Главная

Чара дишегьлидиз ва гуьрчег жегьил гададиз килигун къадагъа тирдакай

Чара дишегьлидиз ва гуьрчег жегьил гададиз килигун къадагъа тирдакай

 

Аллагь Таалади лагьана: «Иман гъанвай итимриз вилер агъуз ая лагь…» («Ан-Нур», 30).

 

Аллагьди ﷻ гьакIни лагьана: «Аллагьдиз вилерин хаинвиликай (яни, инсан чинеба къадагъа затIариз килигун) ва рикIери чпе чуьнуьхзавайдакай чизва» («Аль-Гъафир», 19).

Аллагьди ﷻ гьакIни лагьана: «…гьакъикъатда, ви Раббиди гуьзчивалзава!» («Аль-Фажр», 14).

  1. Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ  лагьана: «Адаман  хциз, адавай тавуна къутармиш тежедай адан зинадин пай кьисметнава: вилерин зина – килигун я, япарин зина – яб гун, мецин зина – рахун (ихтилат физвайди Шариатди къадагъа авунвай затIариз килигуникай, гьакIни къадагъа ихтилатриз яб гуникай ва къадагъа ихтилатар авуникай я), гъилин зина – къачун (маса гафаралди, чарадан шей вичиз къачун), кIвачин зина лагьайтIа – камар (яни, гьарамдиз мукьва хьун). РикIиз талукь яз лагьайтIа, адаз мурад ава ва кIанзава, гьаяйри лагьайтIа, я тестикьзава, я ам инкар ийизва (ина фикирда авайди ам я хьи, эгер виликдай лагьайбур вири зина авун патал виликамаз лазим шартIарик акатзаватIа, гьаяйри я гьакъикъатда зина ийида, я ам ийидач) (Аль-Бухари, Муслим).
  2. Абу Саид аль-Худриди агакьарайвал, садра Пайгъамбарди ﷺ  лагьана: «Гьич са чIавузни куьн рекьерин къерехра ацукьун лазим туш!» Инсанри лагьана: «Амма чна а кар чарасуз авун лазим я, чун анал кIватI жезва ва сада-садахъ галаз ихтилатар ийизва!» А чIавуз Аллагьдин Расулди ﷺ  лагьана: «Нагагь куьн гьикI хьайитIани анал кIватI хьун лазим ятIа, гьич тахьайтIа рекьин бурж вахце!» Инсанри жузуна: «Рекьин бурж вахкун вуч лагьай чIал я?» Ада лагьана: «Ам вилер агъуз авун, садазни зиян тагун, саламдиз жаваб гун, хъсан крарихъ эвер гун ва нагьакьан крарикай хуьн я» (Аль-Бухари, Муслим). 
  3. Абу ТIалгьат Зайд бин Сагьла лагьана: «Чун мукьвал-мукьвал кIвалерин вилик ацукьдай ва ихтилатар ийидай, амма са сеферда Аллагьдин Расул ﷺ  атана чи патав акъвазна ва лагьана: «Вучиз куьн рекьин къерехда ацукьнава!» Чна лагьана: «Чун инал са пис карни тийиз ацукьнава: чна анжах веревирдер ва ихтилатар ийизва!» (Яни: чаз ачух тушир жуьреба-жуьре месэлаяр веревирд ийизва ва къадагъа тир ихтилатар ийизвач). А чIавуз Пайгъамбарди ﷺ  лагьана: «Нагагь квевай акI тавуна акъвазиз жезвачтIа, рекьин бурж кьванни вахце: вилер агъуз ая, саламдиз жаваб це ва хъсан гафар лагь!» (Муслим).
  4. Жарира лагьана: «Садра за Аллагьдин Расулдиз ﷺ  къастуналди тушир килигуникай суал гана ва ада лагьана: «Жуван вилер масанихъ алуд» (Муслим).
  5. Умм Саламади лагьана: «Са сеферда, зун Аллагьдин Расулдин ﷺ  патав гвайла, адахъ галаз Маймунани  авай, Ибн Умм Мактум атана. Им чаз кIевдай шаршавар алукIунин буйругъ атайдалай кьулухъ тир ва Пайгъамбарди ﷺ  чаз лагьана: «Адахъай куьн кIева!» Чна лагьана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ , ам буьркьуьди тушни кьван ва ида чун акун ва чир хьун патал адаз манийвал ийидачни бес?!» А вахтунда Пайгъамбарди ﷺ  лагьана: «АкI ятIа куьн кьведни буьркьуь яни ва квезни ам аквадачни?» (Абу Давуд, ат-Тирмизи).
  6. Абу Саида агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ  лагьана: «Къуй итим итимдин авратдиз килиг тавурай ва дишегьли – дишегьлидин авратдиз («Аврат» - маса инсанрин вилерихъай кIевна кIанзавай бедендин паярин умуми тIвар я. Итимриз – ам пицIинилай агъада ва метIерилай вине авай вири чкаяр я, гьа им дишегьлийризни талукь я, нагагь абурун арада чара итимар авачиз хьайитIа. Чара итим авайла дишегьлидин вири беден «аврат» я, масакIа лагьайтIа, чара итимриз дишегьлидин авратдиз килигдай ихтияр авач), ва къуй итим итимдихъ галаз са яргъандик къаткун тавурай ва дишегьли дишегьлидихъ галаз са яргъандик къаткун тавурай» (Муслим).

 

«Риязу-с-Салигьин» ктабдай.

2026-03-01 (Рамадан 1447 г.) №3.


ФитIр закатдин важиблувал

Закату-ль-ФитIр – сагь гьар са мусурманди, Рамазан вацра сивер хуьн-техуьнилай аслу тушиз гузвай ферз тир садакьа я. Умаран хва Абдуллагьа Пайгъамбардин ﷺ гьадис ахъайна: «Мусурманрин арадай итим ва дишегьли, азадди ва лукI талагьна, Рамазан вацра закату-ль-ФитIр гун гьар са инсандиз...


Диде-бубадиз гьуьрмет авунин эдебар

> Ислам динди инсандин уьмуьр вири патарихъай гуьрчегарзава. Ада мусурманриз зайифбурухъ галаз регьимлу жез, кесибриз садакьаяр гуз, чIехибуруз гьуьрмет ийиз, вичин хизандин къайгъуда жез, зулум ийизвайбуруз ва я четин гьалда гьатайбуруз куьмек гуз чирзава. Ада чаз диде-бубадиз, дустариз ва...


Аялдиз тIуьн ва тербия гун

Али бин Абу ТIалиба лугьудай: «Аялдиз дидедин некIедилай берекатлу ва менфятлу нек авач». Нек гьасил хьун ва акъатун патал хилбадин жевгьерди ва я гьалимади хъсан таъсир ийизва, амма мукьвал-мукьвал хилба ишлемишуни некIедин дад дегишарун ва аялдин къен ракъурун мумкин я.   Йикъа...


Алатай крари рикI регъвезва

Мектебда зун классда авай иер рушарал пехил тир, за зун такIан къведай уьрдегдин шараг хьиз гьиссзавай. За гзаф зегьмет чIугуна агалкьунар, иервал ва хъсан дуланажагъ жедайвал. Исятда заз вири ава, шукур хьуй Аллагьдиз. Амма, мектебдин шикилриз килигдайла, за гьикI хьайитIани ичIивал ва сефилвал...


Цавун ракIарар ахъа жезвай йиф

Лайлату-ль-Къадрдин гьа-къиндай Аллагь Таалади «аль-Къадр» лугьудай сура ракъурна (мана): «За Къуръан Лайлату­ль­Къадрдин йифиз ракъурнава».   А йифен зурбавал къалурун патал Аллагьди ﷻ Пайгъамбардихъ ﷺ элкъвена икI лугьузва: «Лайлату-ль-Къадрдин...