Дагъустандин халкьариз эрзиман мурадар

Дагъустандин халкьариз эрзиман мурадар

Дагъустандин халкьарихъ уьмуьрдин вири дуьшуьшра дугъривилелди садсадав эгечIун патал кьетIен къайдаяр ава.

Месела: тIуьн (хуьрек) недайла; яд хъвадайла; ксун патал къаткидайла;

чIехи бегьерар (техилдин, майвайрин, емишрин) хьунихъ галаз алакъалу;

накьвар миянлу хьуниз талукь;

дагъдин михьи гьава ва а гьавадин атирлувал гьисс авуниз талукь;

фадлай гуьзетзавай марф къуниз, я туш гьа икI ракъар авай ачух йикъар хьуниз талукь;

цIийиз дуьньядиз аял атун мубарак ийидай;

кIвалахдал, къуллугъдин везифаяр тамамариз, мугьманвилиз физвай, цIийиз эвленмиш хьанвай жегьилриз лугьудай;

лежберрал, малдаррал, устIаррал, гъуьрчехъанрал, чIижерхъанрал, балугъчийрал дуьшуьш хьайила, рекьин мугьман гьалтайла (кимел ацукьнаваз, я туш цIай авуна, цIухъ галаз акурла), атай мугьман кьабулдайла;

мехъер мубарак ийидайла; сагъ хъхьанвай, азарлу касдин кьилив фейила; башсагълугъввал гудайла, лугьудайбур.

Гзафни-гзаф хуш гафар незвай, хъвазвай затIуниз (фаз, циз, недай затIариз) лугьузва. Фак гъил хкIурдалди лугьуда: «Бисмиллагьиррагьмани-ррагьим!» («Аллагьдин тIварцIелди Регьимлу, Мергьяматлу!»).

Ахпа лугьуда: «Шукур хьурай Аллагьдиз чун тух авур!» (Чи каш ва къарихвал рекьида Вуна!). Мад ихьтин дуьаяр ийидай адет авай: «Берекат, къуй вун гьамиша бул хьуй!», «Къуй вун гьамиша ширинди ва тухардайди хьуй!», «Вун суфрадал алачир вахт тахьуй!»

Эгер инсан мугьманвиле аватIа, хуьрек тIуьрдалай кьулухъ, кIвалин иесийрихъ элкъвена, икI лугьуда: «Къуй Аллагьди квез берекатар гурай!», «Къуй куь берекатар артух хьуй!», «Къуй куь суфра гьамиша берекатлуди хьуй!», «Чна незвай гьар са затI берекат квайди хьуй!».

«Куь суфра гьамиша ачух хьурай!» лагьана, къарагъда. Иесиди «Квез нуш хьуй», – лугьуда. Куьн хтурай, рагъ атурай. Гафарин манаяр: багъри – мукьва, лап мукьва; таниш-билиш – таниш ксарни, анжах акурбурни, танишрин танишарни; игьтияж – вичихъ ви муьгьтежвал, гереквал; жанлу – ацIай, сагълам; булвал – кьадардиз гзаф.

ШАЙДАБЕГ МИРЗОЕВ