Мусурманди тапарардач!
Регьимлу ва Мергьяматлу Аллагьдин ﷻ тlварцlелди. Газет кlелзавай гьуьрметлу мусурманар! Исламда къанни кьуд лагьай чlехи гунагь – таб авун я. Гьелбетда, тапаррихъ галаз алакъалу гзаф месэлаяр ава, гьавиляй гунагьдин заланвални тафаватлу жезва.
Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Куьне гьамиша гьакъикъат лагь, дугъриданни, гьакъикъатди (дуьзвили) инсан хъсан кlвалахрал гъизва, хъсан кlвалахри лагьайтIа – Женнетдиз, ва, дугъриданни, инсанди гьамиша дуьз ихтилатар ийида, та ам Аллагьдин ﷻ вилик виридалайни дуьзди хьиз кхьидалди. Тапарри гунагьдихъ тухузва, гунагьди лагьайтIа, цIуз тухузва, ва, гьакъикъатда, инсанди гьамиша таб ийида, та ам Аллагьдин ﷻ вилик акьалтIай пис тапархъан хьиз кхьидалди» (Бухари, Муслим).
Мусурманди тапарардач! Сафвана Пайгъамбардин ﷺ гьадис ахъайна: «Пайгъамбардивай ﷺ хабар кьунай: мусурман кичIеди хьун мумкин яни? - Эхь, - жаваб гана Аллагьдин Расулди ﷺ. Ада мад хабар кьуна: мусурман мутIлакьди хьун мумкин яни? - Эхь, мумкин я, жаваб гана Пайгъамбарди ﷺ. Ада мад хабар кьуна: мусурман тапархъан хьун мумкин яни? – Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: - Ваъ, гьич садрани (Байгьакъи). Им таб авур кас диндай акъатзава лагьай чlал туш, ам тапарарзавай касдин иман тамамди жезвач лагьай чlал я.
Тапархъандин патавай малаикарни катзава. Пайгъамбардин ﷺ гьадисда лагьанва: «Инсанди тапарар ийидайла акъатзавай пис ни эхиз тахьана малаикар адавай са милядин (миля – 1,6 км) яргъа жезва» (Тирмизи).
Мусурманди Пайгъамбардин ﷺ и гьадисдизни фикир гун лазим я: «Мунафикьдихъ пуд лишан ава: «Рахадайла ада таб ийида; гайи гаф кьилиз акъуддач; икьрар кутIунайла ада ам тамамардач» (Бухари). Мунафикь виридалайни кIане авай Жегьеннемдиз вегьедайди чаз чизва, гьавиляй адан лишанрикай гьар са мусурман вичин къилих михьи ийиз чалишмиш хьана кIанда.
Са йифиз Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ патав инсандин суфатда авай кьве малаик атана ва абуру ам цаварал тухвана. Адаз Женнетда лезет чlугвазвай ва Жегьеннемда азабрик квай бязи инсанар къалурна. Жегьеннемда азабрик квай са инсандикай ада ихьтин кьиса ахъайна: «Чун фена ва са кьадар вахтунилай далудал ярх хьанвай инсандин патав агакьна. Адан патав гъиле ракьун къармах аваз маса инсан акъвазнавай ва ада гьа къармах са патахъай адан сивин къвалаз, нерин хилез ва вилиз сухзавай ва абур кьамал кьван къазунзавай. Адалай кьулухъ ам адан чинин муькуь патал элячIзавай ва гьа патазни муькуь патаз авурди хьиз ийизвай. Гьеле са пад къазунна куьтягьдалди, муькуь пад сифте авайди хьиз дуьз хъжезвай. Ахпа ам мад гьа патал хквезвай ва сифте сеферда хьиз къазун хъийизвай». Адаз гузвай азабар акур чlавуз Пайгъамбарди ﷺ «субгьаналлагь» лагьана ва ам вуж я лагьана жузуна. Адаз гьасятда жаваб ганач, амма са арадилай икl лагьана: «Ам гьар экуьнахъ кlваляй экъечlна халкьдин арада тапарар чукlурзавай инсан тир» (Бухари). Аллагьди ﷺ Вичи хуьрай!
Тапарар чукlурунин патахъай Пайгъамбарди ﷺ мад икl лагьана: «Тапархъан хьун патал инсандиз вичел агакьай кьван вири ихтилатар масабурал агакьарун бес я» (Муслим). Фикир це ва мукъаят хьухь, гьуьрметлу мусурманар!
Кьуд тlуб
Арифдарри лугьузва хьи, тапаррин ва гьакъикъатдин арада кьуд тlуб ава. Къуй и гафар кlелзавай гьар са касди и кар ахтармишрай ва вичин гъилин кьуд тlуб эциграй вилинни япун арадал. Яни ви вилиз акурди гьам гьакъикъат я (гзаф вахтара) ва япуз ван хьайиди таб я (адет яз). Гьавиляй мусурман вичиз ван атай кьван гафарин чlалахъ хьана кlандач, акси яз, абур Шариатдин ва адалатдин терезрал вегьин лазим я. Икl ада вичи-вич ва вичиз кlанибур дуьньядин ва эхиратдин такlанвилерикай хуьда.
Зарафат яз тапарарун
Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Дугъриданни, за зарафатар ийизвайди я, амма гьакъикъатдилай гъейри маса затl за сивяй акъудзавач» (Тlабарани).
Мад Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Таб авун кутугнавач мусурмандиз я зарафат яз, я рикlивай» (Байгьакъи).
Бязибуру тапарар хъуьруьнриз элкъуьрзава. Муавия бин Жайбади ахъайна хьи, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Инсанар хъуьруьрун патал тапарар ийизвайди бедбахт кас я. Ам кефсуз жеда» (Абу Давуд, Тирмизи).
Алверда алдатмишарун
Терезрал алцумун са гъвечIи гунагь хьиз аквазва, амма ахьтин инсанар гьахъ-гьисаб ийидай Юкъуз куь гуьзлемишзаватIа, гьатта фикирдиз гъиз четин жезва. Ахьтинбурукай Къуръанда Аллагь Таалади лагьанва (мана): «Бедбахтвал (вайль) жеда терезрал алдатмишзавайбуруз. Чпиз алцумдайла абуру инсанривай тамамвилелди алцумун истемишзава, амма чпи масабуруз алцумдайла, абуруз зиян гузва. Абуру фикирзавач жал, чпел ЧIехи дувандин юкъуз чан хкидайди ва инсанар алемрин Раббидин вилик акъваздайди?» («Аль-МутIаффифин» сура, 1-6-аятар).
Къуръандиз баян гузвай алимри гьисабзавайвал, и аятда авай «вайль» (гафба-гаф «бедбахтвал») гафунин мана эхиратда жаза гун жезва. Ибн Аббасалай агакьай гьадисда лугьузва хьи, «вайль» - им Жегьеннемдин агьалийрин гъура авахьзавай Жегьеннемда авай кIам я.
Са сеферда базардай фидайла, Аллагьдин Расул ﷺ недай затIар гузвай чкадал акъвазна. Гузвай шей винелай хъсан аквазвай, амма Пайгъамбарди ﷺ гъил къене турла, адаз абур ламузвайди акуна. Ада хабар кьуна: «Я иеси, им вуч я?» Алверчиди лагьана: «Абур марфадик кьежена, я Аллагьдин Расул ﷺ». А чIавуз Пайгъамбардиз ﷺ хъел атана: «Бес вучиз вуна абур винел эцигнач, амайбуруз абур ламубур тирди аквадайвал? Чаз акси яз амалдарвал ишлемишзавайди чакай туш» (Муслим).
Тапарар авун къадагъа тушир дуьшуьшар
Тапарар авун бинедай къадагъа я, амма бязи дуьшуьшра ам ихтияр ава, нагагь шартIар кьиле тухвайтIа.
Умм Кульсума лагьана: «Заз ван хьана Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «АкьалтIай тапархъан туш (яни адаз туьгьмет къвезвач) а кас, ни инсанар чеб-чпихъ галаз меслят хъийиз алахъуналди ва абуруз са хъсан затIунин хабар гуналди (ва я: …хъсан гафар лугьуналди) таб ийизватIа» (Бухари, Муслим). Муслима агакьарай жуьреда адал ихьтин алава хъувунва: Умм Кульсума лагьана: «Ада (Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ) инсанри лугьузвай гафарикай (яни таб ва гьакъикъат чIурувилихъди дегишарзавай вири затIар) са затI кьванни лугьудай ихтияр гана заз ван хьайиди туш, эгер пуд дуьшуьш гьисаба кьун тавуртIа», - дяве, инсанар меслятдал гъиз алахъун ва гьакIни гъуьлуь вичин папаз ва папа вичин гъуьлуьз лугьузвай гафар фикирда аваз.
Имам Абу Гьамид аль-Гъазалиди и кардиз хъсан баян гана: «Инсандин гафар – мураддив агакьунин алат я ва гьар са тариф авуниз лайихлу мураддив гьикI дуьзвилин куьмекдалди агакьзаватIа, гьакI тапаррин куьмекдалдини агакьиз жеда. Амма таб авун лап кIевелай къадагъа я, эгер ада акьалтIай чарасузвал авачиз хьайитIа. Хъсан мураддив таб авунилай гъейри маса къайдада агакьиз тежедай дуьшуьшра, таб ийидай ихтияр ава (мубагь), эгер ам ихтияр авай крарик акатиз хьайитIа ва чарасуз (важиб) я, ам ферз тир крариз талукь яз хьайитIа. Месела, нагагь инсан адахъ къекъвезвай залумдихъай чуьнуьх хьанватIа, адаз куьмек гун патал, адан чан хуьн патал, таб авун чарасуз я».
Къуй Аллагьди ﷻ чун ва вири мусурманар тапаррикай хуьрай!
