Такабурвал гвайбуруз насигьат
Эй мусурманар, вири крарикай рикIелди фикир ая ва квез вири крара Аллагь ﷻ жагъида ва вири шейэра Халикь ﷻ аквада.
Аллагь Тааладин махлукьатар вилералди ва рикIелди виниз акъуд. Квез чир хьухь хьи, муьруьд тамамвилихъ агакьдач, та ада маса инсанрик квай кимивилериз фикир гузмай кьван. Та муьруьддиз инсанрин нукьсанар аквазмай кьван, ам вич лап хъсанардай ва тербияламишдай ва малаикар, пайгъамбарар ва валияр алай дережадиз акъуддай касдихъ муьгьтеж я.
Са сеферда шейх Мугьиддин ибн аль-Арабидин кьилел ихьтин агьвалат атана. Ам гимида ацукьайла гар акъатна ва гьуьлел тIурфан башламишна. Ада лагьана: «Секин хьухь, я вир, ви винел чирвилерин гьуьл ала!» Адан гафарилай кьулухъ лепеяр секин хьана, абурай зурба гьайван экъечIна ва шейхдиз лагьана: «Я Мугьиддин, за ваз са суал гуда, нагагь вуна адаз жаваб гайитIа, вун алим жеда, тахьайтIа – авам». Ада хабар кьуна: «Вуч суал я?» Гьайванди лагьана: «Эгер Аллагьди ﷻ дишегьлидин гъуьл са затIуниз (инсан тушир) элкъуьрайтIа, адан иддадин вахт гьикьванди жеда: гъуьл кьенвай дишегьлидин кьван, я тахьайтIа тIалакь ганвайдан кьван?» Шейхдиз вуч лугьудатIа чизвачир. А чIавуз гьайванди лагьана: «Эгер вуна закай ви шейх-муаллим авуртIа, за а суалдиз жаваб гуда». Алим рази хьана ва гьайванди жаваб гана: «Эгер гъуьл чан алай затIуниз элкъуьрнаваз хьайитIа, дишегьлиди тIалакь гайидалай кьулухъ хьтин идда (гъуьл кьенвай ва я тIалакь ганвай дишегьлидиз маса гъуьлуьз фидай ихтияр авачир вахтунин тайин девир) вилив хуьда. Амма нагагь ам чан алачир шейиниз элкъуьрнаваз хьайитIа, идда гъуьл кьейидалай кьулухъ хьиз жеда». И дуьшуьшдилай кьулухъ рекьидалди шейх Мугьиддинавай , вичиз чирвилер ава лагьана, гьатта айгьамдин ван кьванни хьаначир.
Вуна лугьун мумкин тир ихьтин гафарикай фикир ая: «Нагагь за флан касдин вилик жув агъадай кьадайла ва регъуьвалдайла ам такабур хьунихъай заз кичIезвачиртIа, за акI ийидай». И гафара такабурвилин акьалтIай дережа ава, вучиз лагьайтIа вуна вун ви стхадилай вине кьазва, ахпа гуя адан дережадиз кьван агъуз жезва. Аллагь ﷻ чир хьайибурун регъуьвиликай лагьайтIа, ада такабурвал авач, вучиз лагьайтIа абуру чпин руьгьдин дережа са мусурмандилай кьванни вине ава лагьана фикирзавач. Пайгъамбарри, чеб гунагьсузбур яз, ятIани Аллагь Тааладивай чеб Дажалан фитнедикай хуьн тIалабзавай. Чи сайид Али аль-Хавваса лугьудай: «Дажалан фитне – им Дажалан девир гьалтай инсанри, ада вичиз Аллагьдин ﷻ ерияр ава лугьудайла, ам гьахълу авунихъай кичIевал я». Гьадисда лугьузва хьи, Аллагь Таалади лагьана (мана): «ЧIехивал ва такабурвал – Зи парталар (яни анжах Раббидиз ﷻ хас тир ерияр) я. Низ абурукай сад Залай хутIуниз кIан хьайитIа, За ам телефда».
Эй мусурманар, инсанар тахсирлу авуникай мукъаят хьухь. Гьакъикъатда, Аллагь Тааладиз лукIарин къаматда авай пачагьар авайди я, гьикI пачагьрин къаматда авай лукIар аватIа. Аллагьди ﷻ гзаф вахтара Вичин лукIрал Вичин вилик лукIвилин (убудия) парталар алукIзава ва хсуси вичин вилера адакай лукI ийизва, амма амай инсанрин вилера – агъа. Квез чир хьухь хьи, ни вичин нефс фиръаванан нефсинилай хъсанди я лагьана фикирзаватIа, ада такабурвал ийизва. Бурж вахкун нефсинилай яргъалди вегьезвай буржлу кас авач. Иблисдилай чIехи душман авач. Жуван кIеви гьевесрилай къуватлу жуваз акси тир кас авач. Такабурвили хьиз Аллагьдин ﷻ куьмек са затIунини яргъа ийизвач, вучиз лагьайтIа марфадин яд анжах агъада авай чкайра кIватI жезва, дагъларин кукIварал ваъ. Гьа икI такабурлу инсанрин рикIерни ава: регьимди абурун рикIер тазва ва дамах гвачирбурун рикIера ацукьзава. Такабурлубур – ибур гьакъикъат кьабул тийизвайбур я, гуьрчегдиз ва иердиз алукIзавайбур ваъ. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Такабурвал – им гьакъикъат гьисаба такьун я», яни ам кьабул тавун ва инсанар алчах кьун. Амма вуна фикирмир хьи, такабурвал анжах чIехи къуллугърал алай ва агьваллу инсанриз хас я лагьана. Бязи вахтара ам гьатта вичиз няниз недай хуьрек авачирдазни хас хьун мумкин я. Такабурвили анжах чIурзава, амма хъсанарзавач, вучиз лагьайтIа ам Аллагь Тааладин махлукьатрихъ галаз дамах гвай рафтарвал авун я.
Ваз чир хьухь хьи, гунагькарар гьикьван такIан къведай крарал машгъул хьайитIани, вуна жув абурулай хъсанди яз гьисабун лазим туш. Нагагь муьруьдди вич кицIелай ва я тIветIрелай хъсан яз гьисабзаватIа, ам чIехи инсанрин (шейхерин) тамамвилерикай магьрум я. Ваз гунагькаррикай хъел атайтIа жеда, абуру гьакъикъат туна тапаррин гуьгъуьна аваз фена ва пак тир Аллагьдин ﷻ рекьивай яргъа хьана лугьуз. Ихьтин гьалда хъел атун им Аллагь ﷻ патал хъел атайдай жеда (яни, абур алчахар тавуна ва абурукай чпикай хъел татана, анжах абуру яб тагуникай ва гунагь авуникай хъел атана). Мумкин я, гунагькарри туба ийида ва Аллагьдихъ ﷻ элкъведа ва абурун гьал, белки, чи гьалдилай хъсан жеда. Аш-Шаараниди вичин муаллим Али аль-Хаввасавай хабар кьуна: «ГьикI за, зун жуван чирвилерал амал ийизвай алим яз, жув авамдилай ва гунагькардилай агъуз яз гьисабда?» Муаллимди жаваб гана: «Гьакъикъатда лагьайтIа, инсанрин артухвал сад-садан вилик абурун асул манада (беденра) авач, абурун ерийра ава. Аллагьдин ﷻ гафарикай фикир ая (мана): «Лагь, я Пайгъамбар: зунни инсан я, куьн хьиз, заз вагьйу ракъурзава» («Аль-Кагьф» сура, 110-аят). Аллагьди ﷻ инсанрин ва Пайгъамбардин ﷺ арада вагьйу атунилай ва вич патал вири инсанар халкьнавай Аллагьдиз ﷻ муьтIуьгъ хьуниз талукь тир крарилай гъейри тафават тунвач. Инай ачух жезва хьи, сад-садан вилик инсанрин лайихлувал анжах мягькем, дегиш тежезвай крара жезва. Чирвилер ва инсандин гьал лагьайтIа дегиш жезва». Гьавиляй, эй мусурман, эгер вун чирвилерикай магьрум авуртIа, ваз вун авамдилай артух яз акур лайихлувал ваз амукьдач.
Муса пайгъамбар алай чкадал кьве касди чпин асул-несил авай тухумралди тарифар ийиз хьана. Абурукай саада лагьана: «Зун – флан кас, флан касдин хва я», ва вичин несилдин хилен кIуьд лагьай ата-бубайрал кьван тIварар кьуна. А чIавуз Аллагь Таалади Муса пайгъамбардиз вагьйу ракъурна: «Адаз лагь: «Ви тухумдин вилик хьайибур вири Жегьеннемдин цIа кузва ва вун цIуд лагьайди яз абурун гуьгъуьниз фида»».
Квез чир хьухь, къилихдин пуд кьетIен лишан акьалтIай намуслу инсанрин крар я: сад лагьайди – абуруз чпин пул игьтияжвал авайбуруз харж ийиз кIанзава; кьвед лагьайди – зайиф мусурманриз куьмек гуз кIанзава; пуд лагьайди – чеб виниз такьун ва инсанри гузвай четинвилер кIанзава. Абу Саида агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Мергьяматлу Аллагьдин ﷻ алимар – муьтIуьгъбур ва дамах гвачирбур я. Гьакимрин алимар (темягькар мурадрин гуьгъуьна гьатнавай алимар) лагьайтIа – такабурвал гвай ва чеб-чпиз бегенмишбур я».
ГьакIни лагьанва: «Дамахсузвал – им инсанри пехилвай тийизвай нямет я. Такабурвал – им кьилел бала атайла инсанри язух чIугван тийизвай бедбахтвал я. Инсандин гьайбатлувал – дамахсузвиле ава, ни ам такабурвиле жагъуриз хьайитIа, адаз ам са вахтундани жагъидач».
Пайгъамбарди ﷺ ахъайна: «Инсанри вич виниз акъудна кIанзавайда къуй вичиз Жегьеннемда чка гьазуррай». Вилик хьайи адалатлу инсанрив хиве кьаз туна, абуру инсанар абурун дамахсузвилиз килигна виниз акъуддайвал. Гьахьняй виридалайни гзаф гьуьрмет ва рикIин хушвал авуниз а кас лайихлу я хьи, вуж Аллагьдиз ﷻ гзаф муьтIуьгъ ятIа ва инсанрихъ галаз вич дамахсузвилелди тухузватIа.
Зи сайид Абдулкъадир аль-Жиланиди лугьудай: «Зун Аллагь ﷻ чир хьунин дережадиз йифен ибадатралди ва йикъан сивер хуьналди ваъ, жумартвилин, дамахсузвилин, рикIин сидкьивилин, Халикьдихъ ﷻ галаз жув алчах авунин ва муьгьтежвилин чIалал рахунин, Аллагь Тааладин регьим ва няметар аннамишунин ва гьи кар авун патал хьайитIани, жуваз я къуват ва гуж авачирди аннамишунин куьмекдалди агакьна».
МуьтIуьгъвал авай касдиз Аллагь Таалади Вичиз мукьва жедай мумкинвал гузва. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Низ Аллагьди ﷻ Вич къалурайтIани, адакай гьар гьикI хьайитIани муьтIуьгъди жеда». Мергьяматлудан лукIра са касдиз гужалди писвал ийиз ва я адахъ галаз дуванра гьахьиз хьайитIа, чаз ам Аллагьди ﷻ Вичиз мукьва авунвайбурукай туширди ашкара жезва.
Дагъустандин Муфтий, шейх Агьмад эфенди Абдулаев
