Бязи къадагъаяр ва хъсан тушир амалар 2-пай

Бязи къадагъаяр ва хъсан тушир амалар 2-пай

ШейтIандиз ва кафирриз ухшар хьун къадагъа я

1. Жабира агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Чапла гъили немир, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, шейтIанди недайлани хъвадайла вичин чапла гъил ишлемишзава» (Муслим).

2. Ибн Умара агакьарайвал, Аллагьди Расулди ﷺ лагьана: «Къуй квекай садани са чIавузни чапла гъили я тIуьн тавурай, я хъун тавурай, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, недайлани хъвадайла шейтIанди вичин чапла гъил ишлемишзава» (Муслим).
3. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, чувудри ва хашпересри чIарариз ранг язавач, куьне абуру хьиз ийимир» (Аль-Бухари, Муслим).

Ина фикирда авайди чурудин ва кьилин рехи чIарариз хъипи ва я яру ранг ягъун я; абуруз чIулав ранг ягъуникай лагьайтIа, акI авун къадагъа я.

ТIебии туширвал къалурун къадагъа я

Аллагь Таалади лагьана: «Лагь: «За квевай идай (яни Къуръандин ва маса алатрин куьмекдалди Аллагьдихъ эвер гунай) са пишкешни истемишзавач ва зун амалар ийизвайбурукай туш (ина чпиз течизвай шейэрикай лугьузвай инсанрикай ихтилат физва, маса гафаралди лагьайтIа, абуру чеб тIебии тушир саягъда тухузва)»» («Сад», 86).

1. Ибн Умара лагьана: «Чун тIебии тушир жуьреда тухун чаз къадагъа авунвай» (Аль-Бухари).
2. Масрука лагьана: «Садра чун Абдуллагь бин Масудан патав фена ва ада лагьана: «Эй инсанар, са затI чизвай касди къуй адакай лугьурай, ва низ чизвачтIа, ада лугьурай: «Аллагьдиз ﷻ хъсан чида», - вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, эгер ваз течизвай затIуникай вуна лугьузватIа: «Аллагьдиз ﷻ хъсан чида», - им чирвилин лишан я, Аллагь Таалади лагьайтIа, Вичин Пайгъамбардиз ﷺ лагьана: «Лагь: «За квевай идай са пишкешни истемишзавач ва зун амалар ийизвайбурукай туш» (Сура «Сад», 86)» (Аль-Бухари).

КицI хуьн къадагъа тирдакай

1. Ибн Умара лагьана: «Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «КицI хуьзвай инсандин хъсан крарай жезвай суваб гьар юкъуз кьве каратдин тIимил жезва, эгер ада ам гьайванар хуьн патал ва я гъуьрч патал хуьзвайди тушиз хьайитIа» (Аль-Бухари, Муслим).

И гьадисдин маса жуьреда агакьарнавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…са каратдин».

2. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, кицI хуьзвай инсандин крарай хьанвай суваб гьар юкъуз са каратдин тIимил жезва, эгер а кицI цанвай ник ва я гьайванар хуьн патал туштIа» (Аль-Бухари).

И гьадисдин анжах Муслима гъизвай жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гъуьрч патал, я тахьайтIа чил ва гьайванар хуьн патал тушиз кицI хуьзвайдан суваб гьар юкъуз кьве каратдин тIимил жезва».

Чурудай, кьиляй рехи чIарар акъудун къадагъа тирдакай

1. Амр бин Шуайбан гафаралди, адан бубади агакьарайвал, адан чIехи бубади (яни Амр бин Шуайбан бубадин чIехи буба, ам Амр бин аль-Ас тир) лагьана: «Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Рехи чIарар акъудмир, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, Дувандин юкъуз абурукай мусурманриз экв жеда» (Ат-Тирмизиди гъизвай маса гьадисда лугьузвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Рехи чIарар акъудмир, вучиз лагьайтIа абур Исламдин экв я ва Исламда аваз са чIар рехи хьайи гьи мусурмандиз хьайитIани Аллагьди ﷻ адай са хъсан кар авуна лагьана кхьида ва са дережадиз хкажда ва са гунагьдин пар алудда) (Абу Давуд, ат-Тирмизи, ан-Насаи).

Дишегьлиди пуд йикъалай артух ясдин партал алукIун къадагъа тирдакай

1. Зайнаб бинт Абу Саламади лагьана: «Пайгъамбардин ﷺ папан, Умм Гьабибадин буба Абу Суфьян ибн Гьарб кьейила, зун адан патав фенай, ада лагьайтIа, хъипи (ва я: …са маса) атирар гъун буйругъна, абур лукI дишегьлидив гвяна, вичин хъуькъвериз яна, ахпа лагьана: «За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, заз и атиррихъ муьгьтежвал авач, амма заз ван хьанай, гьикI минбардал акъвазнавай Аллагьдин Расулди ﷺ лагьанатIа: «Аллагьдихъ ﷻ ва Эхиримжи йикъахъ инанмиш  дишегьлидиз кьенвайдахъ пуд йикъалай гзаф яс кьадай ихтияр авач, эгер ам гъуьл тушиз хьайитIа, адахъ яс кьуд вацра ва цIуд юкъуз кьун лазим я» (И вахтунда дишегьли руфунал залан яни, тушни, дуьз чир жеда ва анжах а вахт алатайдалай кьулухъ адавай мад гъуьлуьз физ жеда. Пайгъамбардин ﷺ буйругъдин себеб гьа им я. Маса дуьшуьшра пуд йикъалай гзаф вахтунда яс кьуниз Аллагьдин ﷻ кьадардал наразивал къалуруниз ва адахъ галаз рази тахьуниз хьиз килигзава)».

Зайнаба лагьана: «Ахпа Зайнаб бин Жахшан  стха кьейила, зун адан патав фена. Адани вичиз атирар гъун буйругъна, абур вичив гвяна ва ахпа лагьана: «За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, гьакъикъатда, заз и атиррихъ муьгьтежвал авач, амма заз ван хьанай, гьикI минбардал акъвазнавай Аллагьдин Расулди ﷺ лагьанатIа: «Аллагьдихъ ﷻ ва Эхиримжи йикъахъ инанмиш дишегьлидиз кьенвайдахъ пуд йикъалай гзаф яс кьадай ихтияр авач, эгер ам гъуьл тушиз хьайитIа, адахъ яс кьуд вацра ва цIуд юкъуз кьун лазим я»» (Аль-Бухари, Муслим).

Мусурмандал яракь туькIуьрун къадагъа тирдакай

1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Къуй квекай садани вичин стхадал яракь туькIуьр тавурай, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, адаз чизвач, мумкин я, шейтIанди адан гъил элкъуьрда (янза`у) ва ам цIун фуруз аватда! (Маса гафаралди, а кардин нетижада инсан яна кьейитIа, ам Жегьеннемдиз аватда)» (Аль-Бухари, Муслим).

И гьадисдин анжах Муслима гъизвай жуьреда агакьарзавайвал, Абу Гьурайради  лагьана: «Абу-ль-Къасима ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда малаикри лянетламишда а кас, ни вичин стхадал яракьдин кIвенкI туькIуьрайтIа, та ада ам масанихъ алуддалди («янзи`у»), гьатта ам адан хайи стха яз хьайитIани!»

Пайгъамбарди ﷺ лагьай «янзи`у» гаф я «`айн» аваз кхьизва, «зайн»-дал касра алайла, я «гъайн» аваз, «зайн»-дал фатгьа алайла. Кьве дуьшуьшдани ада «туькIуьрун» (ярми) ва «чуьруьк тун» (юфсиду) мана гузва, вучиз лагьайтIа «наз`» гафунин асул мана «беябур авун» (та`н) ва «вижесузвал» (фасад) я.

2. Жабира лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ къакъарай акъуднавай гапур масадав вугун къадагъа авуна (Гьа им талукь я чукIулриз, хьилериз, жидайриз ва гьахьтин маса шейэриз. Абур масабурув вугудайла абурун кIвенкI кьуна вугун лазим я, абуруз зиян тахьун патал ва мумкин тир къалмакъал тежедайвал)» (Абу Давуд, ат-Тирмизи).

Яратмишнавай затIарал кьин кьун къадагъа тирдакай

1. Ибн Умара агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагь Таалади куь ата-бубайрал кьин кьаз квез къадагъа ийизва, амма низ кьин кьаз кIанзаватIа, къуй Аллагьдал ﷻ кьин кьурай ва я кисна акъвазрай» (Аль-Бухари, Муслим).

Муслиман «Сагьигьда» гъизвай и гьадисдин жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…амма низ кьин кьаз кIанзаватIа, къуй Аллагьдилай ﷻ гъейри са касдални ва са затIунални кьин кьун тавурай, я тахьайтIа кисрай».

2. Бурайдади агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, зун Исламдихъ галаз алакъалу туш! (Ина фикирда авайди икI лугьузвай кьин кьун я: «За кьин кьазва хьи, эгер ам гьакI ятIа (ва я: гьакI туштIа), зун Исламдихъ галаз алакъалу туш)», - лагьана кьин кьурдаз талукь яз лагьайтIа, эгер ада тапарарзаватIа, ам вичи лагьай хьтинди жеда, нагагь дуьз лугьуз хьайитIа, гьикI хьайитIани ам са вахтундани сагъ-саламатдиз Исламдихъ хкведач» (Абу Давуд).
3. Са сеферда Ибн Умараз ван хьана са инсанди икI лугьуз: «Ваъ, за Кябедал кьин кьазва!» Ибн Умара лагьана: «Аллагьдилай ﷻ гъейри са касдални ва са затIунални кьин кьамир, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Аллагьдилай ﷻ гъейри маса затIунал кьин кьур кас имансуз (ва я: …мушрик) хьана» (Ат-Тирмизи).

Бязи алимри Пайгъамбардин ﷺ: «имансуз (ва я: …мушрик) хьана» гафариз – инсанрин кьиле ахьтин кьинерихъ такIанвал тунин алат хьиз ишлемишун ава лагьана, баян гана. Ибур адан маса гафариз тешпигь я: «Масабуруз къалурун патал (рияъ) хъсан крар авун ширк я».   

Савкьватар гудайла бубади вири аялар сад хьиз кьуникай

1. Ан-Ну`ман бин Башира агакьарайвал, са сеферда адан бубади ам Аллагьдин Расулдин ﷺ патав гъана ва лагьана: «За и зи хциз зи лукI багъишна». Аллагьдин Расулди ﷺ жузуна: «Вуна гьахьтин савкьват ви гьар са аялдиз авунани?» Ада лагьана: «Ваъ». А чIавуз Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «АкI ятIа ам къахчу!»

И гьадисдин маса жуьреда агакьарзавайвал, ан-Ну`ман бин Башира  лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ хабар кьуна: «Вуна гьакI ви гьар са аялдиз авунани?» Ада лагьана: «Ваъ». А чIавуз Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Аллагьдихъай ﷻ кичIе хьухь ва жуван вири аялрихъ галаз сад хьиз адалатлу хьухь!» Адалай кьулухъ зи буба кIвализ хтана ва а савкьват къахчуна.

И гьадисдин пуд лагьай жуьреда агакьарнавайвал, ан-Ну`ман бин Башира  лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ хабар кьуна: «Я Башир, адалай гъейри ваз маса аялар авани?» Ада жаваб гана: «Эхь». Ахпа Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «АкI ятIа завай тIалабмир адан патахъай шагьидвал ийидай, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, за адалатсузвиликай шагьидвал ийидач!»