Инсандин ахлакь зегьметди лигимарда

Инсандин ахлакь зегьметди лигимарда

Инсан зегьмет кIани, акьуллу, намуслу, бажарагълу инсан яз кIвачел акьалтун халкьдин кьилин истемишун я. Лезги халкьдин са кьадар мисалри, инсандин ахлакь, адак инсанвилин хесетар кутунин карда важиблу чка зегьметди кьазвайди къалурзава.

«КIвалах инсандин намус я», «Сенят инсандин хазина я», «Зегьмет, зегьмет, мад зегьмет – ингье еке девлет», «КIвалахди инсан гумрагьарда», – къейдзава мисалри. Зегьметди инсан гуьрчегарзава, чина-виле гьизва, жемятдин вилик виниз акъудзава.

Идахъ галаз сад хьиз, лезги халкьдин акьулди темпеларни гьиллебазар русвагьзава, абуруз таъсир авунин фикирдалди туьгьметзава: «Недайла, чIехи тIур кьада, кIвалахдайла серин кьур», «Балугъ кIанида тум це твада», «Кап ягъа лагьайла, дабанда цаз авалда», «Ксай месик чими иситIа кIан жемир».

Къачун чна халкьдин мисалар: «Ваз кIандатIа виртни фу, къачу гъиле пер, хъсу», «Вирт, вирт лугьуналди сив ширин жедач», «Накьан йикъан гьисабдай кIвалах». И мисалрин мана-метлебди инсандин яшайиш, тIуьн-хъун, мал-девлет, суьрсет ва аваданвал зегьметдилай аслу тирди кIевелай тайинарзава. Неинки зегьмет чIугун, гьакI зегьмет чIугунин тайин вахтунал амал авунизни лезги халкьди зурба фикир ганва.

И жигьетдай чпихъ еке метлеб авай ихьтии мисалар машгьур я: «Гатуз юрфар чими тавурдавай хъуьтIуьз юрфар чими ийиз жедач», «ХъуьтIуьн гьазурвал гатуз, гатун гьазурвал хъуьтIуьз авуна кIанда», «Къенин кIвалах пакадал вегьемир» ва мсб.

«ТIимилни хьуй, гьангула хьуй» мисалди гьар са кIвалахдив дикъетдивди, рикI гутуна эгечIун ва гьар са кар хъсан еридиз гъана акьалтIарун лазим тирди къейдзава.

«ДАГЪУСТАНДИН ХАЛКЬАРИН АДЕТАР ВА МЕДЕНИЯТ» КТАБДАЙ.