Тапан шагьидвал
Гьар са мусурман мукъаят хьана кlанзавай цlуругуд лагьай чlехи гунагь – тапан шагьидвал я. Шагьидвал – им инсанди вичиз акур кlвалахдикай хабар гун я. Шагьидвал авун Шариатда гзаф пай вахтара важиб (ферз) ва бязи вахтара суваб авай кар я.
Мисал яз, эгер са мусурмандиз угъриди чарадан мал-девлет чуьнуьхиз акуртlа, ада а кардикай къазидиз лугьун важиб (ферз) жезва. Адалат дуьздал акъатдайвал. Тахьайтlа ам чlуру амал кlевзавайбурукай жезва. Ихьтин важиблу, гьалалдихъни гьарамдихъ галаз алакъалу месэлайра шагьидвал авун ферз жезва, амай вахтара – суваб авай кlвалах.
Адалатлу шагьидвилин важиблувал
Пак Къуръанда лагьанва (мана): «Шагьидар хьун тlалабнавайбуру ваъ лугьун тавурай» («Аль-Бакъара» сурадин 282-аят). Яни эгер вавай некягьдал шагьид хьун тlалабнаватlа ва вун а кардиз кутугнаватlа (гунагькар туштlа…), вуна гьай лугьун лазим я. Гуьгъуьнлай гьа ятда икl лугьузва (мана): «Куь итимрикай кьве шагьид яхъ». Ашервилин (зина) патахъай шагьидвал авунин патахъай «Ан-Ниса» сурадин 15-аятда икl лагьанва: «Абуруз (зина авунвай итимдизни дишегьлидиз) акси яз (абурун гунагь тестикьарун патал) кьуд (итим) шагьид яз (гьа кlвалах чпин вилералди акур) гъваш». Нагагь кьуд шагьид авачтlа, абур зинада тахсирлу авурбур чеб жазадиз лайихлу жезва. Мад аятда лагьанва (мана): «Эй иман гъанвайбур, куьне Аллагьдин ﷻ гьахъ (эмирар…) кьилиз акъуд ва куьн адалатлу шагьидар хьухь!» («Аль-Маида» сурадин 8-аят). Мад лагьанва (мана): «Куьне шагьидвал чуьнуьхмир, ам чуьнуьхзавайдан рикl гунагькар я (яни а кас гунагькар я) «Аль-Бакъара» сурадин 283-аят). Гьакlни аятда лагьанва (мана): «Аллагьдин патай вичиз ганвай шагьидвал чуьнуьхзавай касдилай вуж зурба гунагькар я? (яни ам виридалайни чlехи гунагькар я). Аллагьдиз ﷻ куьне вуч ийизватlани хабар ава» («Аль-Бакъара» сурадин 140-аят).
Тапан шагьидвилин гьакъикъат
Тапан шагьидвилин патахъай имам ас-Сагълабиди лагьана: «Эгер инсанди са ихтилат авайвал ваъ, чlагуриз, гуьрчегариз ва я акси яз, мацlах гьалда аваз, вичин патайни алава хъийиз ахъайиз хьайитlа ва адаз яб гузвайбур гьакъикъатдиз акси яз гъавурда акьазватlа, гьамни тапан шагьидвал я» (Шаргьу Муслим лин-Навави). Яни са суьгьбет ахъайиз хьайитlа, ам адалатлувилелди ва гьакъикъатда гьикl ятlа, гьакl ахъаюн лазим я.
Имам аз-Загьабиди вичин «Аль-Кабаир» ктабда кхьизва: «Тапан шагьидвал ийизвай касди вичиз гьатта сад ваъ, са шумуд (кьуд) чlехи гунагь къазанмишзава. Сад лагьайди тапарар авун. Адакай аятда лагьанва (мана): «Гьакъикъатда, Аллагьди ﷻ сергьятрилай элячlзавай (ширк ийизвай) ва тапархъан инсанар дуьз рекьел гъизвай туш» («Гъафир» суради 28-аят). Фикир це, тапархъанар Аллагьдин ﷻ гьидаятдикай (дуьз рекьел гъуникай) магьрум жезва. Бес им инсан патал виридалайни еке бедбахтвал тушни? Аллагьди ﷻ Вичи хуьрай!
Саад бин Аби Вакъаса Пайгъамбардин ﷺ гьадис агакьарна: «Хаинвилелайни (вафасузвал) тапархъанвилелай гъейри амай шейэр муъминдин тlебиатдиз (къилихдиз) кутугнава» (Байгьакъи). Яни муъминди хаинвал ва тапарар авун гьич виже къведач.
Кьвед лагьайди, ада вичи тапан шагьидвал авурдаз акси яз зулум (писвал) авуна, вучиз лагьайтlа адан шагьидвилелди маса кас вичин эменнидикай (девлет), намусдикай ва я чандикай магьрум хьун мумкин я. Имам Муслима агакьарнавай гьакъикъи гьадисда лагьанва: «Зулум – Къияматдин йикъан мичlивал я» (яни залумриз пис азабар гуда).
Пуд лагьайди, ада тапан шагьидвал авурла, са нин ятlани мал-девлет масадаз жезва хьи, гьа идалдини ада гунагь авуна, вучиз лагьайтlа ада а касдиз гьарам тир девлет кьисмет жедайвал авуна, гьадазни ада писвал авуна ва писвал ийиз куьмекни гана. Са сеферда Пайгъамбарди ﷺ икl лагьана: «Эгер за садан эменнидин патахъай гьахъсуз къарар акъудайтlа, къуй ада (ам низ акъуднавайтlа) ам къачун тавурай. Гьакъикъатда, за адаз цlукай са чlук атlана гузва» (Бухари, Муслим).
Кьуд лагьайди, Аллагьди ﷻ гьарам авунвай эменни ва я намус, ва я чан а касди гьалаларзава. Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гьар са мусурман масадаз гьарам я: адан эменни, намус ва иви (чан)» (Муслим).
Тапан шагьидвиликай аятар ва гьадисар
Тапан шагьидвал Аллагьди ﷻ аятда бутриз ибадат авунилай (ширк) кьулухъ гъизва: «Куьн мукъаят хьухь (яргъа хьухь) бутриз ибадат ва тапан шагьидвал авуникай!» («Аль-Гьаж» сурадин 30-аят).
Аллагьдин Расулди ﷺ и аятдиз баян гана: «Тапан шагьидвал Аллагьдиз ﷻ ширк авуниз барабар хьана» (Агьмад). И гафар Пайгъамбарди ﷺ пуд сеферда тикрарна ва винидихъ галай аят кlелна (тапан шагьидвал авун гьалал я лугьузвайбур гьатта динсуз хьун мумкин я).
Анас бин Малика лагьана: «Са сеферда Аллагьдин Расулдивай ﷺ виридалайни чlехи гунагьрикай хабар кьунай. Ада гьисабна: Аллагьдиз ﷻ шерик гъун, диде-бубадиз яб тагун (абур инжиклу авун), инсан яна кьин ва тапан шагьидвал авун» (Бухари).
Абу Бакра лагьана: «Аллагьдин Расулди ﷺ чавай жузуна: «Виридалайни чlехи гунагьар гьибур ятlа за квез лугьудани?» Чна лагьана: «Эхь, Аллагьдин Расул ﷺ». Ада гьисабна: «Аллагьдиз ﷻ шерик гъун ва диде-бубадиз яб тагун». Ахпа ам ацукь хьана (акьван чlавалди ам са шейинихъ агалтна къатканвай) ва лагьана: «Фикир це, тапан шагьидвал!» И гафар ада гзаф тикрарна, гьатта чаз ам кисна кlан хьанай (ам инжиклу тежедайвал)(Бухари). Къатканвайди ацукьуни ва са шумуд сеферда «тапан шагьидвал» гафар тикрар авуни а гунагьдин чиркинвал ва чlехивал къалурзава.
Къуй Аллагьди ﷻ чун ва вири мусурманар тапан шагьидвиликай, гьакlни маса гунагьрикай хуьрай!
