Главная

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Сада-садаз куьмекар гун – дуьньядин гзаф халкьариз малум дуствал ва инсанрин садвал мягькемардай, халкьар агуддай адет я.

 

Дагъустандин жемятри кIвалер эцигзавай ксариз икI куьмек гуда: сам квай кьарадин керпичар атIуда, хандакIра твадай къванер кIватIна гъида, цларин бинеяр, цлар эцигда, къавуз накьв гуда. Куьмек гудай, ам авуна кIандай крар гзаф ава: хипер тун, сар чуьхуьн ва михьун, никIер эчIелрикай михьун, бегьер кIватIун ва масабур.

Сада-садаз куьмек гунин лап куьгьне, дегьзамандин жуьре кIвал эцигиз куьмек гун я. И кар, гьазурвал акуна, икI кьиле тухуда: эцигзавай кIвалин иесиди эвел вичин кьилив лап мукьва кьве жегьилдиз эверда (гададизни рушаз) ва абурув кIвал эцигиз эгечIзавай вичиз куьмек гудай йикъакай вири хуьруьз хабар гуз тада. Хабардарри, са-са кIвализ физ, лугьуда: «Ассаламу алейкум!

 Квез куьмекар гунин шад югъ атанва! Къуй квез цІийи кІвал эцигдай шадвилер акурай! Фландаз кІвал эцигдай куьмекар герек я».

Инсанрин патай кIвал эцигдай куьмек кIанзавай чкада кIвалахдин алатар гьазурда. Теклифнавай ксариз тIуьн-хъун гьазурда. Лезгийри и куьмекдиз мел лугьуда.

КIвал эцигзавай касдин мукьва-кьилийри тIаратIар, савкьватар – рангарин кьилин яйлухар гъида ва абур цIиргъина аваз балхундин вини кьиликай кутIунна куьрсарда. ЦIийиз эцигнавай кIвалихъ суварин акунар жеда.

Мелез атанвай итимриз ва дишегьлийриз, гадайриз ва рушариз, гьар са кIеретIдиз кьилди, тапшуругъар гуда. КIвалахдив эгечIда. Са вахт алатайла, виридалайни чIехидан тапшуругъдалди инсанар са куьруь вахтунда ял ягъиз ацукьда.

Ахпа мадни кIвалахдив эхгечIда. Гьа икI нубатдалди ийида: гагь вирида кIвалахда, гагь ял яда.

КIвалахдин эхирдалди гьа икI жеда. КIвалах куьтягьайла, вири суварин суфрайрихъ ацукьда.

 

Шайдабег Мирзоев, ДГПУ-дин профессор

2026-04-01 (Шаввал 1447 г.) №4.


СУАЛ-ЖАВАБ

Мусурманриз килисадиз фидай ихтияр авани? Имам ар-Рамлиди вичин «Нигьаят аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва: «Мусурманриз килисадиз, синагогадиз ва икI мад фидай ихтияр ава, эгер: - абурун (гьа ибадатханадин векилрин) ихтияр аваз хьайитIа; - ана кьадардилай артух вине кьазвай шикилар,...


Шейх Желил бубадикай кьисаяр

Аян хьана   Пlир Желилан са миресдиз – Шейхалидиз пуд рушни са гада хьана. Папан тlвар Халмездег тир. Гада агакьнавай, свас це лугьуз кlвачин хьанвай жегьил тир. Тlварни вичин Идрис тир. Идрис дидени галаз Желил имидин кьилив фена. Абуруз Желил имиди гададиз свас гъидай ихтияр гана...


Диде-бубадиз гьуьрмет авунин эдебар

Эвел алатай нумрада   Диде-буба кечмиш хьайидалай кьулухъ абурухъ дуьаяр кIелун, Аллагьдивай ﷻ регьим ва абурун гунагьрилай гъил къачун тIалабун давамарун лазим я.   Гьадисда лугьузва: «Эгер диде-бубадиз азиятар гайи касди, рикIин сидкьидай а кардин патахъай туба авуна,...


Сура аль-А`раф (Манийвилер)

эвел алатай нумрайра   Чна абур дестейралди чилел чукIурна (дуьньядин жуьреба-жуьре паяриз). Абурун арада хъсан ксар ава (Ислам кьабулнавайбур) ва масабур (имансузар ва гунагькарар). Чна абур ахтармишна хъсанвилелди (агьвалдалди ва сагъламвилелди) ва писвилелди (кашалди ва азарралди),...


Иманди дуьзвал истемишзава

Эвел алатай нумрайра   Йикъа шумуд сеферда куьне гунагьрикай туба ийизва, Аллагьдин ﷻ жазадихъай кичIела, мад абур хъувун тавунин ният аваз? Жувавай хабар яхъ, куьн садра кьванни Аллагьдихъай ﷻ кичIевал гьиссна шехьайди яни?   Аллагьди ﷻ Къуръанда лагьана (мана): «Абуруз...