Главная

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Дагъустандин хуьре сада-садаз куьмекар гун

Сада-садаз куьмекар гун – дуьньядин гзаф халкьариз малум дуствал ва инсанрин садвал мягькемардай, халкьар агуддай адет я.

 

Дагъустандин жемятри кIвалер эцигзавай ксариз икI куьмек гуда: сам квай кьарадин керпичар атIуда, хандакIра твадай къванер кIватIна гъида, цларин бинеяр, цлар эцигда, къавуз накьв гуда. Куьмек гудай, ам авуна кIандай крар гзаф ава: хипер тун, сар чуьхуьн ва михьун, никIер эчIелрикай михьун, бегьер кIватIун ва масабур.

Сада-садаз куьмек гунин лап куьгьне, дегьзамандин жуьре кIвал эцигиз куьмек гун я. И кар, гьазурвал акуна, икI кьиле тухуда: эцигзавай кIвалин иесиди эвел вичин кьилив лап мукьва кьве жегьилдиз эверда (гададизни рушаз) ва абурув кIвал эцигиз эгечIзавай вичиз куьмек гудай йикъакай вири хуьруьз хабар гуз тада. Хабардарри, са-са кIвализ физ, лугьуда: «Ассаламу алейкум!

 Квез куьмекар гунин шад югъ атанва! Къуй квез цІийи кІвал эцигдай шадвилер акурай! Фландаз кІвал эцигдай куьмекар герек я».

Инсанрин патай кIвал эцигдай куьмек кIанзавай чкада кIвалахдин алатар гьазурда. Теклифнавай ксариз тIуьн-хъун гьазурда. Лезгийри и куьмекдиз мел лугьуда.

КIвал эцигзавай касдин мукьва-кьилийри тIаратIар, савкьватар – рангарин кьилин яйлухар гъида ва абур цIиргъина аваз балхундин вини кьиликай кутIунна куьрсарда. ЦIийиз эцигнавай кIвалихъ суварин акунар жеда.

Мелез атанвай итимриз ва дишегьлийриз, гадайриз ва рушариз, гьар са кIеретIдиз кьилди, тапшуругъар гуда. КIвалахдив эгечIда. Са вахт алатайла, виридалайни чIехидан тапшуругъдалди инсанар са куьруь вахтунда ял ягъиз ацукьда.

Ахпа мадни кIвалахдив эхгечIда. Гьа икI нубатдалди ийида: гагь вирида кIвалахда, гагь ял яда.

КIвалахдин эхирдалди гьа икI жеда. КIвалах куьтягьайла, вири суварин суфрайрихъ ацукьда.

 

Шайдабег Мирзоев, ДГПУ-дин профессор

2026-04-01 (Шаввал 1447 г.) №4.


Машгьур макандикай зи фикирар

Виликан Куьре вилаят тарихда вири дуьньядиз машгьур эфендияр, шаирар, алимар, инкъилабчияр акъатнавай макан я.   Девирар дегиш хьуникди, цIийи гьукуматар арадал атуникди, виринра адет тирвал, эвела Куьре вилаят, ахпа Куьре ханлух, Куьре округ, Кьасумхуьруьн район, эхирдай СтIал Сулейманан...


Сура аль-А`раф (Манийвилер)

эвел алатай нумрайра   Чна абур дестейралди чилел чукIурна (дуьньядин жуьреба-жуьре паяриз). Абурун арада хъсан ксар ава (Ислам кьабулнавайбур) ва масабур (имансузар ва гунагькарар). Чна абур ахтармишна хъсанвилелди (агьвалдалди ва сагъламвилелди) ва писвилелди (кашалди ва азарралди),...


СУАЛ-ЖАВАБ

Мусурманриз килисадиз фидай ихтияр авани? Имам ар-Рамлиди вичин «Нигьаят аль-Мугьтаж» ктабда кхьизва: «Мусурманриз килисадиз, синагогадиз ва икI мад фидай ихтияр ава, эгер: - абурун (гьа ибадатханадин векилрин) ихтияр аваз хьайитIа; - ана кьадардилай артух вине кьазвай шикилар,...


Ислен йикъалай башламишда

Квез мукьвал-мукьвал ихьтин фикир къвезвани: «КIвалахар куьтягьда ва фадлай рикIик квай кар гъиле кьада»? Дустарихъ галаз гуьруьшар, машгъулатар, сиягьатар ва гьатта гьакIан шадвилерни кваз «хъсан вахтарал» вегьезвани? Эгер гьакI ятIа, куьн тек туш.   Алай девирдин...


Гьуьрмет авуна кlвачел къарагъуникай

Суал: Са касдихъ галаз гуьруьш хьайила адаз гьуьрмет авуна кIвачел къарагъдай ихтияр авани?   Жаваб: Ягъалмиш хьанвай инсанри тестикьарзава хьи, на лугьуди, са кас кIвализ атайла, адаз гьуьрмет авуна кIвачел къарагъдай ихтияр авач. Чпин гафар субутарун патал абуру Пайгъамбардин ﷺ ихьтин...