«За абуруз акси яз жуван акьул ишлемишда»
«За абуруз акси яз жуван акьул ишлемишда»
И кьисадин мана ам я хьи, гьи гьалда хьайитIани инсанди вичиз ганвай виридалайни багьа нямет ишлемишун лазим я – акьул. ГьакIни вири Вичин ихтиярда авай Раббидин ﷻ куьмекдикай умуд атIун тавунни важиблу я.
И агьвалат Исламдин фад девирда, омеядрин халифрикай тир Абд аль-Малик ибн Марвана гьакимвалзавай вахтунда хьана.
Абд уль-Маликаз кьве кьилин везир авай: Хажаж ибну Юсуф Асакафи ва Кульсум ибн аль-Агъар. Гьакимдиз кIандайвал авун патал, абур гьамиша сад-садахъ галаз акъажунра жедай. Хажажаз Кульсумакай азад жез кIан хьана.
Са юкъуз ада халифдиз лагьана: «Я гьаким, Кульсумаз гужалди гьукум кьуна вичиз гьакимвал ийиз кIанзава!» Ада Абд уль-Маликаз раятрин арада Кульсуман кесер артух жезвайдакай, абуруз ам кIанзавайдакай ва мусурманриз ам чпин гьаким яз акуна кIанзавайдакай ахъайна.
И гафар ван хьайила Абд аль-Малик ажугълу хьана ва вичин, адан фикирдалди, вафасуз везирдиз кьиникьалди жаза гун буйругъна.
Кульсуман дидедиз, гила кьуьзуь дишегьлидиз, адан 100 йисалай гзаф хьанвай, гьаким хъсандиз чидай, ам адан вилик чIехи хьанвай. Ам Абд уль-Маликан патав атана ва адан къуллугъэгьлияр алай чкадал вичин хва кьин тавун патал минетиз хьана. Абд уль-Маликаз адан ва анал алайбурун вилик къулайсуз хьана ва ада лагьана: «Хьурай, чна икI ийида. Чарчин кьве кIусунал «кьиникьалди жаза гун» ва «гъил къачун» кхьида. Пака ви хци вичин кьисмет вичи хкяда».
Ахпа ада Хажажаз гьакI кхьенвай кьве чар гьазурун буйругъна. Пис фендигарди ихьтин мумкинвал ишлемишун кьетIна ва кьве чарчелни «кьиникьалди жаза гун» кхьена.
А вахтунда Кульсуман диде кIвализ хтана. Дертлу яз шехьиз ада вич халифдин патав фейивал ахъайна. Кульсума Аллагьдик ﷻ умуд кутур лугьуз, вичин диде секинариз алахъна, Адан ихтияр ва Къудрат авачиз гьатта тарцелай пешни аватзавач хьи.
Йифди Кульсумавай ксуз хьанач. Ада и гьалдай гьикI экъечIдатIа лугьуз фикирзавай, адаз Хажажан амалдарвиликай ва фендигарвиликай чизвай эхир.
Пакамаз ам, адет хьанвайвал, гьакимдин кIвалер галай патахъ фена. КIваляй экъечIдалди вилик диде секинариз алахъна, ада са куьникайни хажалат тийидайвал. Тажуб хьайи дишегьлиди жузуна: «Вун вучиз акьван секин я?» Кульсума жаваб гана: «За абуруз акси яз жуван акьул ишлемишда».
Гьакимдин кIвалера халифдин буйругъ кьилиз акъудун патал вири гьазурнавай. Ингье Абд уль-Малик вичин тахтунал ацукьна. Хажажа алчударнавай кьве чар гъана ва малумарна: «И чарарикай садал кхьенва «гъил къачун», муькуьдал – «кьиникьалди жаза гун». Я Кульсум, ша ва ви кьисмет хкя».
Халифдин ажугъдик акатнавай везир секиндиз Хажажан патав атана ва са чар къачуна. Ахпа, ам ахъай тавуна, анал алайбуруз элкъвена килигна ва лагьана: «Я гьаким, за и чар хкяна». Ада ам хкажна, виридаз аквадайвал, ахпа сиве туна ва туькьуьнна. Тажуб хьана виридай агь акъатна. Халифди жузуна: «Адал вуч кхьенвай? Чаз гила гьикI чир жеда?» Кульсума лагьана: «Вуч кхьенвайтIа, гьам кхьенвай! За гьам хкяна, амма зун инанмиш я хьи, Хажажав гумай кьвед лагьай чарчи абуруз акси гафар лугьузва».
Абд уль-Малика Хажажаз кьвед лагьай чар ахъаюн буйругъна, ва, гьелбетда, адал «кьиникьалди жаза гун» кхьенвай. Кульсума лагьана: «АкI хьайила, за туькьуьнай чарчел «гъил къачун» кхьенвай».
Хажажаз вичин ажугъ гьикI чуьнуьхдатIа чизвачир, ам вичивай-вич квахьнавай.
Абд уль-Малика лагьана: «Валай гъил къачунва. Кьиникьалди жаза гун патал, вун гзаф акьуллу я!»
Чара амачирвили ва лап умуд атIуни, гьайиф хьи, гзаф вахтара инсанрикай зайиф, кьве рикIин жедайбур ийизва, абурун акьул къуьруь ийизва. Четинвилерин чин-чина акъвазна абур гьялунин чкадал, абур пашманвиле гьатзава, амма виридалайни пис кар ам я хьи – абуру чпи-чеб рекьиз алахъзава.
Заз кIанзава чна вирида чи акьул ишлемишун, алемрин Халикьдик ﷻ умуд кутун, гьамиша хъсан патахъ фикир авун ва четинвилер гьалтнамазди гъилер агъуз тавун. Раббидин ﷻ куьмек инсандин чалишмишвилихъ галаз санал къвезвайди я.
Антон Кутаков
