Пуд лагьай чlехи гунагь – суьгьуьрчивал
Пуд лагьай чlехи гунагь – суьгьуьрчивал
Фалчивилиз, гележегда жедай крарикай хабар гуниз, гъетерай кьисмет тайинаруниз, запабар авуниз ва суьгьуьрда туна вич кIанаруниз суьгьуьр лугьузва.
Суьгьуьрчивал (фалчивал) алимри виридалайни чIехи гунагьрикай пуд лагьайди яз гьисабзава, вучиз лагьайтIа суьгьуьрчиди неинки са вич Аллагьдин ﷻ диндай акъатунал гъизва, гьакIни адан патав куьмек кIанз атайдини. Аллагь Таалади Къуръанда лагьана (мана): «…Амма инсанриз суьгьуьрчивал чириз, шейтIанрикай кафирар хьана…» («Аль-Бакъара» сура, 102-аят).
Суьгьуьрчияр тапархъанар я
Муса пайгъамбар суьгьуьрчийриз акси яз экъечlай къайдадикай Къуръанда Аллагь Таалади гзаф кьадар аятар гъанва. Абурукай сада лагьанва (мана): «Абуру (суьгьуьрчийри) гадарна (епер, асаяр) ва инсанрин вилер суьгьуьрда туна» («Аль-Агlраф» сурадин 116-аят). Яни суьгьуьрчияр тапархъанар я, абуру инсанар суьгьуьрда твазва ва авачир шейэр авайбур хьиз къалурзава. Маса аятда лагьанва (мана): «Абуру чпи гадарай еперни асаяр чпин суьгьуьрдалди Мусадиз юзазвайбур (иланар) хьиз къалурна» («Тlагьа» сурадин 66-аят). И аятдай чаз малум жезвайвал, гьатта Муса пайгъамбардиз абур иланар хьиз акуна. Амма Аллагь Таалади ам алдатмишунрикай хвена ва аса чилел гадарун буйругъна. А аса еке иландиз элкъвена ва суьгьуьрчийри гадарнавай еперни асаяр вири туькьуьнна. И мужизат акур суьгьуьрчияр вири чилеринни цаварин Халикьдин ﷻ вилик саждадиз аватна (пелер чилиз яна) ва абуру чпи сад тир Аллагьдихъ ﷻ иман гъанвайдакай ачухдиз малумарна. Вучиз лагьайтlа абур суьгьуьрдин рекьяй Египетда авай виридалайни хъсан устlарар тир ва Мусади къалурайди суьгьуьр туширди абуру гьасятда кьатlана, нетижада абуру Ислам кьабулна.
Суьгьуьрчивилин хаталувал
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Кьейидалай кьулухъ пуд касдивай Женнетдиз физ жедач – ички хъвазвайдавай, мукьвавилин араяр атIайдавай ва суьгьуьрчийриз ихтибарзавайдавай (яни инал тlвар кьурбур дуьньядилай имансуз тегьерда аваз фин мумкин я. Акl хьайитlа, абуруз Женнет гьарам жеда)» (Агьмад).
Аллагьдин Расулдин ﷺ гьадисрикай сада лагьанва: «ИцитIунин гафар ва суьгьуьрда тун ширкдин жуьреяр я (яни абурал машгъул ва абур авуниз эвер гузвай кас динсуз хьун мумкин я)» (Абу Давуд, Ибн Мажагь).
Гьадисда лагьанва: «Чи умматдай туш а ксар, вуж суьгьуьрчивилел ва гележегда жезвайдакай лугьунал машгъул ятIа, гьакIни жезмай крарихъ агъазвайбур ва абурулай аслубур» (АтI-ТIабарани).
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Фалчидин кьилив атай, адавай са квекай ятIани хабар кьур, ада лагьай гафарихъ агъай касдин кпIар яхцIур йикъан къене Аллагьди ﷻ кьабулдач» (Аль-Бухари).
Са сеферда инсанри Пайгъамбардиз ﷺ лагьана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ! Бязи вахтара абурун (суьгьуьрчийрин) гафар са кьадар вахт алатайла гьакъикъат жезва хьи?» И гафариз жаваб яз, дуьньяйрин Регьим Мугьаммада ﷺ лагьана: «И дуьз хабар шейтIандин чинеррикай сада суьгьуьрчидал агакьарна. Абуру са дуьз гаф виш тапан гафунихъ галаз акадарзава» (Аль-Бухари).
Иблисдихъ галаз алакъа
Суьгьуьрчи хьун патал абуру имансузвилин бязи адетар кьиле тухузва. Эгер фал вегьедайла суьгьуьрчийриз са вуч ятIа чир хьайитIани, ам иблисдин футфа я. Ада Аллагьди ﷻ малаикриз гузвай эмирриз чинеба яб гузва ва адакай са вуч ятIани суьгьуьрчидал агакьарзава. Ада лагьайтIа, вичин нубатда, гьабурук вичин тапарарни кухтуна, кьетIен жуьредин «вагьйу» хьиз вичин кьилив атанвайдал агакьарзава.
Ахьтин фалчийрин патав атанвай инсан абурухъ агъаз башламишзава ва вичин кар хъсан хьунин гьакъиндай гьамиша хажалат ийизва. Нетижада, ада Аллагьдик ﷻ умуд кутан хъийизмач ва гьахьтин «сагъардайдалай» аслу жезва.
Имам аз-Загьабиди «Аль-Кабаир» ктабда лугьузва: «Ваз суьгьуьрчийрин патав физвай ва ам гьакI къадагъа тирди фикирзавай, ва ам имансузвал (куфр) тирди гьатта гьисс тийизвай гзаф авамар аквада. Абур чпиз гележегдикай ахъаюн патал ва вуч ийидатIа гъавурда тун патал абурун патав физва ва гьа са вахтунда ам имансузвал я! Гзаф вахтара инсанар суьгьуьрчийрин патав чеб са касдиз кIан жедайвал туькIуьрун патал физва, гьа имни суьгьуьрчивал я. Гьар жуьредин ицитIунин гафаралди садаз-сад кIан жедайвал ва я такIан жедайвал авун бутпересвал ва ягъалмишвал я».
Ибн Мас`уда агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «ИцитIунин гафар (рукья), запабар (тамаим) ва суьгьуьрда туна вич кIанарун (тиваля) – ибур бутпересвал я» (Агьмад, Абу Давуд, Ибн Мажагь, аль-Гьаким). И гьадисда «рукья» (ицитIунин гафар) лугьудайла, Ислам къведалди арабри ишлемишзавай тIилисимрикай (ицитIунин гафар) ихтилат физва.
Агьлю суннадин машгьур алимрикай сада – имам аль-ХатIибиди - идан гьакъиндай лагьана: «Эгер рукьяда (ицитIунин гафар) Къуръандин аятар ва я Аллагьдин ﷻ тIварар аватIа, им Исламда ихтияр авай кар я, вучиз лагьайтIа Пайгъамбарди ﷺ лугьудай: «За Аллагьдин ﷻ гафаралди (аятралди)
тIалабзава куьн (хтулар) шейтIандикай ва агъу квай гьайванрикай ва гьар са писвиликай (яни пехил касди вили ягъунивай) хуьдайвал» (Агьмад, Абу Давуд, ат-Тирмизи).
Суьгьуьрчивиликай жув гьикl хуьда?
Суьгьуьрчивилин куьмекдалди залумри хизанар чара ийиизва, инсанар азарлу ва гьелек ийизва, гьавиляй гьар са мусурман вич адакай хуьз алахъна кlанда. Аллагьди ﷻ хуьн патал сифтени-сифте капl авуна кlанда. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷻ лагьана: «Экуьнин капl авур кас Аллагьди ﷻ хуьзва. Эй, Адаман велед (инсан), килиг гьа, Аллагьди ﷻ хуьзвай касдал гьужум ийиз вуна гьич викlевал ийимир!» (Муслим).
Гьакlни суьгьуьрчивиликай, вили ягъуникай, зулумдикай ва мусибатрикай хуьн патал экуьнахъни нянихъ Къуръандин аятар ва сураяр, зикирар ва дуьаяр кlелун меслят къалурзава. Къуръандикай рахайтlа, анай «Ихлас» («Къульгьу»), «Аль-Фалякъ», «Ан-Нас» сураяр ва аят «Аль-Курсий» кlелун мелят къалурзава.
Суьгьуьр авунватlа вуч ийида?
Эгер куь кlвалахар садлагьана чlур жез гатlумнатlа ва я начагъвилерин себебар чир жезвачтlа, куьн запабар хкудзавай, суьгьуьр ва вил алудзавай алимдин кьилив фин лазим я. Ахьтин инсанар гьина аватlа квевай куьн яшамиш жезвай чкадин имамдивай чириз жеда. Мисал яз, Махачкъалада Будунов Мугьаммада гьа рекьяй куьмекар гузва, Кьиблепатан Дагъустанда яшамиш жезвайбурувай Дербент райондин Хазар хуьре авай Иса гьажидин (адан хтул Амиран) кьилив фейитlа жеда. Абуру пулсуз, Аллагь ﷻ паталди, Къуръан кlелуналди куьмек гузва. Садбуруз гьасятда хъсан жезва, муькуьбуруз – са шумуд варцарилай (четин гьалда авайбуруз).
Эгер суьгьуьр алудун патал куьн суьгьуьрчийрин («Къуръандай килигдайбурун» ва абуруз ухшарбурун) кьилив фейитlа, куьн шейтlанди эгъуьннавай фуруз аватда ва анай эхкъечlиз лап четин жеда. Гьавиляй ахьтинбурувай яргъа хьун лазим я.
Къуй Аллагьди ﷻ чун ва вири мусурманар суьгьуьрдикай хуьрай! Амин.
