Таб ва гьарамзадавал

Таб ва гьарамзадавал

Гьакъикъи гьукум ва иесивал анжах алемрин Раббидинбур я. Къудратлу Халикь виридан иеси я: чи ва чаз авай шейэрин. Чи эменни – им анжах масабурув гекъигай иесивал я, ам чаз Аллагьди идара ийидай ихтияр гана чна ишлемишзавай затI я. Ихтияр авачиз маса инсанриз гьа эменнидиз писвал ийидай ихтияр авач.

Аллагь Таалади Къуръанда лугьузва (мана): «…Аллагьди алишвериш ихтияр гана ва файдачивал къадагъа авуна…» («Аль-Бакъара» сура, 275-аят).

Раббиди Вичин регьимдалди чаз чи эменни маса гудай, гьакIни ам багъишдай ихтияр ганва, са касдилай масадал ам ишлемишдай ихтияр фин патал. И кар патал Ада тайин тир икьрарар тестикьарнава, абуралди гьа крар ийиз жедайвал ва гьа савдаяр патал къайдаяр ва шартIар тайинарнава.

Ибур вири маса касдиз чи эменни гужар авуналди, амалдарвилелди ва я гьарамзадавилелди вичиз къачудай мумкинвилер жезмай кьван тIимил жедайвал авунвайди я. Амма гзаф инсанар ава, чеб дуьнья кIан хьуни, къанихвили, масабуралди гзаф къазанмишиз кIан хьуни, жезмай кьван фад девлетлу жез кIан хьуни муьтIуьгъарнавай. Абуру чпин темягькарвилин мурадрив агакьун патал жуьреба-жуьре гьиллеяр ва гьарамзадавилер ишлемишзава. Ахьтин инсанриз, гьелбетда, и дуьньядани эхиратдани бедбахтвал жеда.

Пак Къуръандин аятрикай сада Аллагь Таалади лагьанва (мана): «Бедбахтвал (вайль) жеда терезрал алдатмишзавайбуруз. Чпиз алцумдайла абуру инсанривай тамамвилелди алцумун истемишзава, амма чпи масабуруз алцумдайла, абуруз зиян гузва. Абуру фикирзавач жал, чпел ЧIехи дувандин юкъуз чан хкидайди ва инсанар алемрин Раббидин вилик акъваздайди?» («АльМутIаффифин» сура, 1-6-аятар).

Къуръандиз баян гузвай алимри гьисабзавайвал, и аятда авай «вайль» (гафба-гаф «бедбахтвал») гафунин мана эхиратда жаза гун жезва. Ибн Аббасалай агакьай гьадисда лугьузва хьи, «вайль» - им Жегьеннемдин агьалийрин гъура авахьзавай Жегьеннемда авай кIам я.

Терезрал алдатмишун – им гьарамзадавал я, ам инсанди вич пис азабрик кутазвай чIехи гунагь я. Амма алай девирдин дуьньяда инсанри ишлемишзавай жуьреба-жуьре гьарамзадавилерихъ, алдатмишунихъ галаз гекъигайла, терезрал алцумун са гъвечIи гунагь хьиз аквазва. Амма ахьтин инсанар гьахъ-гьисаб ийидай Юкъуз куь гуьзлемишзаватIа, гьатта фикирдиз гъиз четин жезва.

Гьадисда лугьузва: «Са сеферда базардай фидайла, Аллагьдин Расул недай затIар гузвай чкадал акъвазна. Гузвай шей винелай хъсан аквазвай, амма Пайгъамбарди гъил къене турла, адаз абур ламузвайди акуна. Ада хабар кьуна: «Я иеси, им вуч я?» Алверчиди лагьана: «Абур марфадик кьежена, я Аллагьдин Расул ». А чIавуз Пайгъамбардиз хъел атана: «Бес вучиз вуна абур винел эцигнач, амайбуруз абур ламубур тирди аквадайвал? Чаз акси яз амалдарвал ишлемишзавайди чакай туш» (Муслим).

Лутуйри адет яз чпин гьарамзадавилер гуьрчегарзава, къизилдин дагълар хиве кьазва. Бязи инсанар инал ва исятда девлетлу хьунин умуд аваз, абурун гафунихъ агъазва ва чпи зегьмет акьалтна къазанмишнавай девлет абурув вугузва.

Гьахъ-гьисабдин Юкъуз абур дуьздал акъудда ва вири махлукьатрин вилик беябур ийида.

Пайгъамбарди лагьана: «Дувандин юкъуз гьар са хаиндал хаинвилин чар жеда. Адакай лугьуда: «Ада флан кас ва флан кас маса гана» (Аль-Бухари).

Лутуйри чпихъ агъадайвал, Аллагьдин тIварцIелди кьин кьунин ва хиве кьунин гафар ишлемишда, ахпа гайи гафар регьятдиз чIурда.

Аллагь Таалади «аль-Къудси» гьадисда лагьана (мана): «Дувандин юкъуз Зун пуд касдиз акси жеда: Зи тIварцIелди са кар хиве кьур, амма ахпа хаинвал авур касдиз; азад кас лукIвилиз маса гайи ва адахъ хьайи пул тIуьр касдиз; кIвалах ийидай кас кьуна адавай вири кIвалах истемишай, амма адаз гьакъи тагай касдиз» (Аль-Бухари).

Гьахьтин крар ийизвай инсанриз мунафикьрин ери ава ва абур Жегьеннемдин виридалайни кIане жеда (мана): «Гьакъикъатда, мунафикьар ЦIун виридалайни агъада авай дережада жеда…» («Ан-Нисаъ» сура, 145-аят).

Аллагьдин Расулди вичин гьадисда лагьана: «Мунафикьдин кьуд лишан ава: абур вири авайбур халисан мунафикьар я, абурукай сад кьванни авайдаз мунафикьдин ери ава. А лишанар: адаз ихтибар авурла, ада хаинвал ийида; рахадайла – таб ийида; гаф гайила – кьилиз акъуддач; гьуьжет ийидайла – буьгьтен вегьеда» (Аль-Бухари).

Гьуьрметлу стхаяр ва вахар, чун лап гзаф вахтара жуьребажуьре гьарамзадайрал гьалтзава, иллаки Интернетда. Гьавиляй фад девлетлу жез куьмек гуда лугьузвайбурун гафарихъ агъамир. Са гьиник ятIани пул кутадалди ва я са нив ятIани пул вугудалди малуматдин гьакъикъивал якъиндиз чира, гьа кардин гъавурда авай пешекаррал меслят гъваш. Куьне куь амалрин ва мал-девлетдин жавабдарвал тухузва эхир – ам гьикI къазанмишнатIа ва ам гьиниз харжнатIа.

АБДУЛЛА АБДУЛКЕРИМОВ