ЧIехи ва гъвечlи гунагьар
ЧIехи ва гъвечlи гунагьар
Имам аль-Гъазалиди «Бидаят аль-гьидая» ктабда лагьанвайвал, чи дин кьве паюникай ибарат я: Аллагьдиз ﷻ муьтlуьгъ хьун (ибадат авун) ва Адаз аси тахьун (гунагьар тавун). И кьведакай четинди ва важиблуди – Адаз аси тахьун я».
Чун гъавурда акьурвал, Аллагьдиз ﷻ аси хьун – гунагь я. Адаз Вичиз асибур кlанзавач, яни абуруз пис жаза гузва. Амма регьимдик акатайтlа, Ада гъилни къачун мумкин я. Анжах са гунагьдилай Халикьди ﷻ гъил къачузвач. А гунагьни ширк – Сад Аллагьдилай ﷻ гъейри мад са куьз ятlани ибадат авун я. Ширк гафуник имансузарни акатзава, яни зиндикьар ва я Исламдилай гъейри маса динриз табий жезвайбур. Ширк – виридалайни еке гунагь я. Адакай, ин ша Аллагь, чун и газетдин къведай нумрада рахада.
Гунагьар кьве жуьрединбур ава: чIехибур ва гъвечlибур.
ЧIехи гунагьдиз баян гудайла, Ибн Гьажар Аскъаланиди имам аль-Къуртlубидин гафар гъана: «ЧIехи гунагь – Къуръандани Пайгъамбардин ﷺ Суннада ва я вири алимар сад хьана ганвай фетвада (къарар) ачухдиз чIехиди я лагьанвай, ам авурдаз пис жаза гуда лагьана хабар ганвайди я» («Фатгь аль-Бари»).
Имам Гьулаймиди лагьана: «Гьар са гунагьдик гъвечlидан ва чIехидан пай ква. Бязи вахтара гъвечlи гунагь чIехидаз элкъуьн мумкин я. Мисал яз, инсанди нисабдилай (къизилдин 1.4 граммдилай) тlимил къиметдин затl чуьнуьхайтlа, ам гъвечlи гунагь жеда, амма акьалтlай кесибдивай чуьнуьхнаватlа (а чуьнуьхнавай затlунилай гъейри мад вичихъ къиметлу гьич са шейни амачир), ам чIехи гунагьдиз элкъведа. Гьакlни чIехи гунагь лап мацlах чIехи гунагьдиз (фагьиша) элкъвезвай вахтар ава. Мисал яз, некягь галачир алакъадиз Исламда зина лугьузва, ам чIехи гунагь я ва адай пис жаза гузва, амма а гунагь лап мукьва касдихъ (магьрам) галаз авуртlа ам лап мацlах чIехи гунагьдиз элкъвезва» («Аль-Мингьаж»).
Куьрелди лагьайтlа, чпин гунагьдин заланвилел гьалтайла, чIехи гунагьарни гъвечlибур тафаватлу жезва, абуруз къимет гудайла, зияндин ва хатакарвилин кьадардиз килигзава.
ЧIехи гунагьар шумуд ава?
Алимри чIехи гунагьриз талукьарнавай гзаф ктабар кхьенва. Садбуру са кьадар чIехи гунагьрин тlвар кьунва, муькуьбуру лагьайтlа, маса кьадар. Яни чIехи гунагьрин кьадардин патахъай алимрин гаф сад хьанвач. Вучиз лагьайтlа абурун кьадар тайинардай ачух тир делилар авач.
Гьакъикъи гаф ам я хьи, абурун кьадар тайинарун виже къведач. Идан патахъай имам Аз-Загьабиди вичин «Аль-Кабаир» ктабда икl лагьанва: «Мусурманар чIехи гунагьривай яргъа жедайвал чна (алимри) абур гьибур ятlа тайинарун лазим я. Амма абурун патахъай алимрин гаф сад хьанач. Бязибуру абурун кьадар ирид я лагьана. Абуру делил яз Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ гьадис гъана: «Инсан терг ийизвай ирид гунагьдивай яргъа хьухь: ширк, суьгьуьрчивал, инсан яна кьин, етимдин эменни ишлемишун, файдачивилел машгъул хьун, жигьаддай катун, михьи дишегьли ашервиле тахсирлу авун» (Бухари). Инал гъанвай гьадисда виридалайни чIехи гунагьрин тlварар кьунва, амма абурулай гъейри мад чIехи гунагьар авач лагьанвач. Ибн Аббаса абурун кьадар пудкъанни цlуд кьван я лагьана.
ЧIехи гунагьарни гъвечlибур квелди тафаватлу я?
Аллагь Таалади Къуръанда муъминрилай ихьтин тариф ийизва (мана): «Абуру чеб чIехи гунагьрикай ва мацlахвилерикай хуьзва, анжах гъвечlи гунагьрилай гъейри (яни гъвечlи гунагьрикайни хвенвайбур анжах пайгъамбарар я ва жергедин мусурманар абурукай хвенвач) («Ан-Нажм» сурадин 32-аят). Маса аятда Халикьди ﷻ лагьанва (мана): «Эгер куьн чIехи гунагьривай яргъа хьайитlа, За куь гъвечlи гунагьрилай гъил къачуда» («Ан-Нисаъ» сурадин 31-аят). Гунагьар гъвечlибур ва чIехибур авайди и аятрай чаз ачухдиз малум хьана. Бес абур квелди тафаватлу жезва?
И суалдиз жаваб яз имам ан-Нававиди имам Ибн Абдуссаляман гафар гъана. Ада вичин «Аль-Къаваид» ктабда икl лагьанва: «Гьи гунагь гъвечlиди ва гьим чlехиди ятlа чириз кlанзаватlа, вун ачухдиз (Къуръандани Суннада) тlвар кьунвай чIехи гунагьрикай авай зарардиз килиг. Эгер, мисал яз, са чlуру кlвалахдикай чIехи гунагьдикай авай хьтин еке зарар аватlа, гьа кlвалахни авун чIехи гунагь я. Аллагьдиз ﷻ, Адан пайгъамбарриз себ гун – чIехи гунагь я, Къуръан чиркин чкайриз вегьин – чIехи гунагь я, гьатта Шариатда ибур чIехи гунагьар тирди тестикьардай ачух делилар авачтlани (абур чIехи гунагьар тирди чаз гекъигуналди ачух жезва). Эгер инсанди маса касдин патахъай тапан шагьидвал авуртlа ва адан шагьидвал себеб яз а касдиз кьиникьин жаза гайитlа, им, гьелбетда, чIехи гунагь жеда. Нагагь инсанди тапарарна чарадан са емиш тlуьртlа, им гъвечlи гунагь (тапарар авунай гъвечlи гунагь, чарадан емиш тlуьнай мад гъвечlи гунагь) жеда.
Мад алимри лугьузва хьи, хъсан амалри, кпlуни, сив хуьни, гьаж къурмишуни михьи ийизвай (гьакlни винидихъ гъанвай аятда лагьанвайвал, чIехи гунагьрикай инсанди вич хвейила Аллагьди ﷻ гъил къачузвай) гунагьар гъвечlибур я. ЧIехи гунагьрикай михьи хьун патал инсанди рикlин сидкьидай туба авуна кlанда, эгер маса касдиз писвал авунватlа, адавайни гъил къачун тlалабун чарасуз герек я.
Гъвечlи гунагьар гзаф хьайила…
Имам ан-Нававиди «Шаргь Муслим» ктабда кхьенва: «Алимри лагьанва хьи, инсанди гъвечlи гунагь са шумуд сеферда (пуд сеферда) тикрар авурла ам чIехи гунагьдиз элкъвезва». Умар ва Ибн Аббас асгьабрилай чал ихьтин гафар агакьна: «Аллагьдивай ﷻ гъил къачун тlалабзавай («астагъфируллагь» лугьузвай) касдиз чIехи гунагь амукьзавач, гъвечlи гунагь тикрарзавайдаз ам (гъвечlи гунагь) амукьзавач (яни ам чIехидаз элкъвезва). Идан мана: чIехи гунагьдилай Аллагьди ﷻ гъил къачун патал инсанди туба-астагъфир авун лазим я, гъвечlи гунагь са шумуд сеферда галаз-галаз авурла ам чIехидаз элкъвезва, гьакl тежедайвал, гьар гъилера гунагь хьанмазди туба-астагъфир авуна кlанда.
Йикъа 100 туба-астагъфир
Алимри лугьузвайвал, эгер гунагь йикъан къене цlуд ва адалай артухни тикрар хъхьайтlани, гьар сеферда мусурманди туба-астагъфир авун лазим я. Чаз чун мус кечмиш жедатlа чизвач хьи, гунагь кlула амаз, и дуьньядилай тефидайвал. Бязибуру лугьузва хьи, бес за ам мад гьикl хьайитlани хъийидайди я, ам ягьанат жезвачни? Ваъ, жезвач, вучиз лагьайтlа вуна ам мад хъийидатlа ваз дугъриданни чизвач хьи. Азраил малаик атай чlавуз инсадиз гьич са легьзени амукьзавайди туш, адавай вичи чlугур нефес акъудиз хъжедач. Гьавиляй, чан аламай кьван чна туба-астагъфир авуна кlанда.
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ икl лагьана: «За са йикъан къене Аллагьдивай ﷻ виш сеферда гъил къачун тlалабзава ва туба ийизва» (Муслим). Пайгъамбар ﷺ гунагьсузди я, бес вучиз ада 100 сеферда туба ийизвай? Чаз тарс хьун патал, гьуьрметлубур! Чна адалай чешне къачун патал.
Къуй Аллагь Таалади чун гунагьрикай хуьрай ва чаз туба-астагъфир кьисмет авурай!
