта эгер ам це сирнав ийизвай къушар тушиз хьайитIани». Къушарин тIекьерин кьадар тIимил квай целди дастамаз къачудай ихтияр хьуниз килигна, къавалай авахьзавай целди, вичик тIекь хьун анжах фикирда аваз хьайила, дастамаз къачун генани ихтияр ава.

Суалриз жавабар Дагъустандин Муфтиятдин фетвайрин Отделди гана

ПОДПИСКА-2021 Гьуьрмет лу стха яр ва ва хар! 2021-йис патал подписка давам жезва. Лезги чIалал акъ ат за вай «Ас-Салам» газет квез кIани поч ту нин от де ле ни йра, шегьерра ва рай о н ра кIва лах за вай чи ве кил ривай ва я ре дак ци я диз атана кхьиз же да. Зур йисан къимет 285 манат я. Ин декс 51395