Главная

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Сада-садаз куьмекар гун – дуьньядин гзаф халкьариз малум дуствал ва инсанрин садвал мягькемардай, халкьар агуддай адет я.

 

Дагъустандин жемятри кIвалер эцигзавай ксариз икI куьмек гуда: сам квай кьарадин керпичар атIуда, хандакIра твадай къванер кIватIна гъида, цларин бинеяр, цлар эцигда, къавуз накьв гуда. Куьмек гудай, ам авуна кIандай крар гзаф ава: хипер тун, сар чуьхуьн ва михьун, никIер эчIелрикай михьун, бегьер кIватIун ва масабур.

Сада-садаз куьмек гунин лап куьгьне, дегьзамандин жуьре кIвал эцигиз куьмек гун я. И кар, гьазурвал акуна, икI кьиле тухуда: эцигзавай кIвалин иесиди эвел вичин кьилив лап мукьва кьве жегьилдиз эверда (гададизни рушаз) ва абурув кIвал эцигиз эгечIзавай вичиз куьмек гудай йикъакай вири хуьруьз хабар гуз тада. Хабардарри, са-са кIвализ физ, лугьуда: «Ассаламу алейкум!

 Квез куьмекар гунин шад югъ атанва! Къуй квез цІийи кІвал эцигдай шадвилер акурай! Фландаз кІвал эцигдай куьмекар герек я».

Инсанрин патай кIвал эцигдай куьмек кIанзавай чкада кIвалахдин алатар гьазурда. Теклифнавай ксариз тIуьн-хъун гьазурда. Лезгийри и куьмекдиз мел лугьуда.

КIвал эцигзавай касдин мукьва-кьилийри тIаратIар, савкьватар – рангарин кьилин яйлухар гъида ва абур цIиргъина аваз балхундин вини кьиликай кутIунна куьрсарда. ЦIийиз эцигнавай кIвалихъ суварин акунар жеда.

Мелез атанвай итимриз ва дишегьлийриз, гадайриз ва рушариз, гьар са кIеретIдиз кьилди, тапшуругъар гуда. КIвалахдив эгечIда. Са вахт алатайла, виридалайни чIехидан тапшуругъдалди инсанар са куьруь вахтунда ял ягъиз ацукьда.

Ахпа мадни кIвалахдив эхгечIда. Гьа икI нубатдалди ийида: гагь вирида кIвалахда, гагь ял яда.

КIвалахдин эхирдалди гьа икI жеда. КIвалах куьтягьайла, вири суварин суфрайрихъ ацукьда.

 

Шайдабег Мирзоев, ДГПУ-дин профессор

2026-08-01 (Сафар 1448 г.) №8.


Исламда зурба дишегьлияр

Къенин юкъуз дишегьлидин гуьрчегвал рекламада ишлемишун - им дишегьлияр маса гайидай, абурал хъуьрейдай жезва.    Алай девирдин рагъ акIидай патан медениятди (культура) дишегьли гуя вири патарихъай азад ийизва. Амма а мусурман тушир халкьарин ниятар михьибур туш, чахъ абуруз къимет...


КапI тавун къиямат я!

Вилер ахъайиз кIанзавачир…генани къарагъна чин­гъил чуьхуьдай ашкъи авачир. «Бррр…яд къайиди я эхир!» ­ ФатIимадин и карни рикIел хтана ва ам генани яргъандик алчуд хъхьана.   «Къе гьяд югъ я. Мектебдизни физвайди туш, гьавиляй яргъалди ксайтIа...


Сура ат-Тавба (гъил къачун тlалабун)

И сурадин вилик «Бисмиллягь…» авач, вучиз лагьайтlа гьакl буйругъна Пайгъамбарди ﷺ. Аль-Гьакима агакьарнавай гьадисди и кар тестикьарзава. Гьакlни чал агакьнава хьи, «бисмиллягь…» - Аллагьди ﷻ хуьн патал лугьузва, амма и сура имансузриз кlичlе гун патал...


СУАЛ-ЖАВАБ

КапI авурдалай кьулухъ бязибуру кьилелай гъил алтадзава ва са вуч ятIани кIелзава. Ам Шариатда авай кIвалах яни? Ферз тир капI авурдалай кьулухъ кьилин чIараривай гъил гвягъун Сунна (Пайгъамбардин ﷺ рехъ) я. Анас бин Малика лагьана: «КапI авурдалай кьулухъ Пайгъамбарди ﷺ гъил кьиливай...


Аялриз Исламдин тербия гунин эдебар

Эвел алатай нумрада   Аял Исламди хъсан яз гьисабзавай лацу рангунин парталар алукIиз вердишарна кIанда, гьеле аял чIавуз рушарик кьил кIевирдай вердишвал кутуна кIанда, яни чIарар къалур тийидай. ГъвечIи чIавалай тербиясуз аял табий тежедайди, терсди, тапарардайди, буш рахунрал рикI алайди,...