Мусурман ва чарадан мал-мулк
Угъривал ва къанунсуз саягъда чарадан мал-девлет вичиз къачун – им вири мусурманрин вилерай чIехи гунагь яз гьисабзавай еке чIуру кар я. Ам Аллагьди ﷻ къадагъа авунвайдан патахъай абурукай садни шаклу жезвач.
Гьакъикъи мусурман гьамиша дугъри ва намуслу я ва чарадан эменнидикай са тIимил пай хьайитIани вичиз къачун гьич адан фикирдизни къведач. Амма дуьньяда гзаф инсанри, мусурманарни кваз, чпин уьмуьрдин къене чуьнуьхунихъ галаз гекъигиз жедай крар ийизва – къанунсуз саягъда чарадан мал-девлет чпиз къачузва. Гзафбур чпи са пис карни тавунвайдахъ инанмиш я, эгер абуру чарадан шей, къиметлу са вуч ятIани къачунвачтIа.
Амма вири гъавурда акьазвач хьи, гьатта виридалай куьлуь шейэрни, месела, кхьинриз герек затIар ва я дараматар эцигуниз талукь тир затIар – маса инсанрин мал-мулк я.
Бязи инсанри аннамишзавач хьи, гьукуматдивай чуьнуьхунни угъривал тирди. Абуру, гьукуматдивай чуьнуьхун – им инсандивай чуьнуьхуниз барабар туш лугьуз тестикьариз, чпи ийизвай крар гьахъариз алахъзава. Амма ида абуру ийизвай крарин гунагь тIимиларзавач.
Адалай гъейри, билет гвачиз фин гунагь я, эгер квез пулсуз фидай ихтияр авачтIа. Жегьилри бязи вахтара чпин герексуз къуччагъвал къалуруналди дамахар ийизва, гьикI абуру автобусда аваз фейила къастуналди пул ганачтIа, я тахьайтIа чарабурун пенсиядин удостоверенияр ишлемишзаватIа ва я студентрин билетар къалп ийизватIа, пул тагана фин патал. Имни алдатмишун ва гунагь я.
Чи девирда гзаф вахтара инсанри буржар вахкун тийизвай ва я хуьн патал чпел аманат авунвай шейэр вахкун тийизвай гьаларал дуьшуьш жезва. Амма бязибуру абур пислемишуниз лайих тир крарай гьисабзавач. Гьакъикъатда лагьайтIа, абур гьа чарадан мал-девлет жуваз къачур хьтин крар я.
Аллагь Таалади Пак Къуръанда лагьанва (баяндин мана): «Агалкьун жеда а ксарихъ, ни чпел хуьн патал аманат авунвай шейэр хуьзватIа ва икьрарар тамамарзаватIа (инсанрин арада ва Аллагьдин ﷻ патахъай везифаяр)» («Аль-Муъминун» сура, 8-аят).
Гьадисда агакьарзавайвал, чпелай гуьгъуьниз вахкун тавунвай буржар тунвай инсанрал Пайгъамбарди ﷺ жаназа капI ийизвачир. Аквазвайвал, бурж вахкун тавун – им куьлуь-шуьлуь туш, ам лап чIуру кар я.
Жагъай шейни жуваз къачуна виже къведач – имни чуьнуьхуниз барабар я. Нагагь са касдиз куьчедай са затI ва я пул жагъайтIа, им гьасятда а шей вичиз къачуртIа жеда лагьай чIал туш. Анжах адан иеси жагъурунин ният аваз ам къачуртIа жеда.
Месела, эгер инсандиз квахьнавай шей жагъанватIа, адавай куьчейра малуматар эцигайтIа жеда, я тахьайтIа адакай интернетда кхьейтIа жеда. Нагагь адаз вокзалдикай ва я аэропортуникай са шей жагъайтIа, ада полициядиз лагьана кIанда, я тахьайтIа квахьай шейэр хуьзвай камерадиз вахкана кIанда.
Эгер туьквенда ва я базарда, ягъалмиш хьана, лазимдалай артухан пул вахкайтIа, я тахьайтIа гайи пулунилай багьа къиметдин метягь маса гайитIа, маса къачузвайда тадиз артухан пул вахкун лазим я.
Чуьнуьхунив гекъигиз жеда чарадан акьулдин зегьметни вичиз къачун. Месела, эгер са касди чарада кхьей затIар ишлемишна илимдай макъала ва я ктаб кхьиз хьайитIа, ада абур гьинай къачузватIа, къалурун лазим я, тахьайтIа ам плагиат яз гьисабда, яни чарадан яратмишунин нетижаяр жуваз къачун.
Винидихъ лагьай вири крар затIарин ва акьулдин девлетар вичиз къачуниз талукь я. ГьакIни са гьихьтин ятIани манада угъривилихъ галаз барабар авун мумкин тир краризни фикир гун лазим я. Месела, чарадан ва я жуван вахт харж авун.
Вахт – Аллагьди ﷻ чаз ганвай къимет авачир савкьват я, чавай ам хъсан крар авун патал, кIвалахун, кIелун патал ва маса инсанриз куьмек гун патал ишлемишиз жедайвал. Гьайиф хьи, бязибуру адаз къимет гузвач ва вахт манасуз ихтилатар ийиз гьавайда акъудзава. Гьа икI абуру чарадан ва жуван вахт «чуьнуьхзава».
Ша чна чарадан мал-мулкуниз гьуьрмет ийин – шейэрин, акьулдин ва руьгьдин, - иман гъанвай касди масабурухъ галаз а тегьерда рафтарвал авун лазим я хьи, гьикI адаз вичихъ галаз рафтарвал авуна кIанзаватIа.
