Гьевеслу къугъунар

Гьевеслу къугъунар

Къе гьар гьикI хьайитIани зи югъ жеда. Заз чизва. Пул эцигнава. Нефес кьуранва, вилер экрандал ала, кьве легьзе ва… кумукьна. Им эхиримжи пул тир.

Къугъунрихъ майилвал хьун (игромания) – им гьевеслу къугъунрилай аслувал, абурал рикI хьун я. Им гьеле аял кьилин яшдилай башламишзава, аялар зарар авачир фишкайрал, компьютердин къугъунрал къугъваз, къугъвадай клубриз физ гатIумайла. Вахтар финивай яваш-явашди им чIехи месэлайриз элкъуьн мумкин я. Чпиз четин месэлаяр авай, кIвалахзавай ва я хизан авай инсанар а месэлайрин пар чпелай алудун патал гьахьтин чкайриз физ башламишзава.

Къугъвазвай касдин мефтIедин, на лугьуди, дуьньядихъ галаз алакъа амукьзавач ва адан вири фикир пулуна жезва. Гьевеслу къугъунрилай аслувал а кардал хаталу я хьи, сифте вахтара а месэла акун четин я. Анаша, ички ва гьатта гьакI пIапIрусар чIугвазвай касдилай тафаватлу яз, къугъвазвай касдин азардин лишанар беденда ашкара жезвач. Инсандикай хъел къведайди хьун мумкин я, ам кIвализ геж хкведа, кIвалах гадарда, буржара гьатда, гьамиша тапарарда. Ада анжах пул гьинай жагъурдатIа лугьуз фикирда. Акъвазиз лап четин жеда. Гзаф вахтара тежриба авай психологдин куьмек герек жеда.

«Кумукьун патални пул са гьинай ятIани къачун лазим я…»

Вичин кьилел атай агьвалатдикай газет кIелзавайда чаз ахъайна. Ада вичиз гьихьтин четинвилер хьанатIа лагьана. Руслан (и кьиса ахъаяй касдин тIалабуналди адан тIвар дегишарнава): «Зун къугъваз башламишайла зи 27 йис тир, а вядеда кIвалахдал ва хизанда заз четин месэлаяр авай. Зун са касдихъ галаз таниш хьана, адани вичин хизанда гьамиша къал ава, пул авач, аялриз тIуьн гана кIанзава лугьуз, арза ийизвай. А чIавуз кIвалахдин гьакъиярни чIехибур тушир – гагь эцигунар ийизвай чкаяр жедай, гьагь мад са гьина ятIани кIвалахдай.

Ингье ада заз гьикI ятIани садра къугъун теклифна ва анай хъсан пул къазанмишиз жедайдакай ахъайна. Зани, жедатIа килигиз, алахъун кьетIна. Чун кьведни са къугъвазвай чкадиз фена, ам аниз са шумудра фенвай. А вахтунда абур букмекерский контораяр тир. Асул мана ам тир хьи, ана хоккейдин, футболдин, баскетболдин ва маса къугъунрал пулар эцигна кIанзавай. Абуру чпи заз чирзавай, командайрикай ахъайзавай, гьибур викIегь ятIа, гьибур зайиф ятIа лугьузвай. Са шумуд сеферда пул эцигна, заз артух пул атайди хьиз хьана.

Зи цIийи «дустариз» хъсан пулар къвезвай. Амма бязи вахтара абурулай заз хъсан пулар къвезвай. А чIавуз за фикирна: за пакамаз фад къарагъиз кIвалахна вуч ийизва, адан паталай гьакI фена чай, къагьве хъваз ва пул эцигиз къазанмишиз жедайла. Регьятдиз пул къазанмишиз жедай чка жагъана. Эгер са сеферда гъалиб хьайитIа, вад сеферда кумукьда. Гьа кумукьун вуна гьич гьиссни ийизвач, вучиз лагьайтIа вуна гьа са сеферда хьайи гъалибвиликай лезет хкудзава ва фикирзава: пака, муькуь юкъуз атана, кумукьай пул къугъвана къахчуда.

Ахпа ахьтин вахт алукьна хьи, зав гвай пул куьтягь хьана, а чIавуз зун папахъ галаз лап дуьз чара жезвай, заз мад кьве гъвечIи аялни авай. Хизандиз зун къугъвазвайди чизвачир, амма абуру а кар кьатIузвай, вучиз лагьайтIа виликдай за кIвализ са гьикьван ятIа пул кьванни хкизвай, гила лагьайтIа, гьич хкизмачир. Зун буржара гьатна. Дустаривай къачузвай, вахкуда лугьуз гаф гузвай, амма вахкузвачир ва абурухъ галаз къалмакъал жезвай. Къизгъинвал (азарт) – пис затI я. Акьван пис затI я хьи, заз бурж вахкудай мумкинвал хьайила, за къачурдалай са тIимил гзаф вахкузвай. Амма абуруз хъсанвал авунин фикир аваз ваъ, абуру зав мад буржуниз вугудайвал. Гзафбур захъ галаз рахан хъийизмачир, салам гуз тадиз хъфизвай, са виляй килигзавай. Заз къулайсуз ва регъуь жезвай.

Югъ-къандавай генани пис жезвай. За кпIар ахъайзавай, анжах къугъуникай ва пулуникай фикирзавай. За гьатта жуван машинни гана, пулунин са пай кIвализ хкана, муькуь пай къугъвана кумукьна. Къугъунин автоматар – им кьилдин кьиса я. Гъалиб хьайила жедай лезетдикай вуна виликамаз фикир ийидайла, вун гьатта ракьарихъ галаз рахада: «Гьан, гьан». Амма эгер кумукьайтIа…, хъиляй, садра гьакIани хьайиди я, автомат хана. Пул кумукьайди тIимил хьана, автомат хунайни пул гун хъувун мажбур жезвай. Гьа икI къугъунри вун чIугвазва. Сифтедай, эгер вун са сеферда гъалиб хьана ва пуд сеферда кумукьайтIа, ахпа лагьайтIа, са сеферда гъалиб хьайитIа, къад сеферда кумукьзава. Гьа кумукьун патални пул герекзава хьи. Зун пуч жезвайди заз чир хьана.

ГьикI ятIани зун Аллагьдихъай кичIе гадайрихъ галаз таниш хьана. Абуру заз зун къугъвадай чкайриз тефинин патахъай мукьвал-мукьвал лугьудай. Абурухъ галаз зун ара-бир мискIиндиз физ гатIумна, амма абурухъай чинеба къугъваз физвай. МискIинда ийизвай вязериз яб гудайла, гьар са кьиса закай тирди за гьиссзавай. Гьатта эгер элкъвена гьакьван инсанар ацукьнавайтIани, за акI гьиссзавай хьи, имам зи уьмуьрдикай рахазва ва зи месэлайрикай лугьузва. Ибур вири зи кьиле элкъвез гатIумна, за вири цIийи кьилелай веревирд ийиз гатIумна, ва зун гъавурда акьуна за вуч ийизватIа, ва зи уьмуьр гьи патахъ физватIа.

Гьа икI зун цIуд йисуз къугъвана, эгер гзаф туштIа. Шукур хьуй Аллагьдиз , завай и кар акъвазариз хьана. Амма гьеле гилани кьериз-цIаруз гьа клубдиз финин фикирар къвезва. И аслувилихъ галаз женг чIугун лап яргъалди ва четинди я. Эгер акъваз тавуртIа, месэлаяр живедин кIватI хьиз чIехи жеда. Та квез акъвазиз кIан жедалди, куьн садавайни акъвазариз жедач. За умуд кутазва зи кьиса масабуруз чешне жеда лагьана. Къугъунра са хъсанвални авач. Адан паталай куьне кIвалах ая, куь хизандиз, аялриз фикир це. Къуй Аллагь Таалади чи хизанар гунагь крарикай хуьрай!»

2009-йисан 1-июлдиз РФ-да къумар ва гьахьтин маса къугъунар авунин бизнесдиз талукь тир къанун кIеви авуна. Ида къанунсуз карханайрин кIвалах тIимилариз куьмекна. Алай вахтунда къизгъин къугъунар къанунсуз тешкил авунай ва я абур тухунай са миллион манатдал къведалди жерме авунин, я тахьайтIа са йисалай гатIумна азадвиликай магьрум авунин жаза кардик ква. А къанун кьвед лагьай сефердани чIурайтIа – ругуд йисал къведалди азадвиликай магьрум ийида.

Карханайриз (юридический лицойриз) – са миллион манатдал къведалди жерме авунин ва къугъунар ийидай тадаракар къахчунин жаза гуда. Исятда къуватда авай РФ-дин къанундал бинелу яз (2016-йисан 29-декабрдиз кьабулнавай Федеральный Къанундин №244), къумарин ва гьахьтин маса къугъунрин карчивал къадагъа я.

Россияда къизгъин къугъунрин бизнес анжах гьа къугъунар патал чара авунвай махсус чкайра тухудай ихтияр ава. Пул кумукьдайла къугъвазвай касди вичин уьмуьр кумукьарзава, ам дустаривай, мукьвабурувай ва хайибурувай магьрум жезва. Вири инсанар гъалатI жезвайди я, амма ни туба авуртIа ва вичин крар кьатIайтIа, ам Аллагьдин регьимдикай магьрум жедач.

АЙША РАСУЛОВА