Диде-бубадиз гьикI гьуьрмет ийида?
Диде-бубадиз гьикI гьуьрмет ийида?
Бубани диде инсандиз сифте муаллимарни я, гьамишалугъ тербиячиярни. Аялар ва дидени буба патал мадни гзаф гьуьрметлу тербиячияр чIехи бубани баде я.
Дагъвидин хизан инсанвилин дугъри адетри хуьзва. Абурукай кьилинди диде-бубадиз гьуьрмет авун я. Гьа и адетдалди аялар чпин хайибурув ва яшдиз чIехибурув гьамиша мукьуфдивди эгечIна кIанда. Месела, буба (диде) кIвалахдилай хтанва. Хци (руша) адан гъиляй залан затIар вахчузва, яд гъана, адан гъилерал иличзава, запун ва дасмал вугузва. Суфрадихъ чай ва хуьрек эвел чIехи бубадин, бубадин, ахпа, чIехивилиз килигна, амайбурун вилик эцигзава.
Дагъустанвийриз хас эдебри (жув кьиле тухунин къайда) сифтени-сифте чIехибуруз салам гун, артухан суалралди абур инжикли тавун, чIехибуруз рехъ гун тIалабзава. ГъвечIида рак ахъайда ва ам, чIехибур къенез фидалди, кьада. Аялри чпин тербиялувал, хайибуру лугьун тавуна, къалурна кIанда. Диде-бубадин ва чIехибурун вилик гъилер жибинра туна, юкь какурна акъвазна виже къведач. Далудихъди акъаж хьана ацукьун, кьам, нер ва я яб чухун, чIехибур алай чкадал кендирагъ жакьун, хъуькъвек гъил кутуна ацукьун ва я пелек гъил кутун виже къведай крар туш. ГъвечIида хайибур ва чIехибур алай чкадал вич милаимдиз, кутугай къайдада тухун лазим я. Фурс-дамах авун – кьабулнавай къайдаяр чIурун я. Хва бубадилай вилик, гъвечIи стха чIехи стхадилай вилик, ацукь талгьанмаз, ацукьна виже къведач. Хайибур ва чIехи стхаяр алай чкадал артух кIевиз рахун ва хъуьруьн кутугнавач. ЧIехибурун суалриз аялри, регъуьвал хвена ва чIехи гьуьрметдалди куьруь жавабар гана кIанда. Анжах гьа и къайдаяр кьиле тухуз хьайитIа, Дагъустанда аялар тербия авайбур яз гьисабда. «Эгер ам валай анжах са йисан чIехиди хьайитIани, чIехида лагьайвал ая», «ЧIехибуруз гьуьрмет ая, квезни гъвечIибуру гьуьрмет ийида», «Жуваз течирди чIехидавай чира», «Жуваз чизвачтIа, чIехидаз яб це», – лугьузва халкьдин мисалра.
Гафарин манаяр: суьрсет – недай, хъвадай затIар; таъминарун – чпелди вири рази авун; герек затIар агакьарун; эвезун – са шейиналди, кардалди маса шей, кар дегишун; такабурлу – жуван къадри хьун; милайим – хъуьтуьл, вич кIанардай.
