Дагъустандин пешекарвилер

Дагъустандин пешекарвилер

Санал яшамиш жез, дагъустандин тайифайри садсадаз ухшар (мукьва) меденият, ацукьун-къарагъун (къана-жагъ) ва адетар арадал гъана. Абуруз виридаз санал чил цаз, техилар битмишариз, хеб-мал хуьз чир хьана.

Абуру кIарасдикай, чепедикай, къванцикай, ракьукай, цуруникай, къизилдикай гимишдикай, буьруьнждикай тарифлу алатар, къаб-къажах расзавай, сарикай жуьреба-жуьре затIар хразвай. Абуру мукьвал ва яргъал халкьарихъ галаз алишверишдин алакъаяр тешкилнавай.

Гьеле лап яргъал виш йисарилай эгечIна, дагъустандин гьа и жигьетдай лезгийрин заргаррин, магьир устадрин, чатун яракьар расдай устIаррин, цлан, къванцел, кIарасдал нехишар атIудайбурун, парча храдайбурун, хъенчIин къапар расдай устадрин алакьунар Кавказдин халкьаринни РагъэкъечIдай патан халкьарин арада машгьур тир.

Месела, Къубачидин, ХарбукIдин, Къазикъумухдин, Гоцатлидин, Согратлидин, Кулдадин, Казанищедин ва Гамсутлидин устIарар яракьар расуналди хъсан пешекарар яз гьисабзавай. Абуру женгинин алатар – къалханар, кьеркьер, шлемар, турар, чIемерукар, хьилер, гапурар (хинжалар) ва цурун, гимишдин, къизилдин жуьреба-жуьре алатар – расзавай.

Андийвиярни хунзахвияр сарикай литер авуналди машгьур тир. Къубачивиярни гоцатвияр чпиз тешпигь авачир магьир устадар тир. Балхар, Суьлевкент, Испик хуьрер хъенчIин ва цурун алатар, гетIеяр, гичинар, каркунар, бекьеяр, маса къапар расдай маканар хьанвай. Кьибле патан Дагъустанда, иллаки Дербентда, Ахцегьа, Миграгъа, Хивда, КьепIирдал, Зизика, СтIалдал, Хучнида, гамар, сумахар, рухвар ва маса шейэр хразвай.

Вири и пешекарвилери Дагъустандин дустаринни душманрин фикир желбзавай. Дустар и алакьунрал шад тир, душманар – пехил. Абуруз чи Дагъустан чпиз муьтIуьгъариз, адавай дегьзаманрай чал агакьнавай чIалар, меденият, адетар ва мсб. къакъудиз кIан хьана. Амма абурулай чпин ниятар са чIавузни кьилиз акъудиз алакьнач.

ШАЙДАБЕГ МИРЗОЕВ