Гзаф кIевивалдай чIехи диде

Чи чIехи диде кIевивалдайди ва истемишдайди я. Эге ряб тагуз хьайитIа, ада экъуьгъун, жакIум акъудун мумкин я, кIан тийизвай шей нез тада. Сад лагьай класс акьалтIарнавай хтулдиз адан патав мугьмандиз физ акьван кIандач. Идан патахъай чIехи диде бейкеф жезва, хтулдиз лагьайтIа, адан кIевивилихъай кичIезва. Абурун араяр гьикI дуьзмишда?

Марьям, Санкт-Петербург

Алимдин жаваб:

Малум тирвал, Сад тир Аллагьдихъ ﷻ инанмиш хьун им гьакIни мукьвавилин алакъаяр хуьн лагьай чIални я. Асул гьисабдай им диде-бубадиз ва аялриз талукь я. Амма маса мукьвабурухъ галазни дуьз рафтарвилер хьуниз адалай тIимил фикир гузвач. Чалай чIехибурув гьуьрметдивди эгечIун гьар са мусурмандин мажбурнама я, артух яз абур чи чIехи дидеяр ва чIехи бубаяр яз хьайила.

Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ чирдай: «Инсанрикай виридалайни хъсанди ам я хьи, вуж яргъал уьмуьрда яшамиш хьанатIа ва нин крар хъсанбур тиртIа» (Ат-Тирмизи).

Кьуьзуь жедайла инсандиз арифдарвал ва уьмуьрдин тежриба жезва, тайин тир дуланажагъдин агьвалдив агакьзава. Амма гьа са вахтунда, яш хьуникди адал азарри гъалибвал къачузва. Нетижада чIехи инсанариз хъел къвезва, абуруз секинвал ва артухан фикир кIан жезва ва икI мад.

Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Чакай туш а ксар, вуж чи гъвечIибурухъ галаз регьимлу туштIа ва ни чи чIехибуруз гьуьрмет ийизвачтIа» (Ат-Тирмизи).

Гьавиляй аялдиз чIехи инсанриз гьуьрмет авунин важиблувиликай, абуруз яб гуникай, гъил къачуникай ахъаяйтIа дуьз жеда. ГьакIни чIехи дидедихъ галаз рахана, себебар чирайтIа жеда ва эгер хтулди дугъриданни яб тагуз, ам инжиклу ийиз хьайитIа, абур кьвед санал тун тавуртIа хъсан жеда. Аялрихъ галаз санал чIехибурун кьилив алад, санлай аялрал гуьзчивал ийидай мумкинвал жеда, абуру чIехибуруз яб гудайвал ва и кардай абур гьевеслу ийидайвал.

Психологдин меслят:

Кар ана ава хьи, виликдай адаз хас тир къилихдин вири ерияр гила генани дуьздал акъатда. Адан кIевивал исятда – им виликдай авай адан жавабдарвал ва къайгъударвал дуьздал акъатун я. Ибур вири гьисабдиз къачуна, ада вич тухунин къайда дегишар тийидайди квез чир хьана кIанда. Амма им са затIни ийиз хьун мумкин туш лагьай чIал жезвач. Ина вичин къайдаяр ава. ЧIехи дидеди хтулдин патахъай гзаф хажалатар авун мумкин я ва адаз хъел атун – им адан кичIевал дуьздал акъатун я.

Идакай менфят хкудиз жеда. Нагагь куьне адан истемишунриз жаваб тагуз хьайитIа, адан кефи хун мумкин я, амма вичин хтулдихъ галаз авай адан рафтарвал лап масад я. Квез ихтияр авачир кар, адаз регьятдиз ихтияр гун мумкин я. Эгер куьне адаз вичин къилих себеб яз хтулдиз адахъай кичIезва ва ада вич кIанзавачирдай гьисабзава лагьайтIа, хтул вичивай яргъа хьунин кичIевал артух жеда ва ада вич тухунин къайда дегишарун мумкин я.

Амма кьилинди – хтулдиз ам кIанзавайди, амма адахъ галаз санал жез адахъай гила кичIе жез башламишзавайди кьетIендиз къейд авун лазим я. Квез талукь яз лагьайтIа, куьне адаз дуьз лагьана кIанда хьи, квевай са жуьредани адаз таъсир ийиз жезвач ва гьал авайдалайни пис жез кичIела, гужуналди адан патав ракъуриз кIанзавач. ГьакIни куьне адаз гзаф фикир гуз алахъ, гьикI хьи яш хьунивди инсанриз ам генани гзаф герек къвезва. Адан кIвалахрикай мукьвал-мукьвал хабар яхъ, идалди куьне ам квез важиблу тирди кьетIендиз къалурда.

АЛИАСГЬАБ МУРЗАЕВ, ПСИХОЛОГ АДИЛЬ ИБРАГЬИМОВ, АЛИМ