Инсандиз ва я гьайвандиз лянет гъун къадагъа тирдакай
1. Вич Аллагьдиз ﷻ кIандай кьин кьурбурукай сад тир (Пайгъамбардиз ﷺ аль-Худайбияда адан асгьабри гайи «Аллагьдиз ﷻ кIандай кьин кьуникай» (бай`ату-р-ризван) Къуръанда икI лагьанва:
«Мусурманри тарцин кIаник ваз кьин кьурла, Аллагь абурулай рази яз амукьна» («Аль-Фатгь», 18)) Абу Сабит бин ад-Даххак аль-Ансариди агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Ни Исламдалди кьин кьун тавуна маса диндалди тапан кьин кьунваз хьайитIа, ам вичи-вич гьихьтинди я лагьанатIа, гьахьтинди я (яни са касди тапан кьин кьуна икI лугьузвай дуьшуьшар: «За кьин кьазва хьи, нагагь ам акI туштIа, зун хашперес я!»); и дуьньяда вичи-вич чандикай (са затIуналди) магьрум авур инсандиз Дувандин юкъуз азабар гуда (гьа затIуналди); инсанди вичинди тушир шейэриз талукь яз незуьр авун лазим туш (гьакI, месела, эгер вичин мурад кьилиз акъатайтIа, са касдиз масадан мал-девлет багъишда лагьана, са касдини незуьр авун лазим туш), мусурман лянетламишун лагьайтIа, ам яна кьейидай я» (Аль-Бухари, Муслим).
2. Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Дугъри кас лянетламишдайди хьун лазим туш» (Муслим).
3. Абу-д-Дардади агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Лянетламишзавайбурувай Дувандин юкъуз я тереф хуьз, я шагьидвал ийиз жедач (И дуьньяда инсанар лянетламишзавай кас гунагькар (фасикь) я, гунагькардивай лагьайтIа, я шагьидвал, я тереф хуьн (шафаат) кьабулдач) (Муслим).
4. Самура бин Жундуба агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Сада-сад лянет ийимир ва масабурузни я Аллагьдин ﷻ лянет, я Адан ажугъ, я ЦIай тIалабмир (яни масабур Жегьеннемдиз фена кIан жемир) (Абу Давуд, ат-Тирмизи).
5. Ибн Масуда агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Иман гъанвай касдиз хас туш я беябурун, я лянетламишун, я абурсуз крар авун (гьикI крарни, гьакI гафарни), я айиб гафар лугьун» (Ат-Тирмизи).
6. Абу-д-Дардади агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагьдин ﷻ лукIра са затI лянетламишайла, а лянет цавуз хкаж жезва, амма цавун къапуяр адан вилик агал жезва (лянет авун гзаф пис кар хьуниз килигна). Ахпа ам чилел эвичIзава, амма чилин къапуярни адан вилик агал жезва, адалай кьулухъ а лянет эрчIи ва чапла патахъ фида, ва фидай маса са рехъни жагъун тавур дуьшуьшда, ам элкъвена лянет низ авунватIа, гьадал хкведа, ва эгер ам ада къазанмишнавайди яз хьайитIа, ам адал агакьда, тахьайтIа ам лянет авур касдал вичел хкведа» (Абу Давуд).
7. Имран бин аль-Гьусайна лагьана: «Аллагьдин Расул ﷺ саниз фидай вахтунда, деведал ацукьнавай ансаррикай са дишегьлидиз хъел атана (себебни гьайвандин терсвал ва ам гьализ четин хьун тир) ва ада а деведиз лянет гъана. Им Аллагьдин Расулдиз ﷺ ван хьана ва ада лагьана: «Адал алай шейэр алуд ва ам тур (яни адал алай пар маса гьайвандал эциг ва ам ахъая), вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, ам лянетламишнава»».
Имрана лагьана: «На лугьуди заз исятдани аквазва, гьикI ам са манийвални авачиз инсанрин арада къекъвезватIа» (Муслим).
Ваз чир хьухь хьи, и гьадисдин манади шаклу авун мумкин я (вучиз лагьайтIа Ислам къведалди арабрин арада са бутдиз незуьр авуна девеяр азад ийидай адет авай. Амма Исламда ахьтин адет авач ва гьа и карди инсанрик шак кутун мумкин тир, вучиз лагьайтIа гьа адетни и гьадисда къалурнавай дуьшуьш винел патан акунрай сад-садаз ухшар я), амма гьакъикъатда лагьайтIа, ана са четинвални авач. Фикирда авайди анжах а деве абурухъ галаз санал хьунин къадагъа тир, амма я ам маса гунал, я ам як патал тукIунал, я адал акьахна финал, эгер Пайгъамбардихъ ﷺ галаз санал тушиз хьайитIа, къадагъа алачир. Гьа икI, вири и крар, маса крар хьиз, ихтияр авайбур я ва анжах са кар къадагъа тир. Амай маса крариз талукь яз лагьайтIа, абур авайвал ама, амма Аллагьдиз ﷻ хъсан чида.
