Таб авун гьарам я!
1. Ибн Масуда агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана:
«Гьакъикъатда, дуьзвили диндарвилихъ тухузва, диндарвили лагьайтIа – Женнетдиз, ва, гьакъикъатда, инсанди гьамиша дуьз ихтилатар ийида, та ам Аллагьдин ﷻ вилик виридалайни дуьзди хьиз кхьидалди (им лагьай чIал я хьи, дуьзвал ахьтин касдин кьвед лагьай къилих жезва, ва ам себеб яз дуьз гафарилай гъейри ада мад са затIни лугьузвач). Ва, гьакъикъатда, тапарри гунагьдихъ тухузва, гунагьди лагьайтIа, ЦIуз тухузва, ва, гьакъикъатда, инсанди гьамиша таб ийида, та ам Аллагьдин ﷻ вилик акьалтIай пис тапархъан хьиз кхьидалди» (Аль-Бухари, Муслим).
2. Ибн Аббаса агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана:
«Ахварай вичиз дугъриданни такур крарикай ахъайзавай касдин хиве эхиратда мухан кьве твар тIвал яна сад-садахъ галкIурун твада. Адавай а кар гьич са чIавузни ийиз жедач (им лагьай чIал я хьи, ахьтин касдиз акьван чIавалди азабар гуда, та ада а тварар тIвал яна сад-садахъ галкIурдалди, маса гафаралди, акI эхир авачиз давам жеда). Инсанрин ихтилатриз чинеба яб гузвай касдин япуз Дувандин юкъуз цIурурнавай кьуркьушум цада. Суьретар яратмишай касдиз азабар гуда ам вичи яратмишай затIара руьгь туниз мажбур ийиз, амма адавай а кар гьич са чIавузни ийиз жедач» (Аль-Бухари).
3. Самура бин Жундуба агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ мукьвал-мукьвал вичин асгьабривай хабар кьадай: «Квекай низ гьихьтин ахвар акуна?» А чIавуз адаз Аллагьдиз ﷻ кIандай ихтилатар ахъайдай, амма садра пакамаз ада абуруз лагьана:
«Гьакъикъатда, къе йифиз зи патав кьве кас атана ва абуру заз лагьана: «Ша!» Зун абурухъ галаз фена ва са кьадар вахтунилай чун чилел ярх хьанвай инсандин патав атана. Адан кьилихъ гъиле къван аваз са маса кас акъвазнавай. Ада а къван адан кьилел гьалчзавай ва адан кьил хазвай. Ам къванцелди ягъайдалай кьулухъ, къван са къерехдихъ авахьзавай, гьа инсан лагьайтIа, а къванцин гуьгъуьниз физвай ва ам мад къахчузвай ва гьеле ам къван гваз хкведалди, сад лагьайдан кьил гьа сифтедай авай хьтинди хъжезвай. Адалай кьулухъ ам мад адан патав физвай ва сад лагьай сеферда хьиз къван адан кьилел гьалч хъийизавай.
Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «За абуруз лагьана: «Субгьана-Ллагь! Ибур кьвед вужар я?» Абуру лагьана: «Алад, алад!» Чун фена ва са кьадар вахтунилай далудал ярх хьанвай инсандин патав агакьна. Адан патав гъиле ракьун къармах аваз маса инсан акъвазнавай ва ада гьа къармах са патахъай адан сивин къвалаз, нерин хилез ва вилиз сухзавай ва абур кьамал кьван къазунзавай. Адалай кьулухъ ам адан чинин муькуь патал элячIзавай ва гьа патазни муькуь патаз авурди хьиз ийизвай. Гьеле са пад къазунна куьтягьдалди, муькуь пад сифте авайди хьиз дуьз хъжезвай. Ахпа ам мад гьа патал хквезвай ва сифте сеферда хьиз къазун хъийизвай.
Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «За лагьана: «Субгьана-Ллагь! Ибур кьвед вужар я?» Абуру заз лагьана: «Алад, алад!» Чун фена ва са кьадар вахтунилай пичиниз ухшар авай са шейинин патав агакьна.
Зи фикирдалди (и гафар и гьадис агакьарай касдинбур я) Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Анай гьараюнин ванер къвезвай. Чун аниз килигна, ана кьецIил итимар ва дишегьлияр авай, абурун кIаник цIай квай, ам абуруз лап мукьва хьайила, абуру гьарайзавай. За жузуна: «И инсанар вужар я?» Абуру заз лагьана: «Алад, алад!» Чун фена ва са кьадар вахтунилай са вацIал агакьна…
Зи фикирдалди, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…адан яд иви хьтин яруди тир. А вацIа са инсанди сирнавзавай, вацIун къерехдал лагьайтIа, са кас акъвазнавай ва адан вилик вичи кIватIнавай са хара къванер квай. Сирнавзавай касди са кьадар вахтунда сирнав ийизвай, ахпа къванер кIватIайди къвезвай ва а чIавуз вацIа авайда адаз сив ахъайзавай, къерехда авайда лагьайтIа, аниз къван гадарзавай, ахпа ада мад сирнав ийиз башламишзавай. Ахпа къерехда авайди адан патав хквезвай, ва гьар сеферда ам хтайла, вацIа сирнав ийизвайда адаз сив ахъайзавай, ада лагьайтIа, аниз къван гадарзавай. За абурувай жузуна: «Ибур кьвед вужар я?» Абуру заз лагьана: «Алад, алад!» Чун фена ва са кьадар вахтунилай такIан къведай акунар авай инсандин /ва я: …адалай пис акунар авай инсан ваз акунач/ патав агакьна. Адан патав цIай гвай ва ам адал элкъвез, адаз уф гузвай. За абурувай хабар кьуна: «Им вуч я?» Абуру заз лагьана: «Алад, алад!» Чун фена ва са кьадар вахтунилай са багъдин патав агакьна, ана гзаф кьакьан тарар ва гатфариз экъечIдай вири жуьредин цуьквер авай. И багъда ахьтин зурба буйдин инсан авай хьи, завай лап цавара са жизви адан кьил кьатIуз хьана. А касдал элкъвена акьван аялар кIватI хьанвай хьи, икьван чIавалди заз садрани такур кьадар. За жузуна: «И инсанар вужар я?» Абуру заз лагьана: «Алад, алад!» Чун фена ва са кьадар вахтунилай са зурба тарцин патав атана, адалай чIехи ва гуьрчег тар заз садрани акурди тушир. Абуру заз лагьана: «Хкаж хьухь!» Чун и тарциз хкаж хьана, та са шегьердал агакьдалди. А шегьердин кIвалер къизилдин ва гимишдин керпичрикай эцигнавай. Чун а шегьердин варарин патав фена ва абур ахъаюн тIалабна. Варар ахъаяйла, чун къенез гьахьна. Ана чал инсанар гьалтна, абурун беденрин са пай такур хьтин гуьрчегди тир, муькуь пай – такур хьтин эйбежерди. Зи рекьин юлдашри абуруз лагьана: «Алад ва и вацIук экечI!» КилигайтIа, и шегьердин юкьвай вацI физвай, адан яд лап тамам лацуди хьиз аквазвай. Гьа инсанар вацIун патав фена ва адан цик экечIна. Ахпа абур чпин набутвиликай азад хьана ва виридалайни хъсан акунар аваз чи патав хтана.
Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Зи рекьин юлдашри заз лагьана: «Им – Женнетдин багъ (Жаннату адн) я, им – ви кIвал. Зун виниз килигна ва ана лацу циф хьтин къеле (дворец) акуна. Абуру мад сеферда заз лагьана: «Им – ви кIвал я». За абуруз лагьана: «Квелай Аллагь ﷻ рази хьурай! (Барака-Ллагьу фи-кума!) Заз аниз гьахьдай ихтияр це!» Абуру лагьана: «Исятда гьеле ваъ, амма ахпа гьар гьикI хьайитIани вун аниз гьахьда!» За абуруз лагьана: «Гьакъикъатда, алатай йифиз заз гзаф ажайиб затIар акуна, амма заз акурди вуч тир?» Абуру лагьана: «Чна гьар гьикI хьайитIани ваз абурукай лугьуда. Вун патавай фейи ва кьил къванцелди яна хазвай сад лагьай касдиз талукь яз лагьайтIа, ам – сифте Къуръан къачур, амма ахпа ам кьулухъди элкъуьрай (ина фикирда ава сифте Къуръан хуралай чириз алахъзавай, амма ахпа ам рикIелай алудзавай инсан) инсан я ва ам ксана ферз капI ахъайзавай. Вун патавай фейи ва сивин патар, нерин хилер ва вилер кьамал кьван къазунзавай касдиз талукь яз лагьайтIа, адан тахсир ам тир хьи, ам гьар пакамаз вичин кIваляй экъечIзавай ва тапарар чукIурзавай. Пичиниз ухшар авай шейина авай кьецIил итимриз ва папариз талукь яз лагьайтIа, гьакъикъатда, абур – зина ийизвай итимар ва дишегьлияр тир. Вун патавай фейи вацIа сирнавзавай ва сив къванерай ацIурзавай касдиз талукь яз лагьайтIа, ам файдачивилел машгъул тир. ЦIун патав гвай ва адаз уф гуз адал элкъвезвай эйбежер акунар авай касдиз талукь яз лагьайтIа, ам Малик я, Жегьеннемдин къаравул. Багъда авай кьакьан инсандиз талукь яз лагьайтIа, гьакъикъатда, ам – Ибрагьим я, ва ам элкъуьрна кьунвай аялар – чпин тIебии гьалда (Ина фикирда ава хайила гьар са касдиз хас тир Аллагьдихъ, тек са Худадихъ хьиз, инанмиш хьун, маса гафаралди, Ислам. Маса гьадисда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лугьузвай хьи, вири инсанар гьахьтин гьалда аваз хазва, амма ахпа абурун диде-бубайри абурукай чувудар, хашпересар ва я мажусияр ийизва) аваз кьенвай таза аялар я».
И гьадисдин аль-Барканиди гъизвай жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…чпин тIебии гьалда ханвай».
Самуради лагьана: «Мусурманрикай сада хабар кьуна: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, ана бутпересрин аяларни авайни?» Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Бутпересрин аяларни авай. Са пай гзаф гуьзел, муькуь пай эйбежер инсанриз талукь яз лагьайтIа, гьакъикъатда, абур, гьикI хъсан крар авунатIа, гьакI пис крарни авур ва Аллагьди ﷻ чпелай гъил къачунвай инсанар тир» (Аль-Бухари).
И гьадисдин маса жуьреда агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «И йифиз заз ахварай кьве инсан акуна (масакIа лагьайтIа, инсанрин къаматда авай кьвед), абур зи патав атана ва зун пак (ина фикирда ава михьи) чилел тухвана.
Ахпа ада ам (яни, абур аниз гьикI фенатIа) рикIел гъана ва лагьана: «Ахпа чун мад рекье гьатна ва пичиниз ухшар авай тIеквендал агакьдалди фена.
Адан вини пай гуьтIуьди, агъа пай гьяркьуьди тир. Агъада цIай кузвай ва ам абурув (яни, а тIеквенда авай гунагькаррив) агакьайла, абур акьван виниз хкаж жезвай хьи, хкадарна къецел экъечIиз са тIимил амукьзавай. ЦIай тIимил хьайила, абур элкъвена хквезвай, ана авайбур лагьайтIа, кьецIил итимарни дишегьлияр тир».
Гьадисдин и жуьреда гьакIни агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ахпа чун мад рекье гьатна ва вацIал агакьдалди фена. Ана цин паталай иви авай. А вацIун юкьвал инсан акъвазнавай, вацIун къерехдал маса инсан алай ва адан вилик къванер квай. Ам вацIа авайдан къаншарда акъвазнавай. ВацIа авай инсандиз анай экъечIиз кIан хьайила, муькуьда дуьз адан сивиз къван гадарзавай ва ам вичин чкадал хкизвай. Гьар сеферда адаз экъечIиз кIан хьайила, адан сивиз къван гадарзавай ва ам элкъвена вичин чкадал хъфизвай».
Гьадисдин и жуьреда гьакIни агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ахпа зи рекьин юлдашри зун и тарциз хкажна ва са кIвализ тухвана. Адалай гуьрчег кIвал заз садрани акурди тушир ва ана кьуьзуь ва жегьил инсанар авай».
Гьадисдин и жуьреда гьакIни агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Абуру лагьана: «Ваз акур сив къазунзавай касдиз талукь яз лагьайтIа, ам тапархъан я, тапан гафар лагьай ва абур виринра чукIурай, гила лагьайтIа, Дувандин йикъалди адаз ахьтин азабар гуда»».
Гьадисдин и жуьреда гьакIни агакьарзавайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Абуру лагьана: «Ваз акур кьил хазвай касдиз талукь яз лагьайтIа, Аллагьди ﷻ адаз Къуръан чирна (яни, а касдиз Къуръан хуралай чизвай), амма ам йифиз ксузвай (яни, йифиз ам кIелзавачир) ва юкъуз адал амал ийизвачир, гила лагьайтIа, Дувандин йикъалди адаз ахьтин азабар гуда. Вун гьахьай сифте кIвал адетдин мусурманриз тайин авунва, и кIвализ талукь яз лагьайтIа, ам – дин патал телеф хьайибурун кIвал я. Зун – Жибрил, им – Микаил я, гила кьил хкаж». Кьил хкажайла, заз зи винел циф хьтин за затI акуна ва абуру заз лагьана: «Им – ви кIвал я». За лагьана: «Заз ихтияр це зи кIвализ гьахьдай!» Амма абуру лагьана: «Гьакъикъатда, ви уьмуьр гьеле куьтягь хьанвач, ам куьтягь хьайила, вун ви кIвализ фида!» (Аль-Бухари).
