Главная

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Сада-садаз куьмекар гун – дуьньядин гзаф халкьариз малум дуствал ва инсанрин садвал мягькемардай, халкьар агуддай адет я.

 

Дагъустандин жемятри кIвалер эцигзавай ксариз икI куьмек гуда: сам квай кьарадин керпичар атIуда, хандакIра твадай къванер кIватIна гъида, цларин бинеяр, цлар эцигда, къавуз накьв гуда. Куьмек гудай, ам авуна кIандай крар гзаф ава: хипер тун, сар чуьхуьн ва михьун, никIер эчIелрикай михьун, бегьер кIватIун ва масабур.

Сада-садаз куьмек гунин лап куьгьне, дегьзамандин жуьре кIвал эцигиз куьмек гун я. И кар, гьазурвал акуна, икI кьиле тухуда: эцигзавай кIвалин иесиди эвел вичин кьилив лап мукьва кьве жегьилдиз эверда (гададизни рушаз) ва абурув кIвал эцигиз эгечIзавай вичиз куьмек гудай йикъакай вири хуьруьз хабар гуз тада. Хабардарри, са-са кIвализ физ, лугьуда: «Ассаламу алейкум!

 Квез куьмекар гунин шад югъ атанва! Къуй квез цІийи кІвал эцигдай шадвилер акурай! Фландаз кІвал эцигдай куьмекар герек я».

Инсанрин патай кIвал эцигдай куьмек кIанзавай чкада кIвалахдин алатар гьазурда. Теклифнавай ксариз тIуьн-хъун гьазурда. Лезгийри и куьмекдиз мел лугьуда.

КIвал эцигзавай касдин мукьва-кьилийри тIаратIар, савкьватар – рангарин кьилин яйлухар гъида ва абур цIиргъина аваз балхундин вини кьиликай кутIунна куьрсарда. ЦIийиз эцигнавай кIвалихъ суварин акунар жеда.

Мелез атанвай итимриз ва дишегьлийриз, гадайриз ва рушариз, гьар са кIеретIдиз кьилди, тапшуругъар гуда. КIвалахдив эгечIда. Са вахт алатайла, виридалайни чIехидан тапшуругъдалди инсанар са куьруь вахтунда ял ягъиз ацукьда.

Ахпа мадни кIвалахдив эхгечIда. Гьа икI нубатдалди ийида: гагь вирида кIвалахда, гагь ял яда.

КIвалахдин эхирдалди гьа икI жеда. КIвалах куьтягьайла, вири суварин суфрайрихъ ацукьда.

 

Шайдабег Мирзоев, ДГПУ-дин профессор

2026-07-01 (Мугьаррам 1448 г.) №7.


ФатIимадин къугъунар

Гьар гъилера ФатIима куьчедал экъечIайла, адан кьилел са кар къведай. Гагь адал къунши куьчедавай кицI элуькьдай, гагь тутун тарцяй аватдай, гагь парудилай элячIдайла юбка къазун жедай.   Вун гада хьтин руш я, ­ айиб авуна дидеди. – Рушариз чеб акI тухун кутугнавач. ­ Бес...


Желил халудин тlварун стха

1947-йисуз зун цlукьуд йиса авай гада тир. Чи ери-бине Мегьарамдхуьре аватlани, зи дах Атаханов Абдуселим «Серго» колхоздин председатель яз, Цlелегуьндал Зиядин лугьудай касдин кlвале ацукьнавай. Мектебдай ахъаяйла, гатун ва хъуьтlуьн каникулрин вахтунда, зун Цlелегуьндал фидай ва...


Гунагьрилай гъил къачун тlалабун

Аллагь Таалади лагьана: «…ва жуван гунагьдилай гъил къачун тIалаб ва иман гъанвай итимрин ва дишегьлийрин гунагьрилай гъил къачун тIалаб» («Мугьаммад» сура, 19-аят).   Аллагьди ﷻ гьакIни лагьана: «Аллагьдивай гъил къачун тIалаб, гьакъикъатда, Аллагь...


Итимдин далу

Заз, папаз хьиз, гъуьл кIвалахдал хкаж жедай ва агалкьунар жедай шартIар арадал гъиз кIанзава. Им хизандин сергьятра мумкин яни? Я тахьайтIа итим кIвалахдин рекьяй хкаж хьун анжах адан къилихдилай ва хсуси ерийрилай аслу яни? Бес гьа «далу» гьикI хьана кьван?   Алимдин...


Руьгь гьамга хьиз михьибур…

Лагьанач лугьумир!   Санал акъудиз бахчада йикъарни-йифер, Дустар хьанва къаргъаярни лифер. Гьа тегьерда дустар жезва кицIни кац, Шадвал ийиз, сада-садав вугуз пац. Алахъзавай масадан фу яванриз, И кар чешне туш са бязи инсанриз. *** Пеше кьунач, закай хьанач гъуьрчехъан, Алава яз,...