Кьуд лагьай чlехи гунагь – капl тавун
Гьар са яшар тамам (тахминан 14,5 йис) хьанвай, акьулдиз кьери тушир мусурман патал капl ферз я. Аллагь Таалади Къуръанда са шумуд аятда иман гъанвайбуруз капI авун эмирнава. Абурукай са аятда икl лагьанва (мана): «Дугъриданни, вахт-вахтунда капI авун иман гъанвайбурун хиве авай ферз я» («Ан-Нисаъ» сура, 103-аят).
Пайгъамбардин гьадисда лагьанва: «Аллагьди ﷻ вичин лукIарин хиве ферз тир вад капI тунва, абур кваз кьуна, тамамдиз кьилиз акъудай кас Аллагьди ﷻ Женнетдиз ракъурда лагьана гаф ганва» (Ибн Абдул Барри).
КпIунин лайихлувиликай хабар гузвай гзаф гьадисар ава, месела, Пайгъамбардивай хабар кьунай: «Виридалайни хъсан амал гьим я?» Ада жаваб гана: «Вахтунда авур капI!» (Бухари). Са сеферда Пайгъамбарди Абу Гьурайрадиз лагьана: «Я Абу Гьурайра, ви папаз ва аялриз капI ая лагь, дугъриданни, куь кIвале берекат, ризкьи артух жеда».
Тамам къайдада капI авун
Мугьаммад бин аль-Фазла ахъайнавай Пайгъамбардин гьадисда лагьанва: «Тамамдиз дастамаз къачуна, ахпа кпIунал акъвазна тамамдиз рукугьар, саждаяр авуна ва кпIунал кIелзавай кьван дуьаярни, аятар тамамдиз кIелай инсандиз кпIуни лугьуда: «Вуна зун гьикI хвенатIа, гьакI Аллагьдини ﷻ вун хуьрай. Ахпа ада авур нурди кьунвай капI гваз малаикар цаварал хкаж жеда, адаз вири цаварин ракIарар ачухда, Аллагьди ﷻ ам кьабулда ва гьа и кпIуни вичин сагьибдин гьакъиндай Аллагьдин ﷻ вилик шафаат ийида». Амма эгер кпIунин рукугьар, саждаяр чIурукIа авуртIа ва дуьаярни аятар дуьз кIел тавуртIа, кпIуни лугьуда: «Вуна зун гьикI чIурнатIа, гьакI Аллагьдини ﷻ вун чIуррай. Ахпа ада авур мичIивили кьунвай капI гваз малаикар цаварал хкаж жеда, адаз цаварин ракIарар ачухдач, ам куьгьне хьайи парталар хьиз элкъуьрна адан сагьибдин чинал гьалчда» (ТIабарани).
Са сеферда Пайгъамбарди вичин асгьабриз лагьана: «Виридалайни пис къачагъ вуж ятIа за квез лугьудани?» Асгьабри лагьана: «Вуж я ам, я Аллагьдин Расул ». «Вичи ийизвай кпIуникай чуьнуьхзавайди», - жаваб гана Пайгъамбарди. Абур мягьтел хьана: «КпIуникай гьикI чуьнуьхрай?» «Рукугьар ва саждаяр тамам къайдада тавун кпIуникай чуьнуьхун я», - лагьана Пайгъамбарди.
ГьакIни капI ийидайла Аллагьдикай ﷻ ва кIелзавай дуьайрикайни аятрикай фикирна кIанда. Пайгъамбарди лагьана: «КпIуникай Аллагьди ﷻ кьабулзавайди тек са Аллагь ﷻ рикIе аваз авур пай я» («Канзу-ль-Уммаль»). Маса гьадисда лагьанва: «РикIни беден сад тушиз авур капI Аллагьди ﷻ кьабулзавач» (Дайлами). Эгер инсандивай вири кпIуна Аллагьдикай ﷻ фикир ийиз жезвачтIа, ада жезвай кьван паюна кьванни авурай. КапI ийидайла рикIиз герек авачир фикирар къвезвай касдин рикI сагъсуз я. Ам сагъар хъувун патал гьакъикъи устаздин тербиядик экечIна (тIарикъатдиз гьахьна) кIанда. ГьикI Пайгъамбарди вичин асгьабриз тербия гузвайтIа, гьакI алай вахтунда, адан варисар тир, тIарикъатдин устазри муьруьдриз тербия гузва.
Нин капI Аллагьди ﷻ кьабулзава?
Инсанри лугьузва хьи, бес вагьабитри кпIарни ийизва, сиверни хуьзва ва гьа са вахтунда инсанар ягъиз рекьизва, мусурманриз кафирар лугьузва, абурун кпIар Аллагьди ﷻ кьабулзавани? И суалдиз Аллагь Таалади аятдин ва Пайгъамбарди гьадисдин куьмекдалди жаваб ганва. Къуръанда лагьанва (мана): «Дугъриданни, кпIуни инсан алчах ва гьарам тир кIвалахар авуникай хуьзва» («Аль-Анкабут» сура, 54-аят). Пайгъамбардини лагьана: «Алчах ва гьарамнавай амалривай вичин сагьиб хуьн тийизвай капI Аллагьди кьабулзавач» (Ибн Жарир). Чаз и аятдай ва гьадисдай аквазва, капI кьабулунин шартI, адан сагьибди еке гунагьар, месела, инсан кьин, ички хъун, гъибет, буьгьтен тавун я. Ихьтин кIвалахар ийиз ва гьа са вахтунда кпIар ийизвай инсанрин кпIар Аллагьди ﷻ кьабулзавач.
КпIар ийизвай бязи инсанри Аллагьди ﷻ кпIунилай кпIунал жезвай кьван гунагьрилай гъил къачузва лугьузва ва чпин нефсериз кIани гьарам тир амалрал машгъул жезва. Абур ягъалмиш я. Пайгъамбардихъ тек са гьадис туш авайди, месела, кпIуникай лагьанвай вишералди гьадисар ава. Са гьадисда лагьанвай гафариз маса гьадисди баян гузва. Месела, са гьадисда лагьанва: «Са кпIунилай муькуь кпIунал кьван жезвай гунагьрилай гъил къачузва». И гьадисда гьихьтин гунагьрикай ихтилат физватIа Абу Гьурайради ахъайнавай гьадисди баян гузва: «КпIар ийизвай касдивай са кпIунилай муькуь кпIунал кьван жезвай гунагьрилай Аллагьди ﷻ гъил къачузва, эгер ада еке гунагьар тавуртIа». Ингье, гьуьрметлу стхаярни вахар, вилик гъайи гьадисда тек са гъвечIи гунагьрикай ихтилат физвайди гила чун гъавурда акьуна. Анжах еке гунагьрикай рикIин сидкьидай туба авун ва чарадаз зиян ганватIа, адавай гъил къачун тIалабун лазим я.
КапI тавурла гузвай азаб
Пайгъамбарди лагьана: «Къияматдин юкъуз сифтени-сифте мусурмандин кпIар гьи гьалда аватIа килигда, эгер абур вахт-вахтунда тамамарнаваз хьайитIа, амай амаларни дуьз жеда ва ам Женнетдиз рекье твада. Эгер кпIарин гьал писзаваз хьайитIа, амай амаларни пис жеда ва ам Жегьеннемдиз рекье твада» (ТIабарани). Мад Пайгъамбарди лагьана: «КапI – им диндин дестек я. Ам тийизвай касдин дин, дестек хкудай кIвал хьиз чкIида» (аль-Байгьакъи).
Ибн Аббаса ахъайнавай Пайгъамбардин гьадисда лагьанва: «Къияматдин юкъуз са инсан гьисаб-суал ийидайвал Аллагьдин ﷻ вилик гъида. Аллагьди ﷻ ам Жегьеннемдиз вегьин буйругъда. Ада лугьуда: «Вучиз, я Рабби?» «Вучиз лагьайтIа, вуна кпIар гьамиша абурун вахт алатайла ийизвай ва Зи тIварцIелди кьин кьаз тапарарзавай», - лугьуда Аллагь Таалади.
Вилик вахтара хьайи алимрикай сада чаз вичин кьилел атай кьисадикай хабар гана: «Зи вах кечмиш хьайила чна ам кучудна. Анжах ам кучуддай арада зи пул авай кисе адан суруз аватна. Кисе аватнавайдакай заз кIвализ хкведай рекье хабар хьана. Зунни элкъвена вахан сурал хъфена, ам эгъуьн хъувуна. КилигайтIа, адан сур цIу кьунва. Вах авай гьал акурла зи рикIиз тIар хьана, вилерал накъвар алаз зун кIвализ хтана. КIвале диде авай, за адавай тIалабна: «Заз зи вахакай ахъая, ада гьихьтин амалар ийизвай?» И арада зи диде шехьна ва лагьана: «Ви ваха кпIар къайгъусузвилелди ийизвай, вахт-вахтунда ийизвачир».
Гьуьрметлу мусурманар, куьне фикир це, кпIар лазим къайдада тийизвай инсандин гьал ихьтинди хьайила, абур эсиллагь тийизвайдаз бес гьихьтин азаб хьурай?! Аллагьди ﷻ Вичи хуьрай!
КапI тийизвай кас имансузди яни?
Исламдин зурба алимри къарар акъуднава: «Эгер инсанди чIехи гунагьар ийиз ва абур авун гьарам (къадагъа) туш лугьуз тестикьарзаватIа, ам куфрдиз аватзава. Эгер инсанди ихьтин гунагьар авун къадагъа тирди тестикьарзаватlа ва абур вичин зайифвиляй ийизватIа, ам куфрдиз аватзавач». Гьаниз килигна алимри капI тийизвай, зина ийизвай, ички хъвазвай ва гьа ихьтин маса гунагьар ийизвай кас, эгер ада абур авун къадагъа тирди инкарзавачтIа, кафирдай гьисабзавач (ам фасикьдай, яни гунагькардай гьисабзава). И кардин тереф пуд мазгьабдин имамар тир Шафииди, Малика ва Абу Гьанифади хуьзва.
Имам Агьмада ихьтин гунагьар ийизвайди са ктабда куфрдиз аватзава, маса ктабда аватзавач лугьуз кхьизва. Ибн Къуддамата имам Агьмадан «куфрдиз аватзавач» лугьудай гафарин къуват «куфрдиз аватзава» лугьудай гафарилай артухди я лагьана. Къуръанда лагьанва (мана): «Дугъриданни, Аллагьди ширкдилай (сад Аллагьдилай гъейри са низ ятlани ибадат авун) гъейри амай вири гунагьрилай гъил къачузва, эгер Вичиз кIан хьайитIа» («Ан-Нисаъ» сура, 48-аят). Капl тавун – им ширк туш, гьавиляй и аятди капI тавурла инсан куфрдиз ават тийизвайдан гьакъиндай шагьидвалзава.
Имам Агьмада, Абу Давуда, Насаиди, Ибн Мажагьа, Гьакима чпин гьакъикъи гьадисрикай садан эхирдай лугьузва: «Аллагьди ﷻ капI тийизвай кас Женнетдиз тухуда лагьана гаф гузвач. Эгер Аллагьдиз ﷻ кIан хьайитIа, ахьтин касдиз азаб гуда, кIан хьайитIа – Женнетдиз тухуда». «Адаз кIан хьайитIа – Женнетдиз тухуда» лугьудай гафарай аквазвайвал, капI тийизвайдаз кафир лугьуз жедач, вучиз лагьайтIа кафир Женнетдиз гьич акъатдач.
Анжах им капI тавуртIани жеда лагьай чIал туш, вучиз лагьайтIа ам тавун лап чIехи гунагьрикай сад я.
Алимри «капI тавун куфр я» лугьудай гьадисдизни баянар ганва. Абуру лугьузвайвал, и гафар мусурманар капI тавуникай хуьн патал, яни капI инкарзавай кафирриз тешпигь тахьун патал лагьанвайбур тирди тестикьарзава.
Инсанри капI тавунин себебар
КпIар тийизвайбуруз кпIарин лайихлувилерикай, ам авурла жезвай хийирдикай, тавурла гузвай азабдикай ахъаюн гьар са капI ийизвай мусурмандин буржи я. Алай вахтунда капI тийизвай инсанривай куьне вучиз капI ийизвач лагьана хабар кьурла, абуру гьар жуьре жавабар гузва. Гзаф пай инсанри чпиз вахт авач лугьузва. КIвалахдай, боевикризни сериалриз килигдай вахт ава, анжах капI ийидай вахт авач! Ажайиб я! Аллагь Таалади лагьанва (мана): «За чинерарни инсанар тек са Заз ибадат авун патал халкьнава» («Аз-Зарият» сура, 56-аят). И дуьньяда мусурманди сифтени-сифте ибадат ийидай вахт жагъурна кIанда, гьикI хьи чун ибадат авун патал халкьнава, маса кIвалахар патал ваъ.
Им кIвалахдай ихтияр авач лагьай чIал туш. КпIар ийизвай инсанар гишила рекьизвани кьван? Гьелбетда, ваъ! Акси яз, абурун кIвалера берекат жезва.
Бязибуру чпивай кпIунал кIелзавай гафар хуралай чириз жезвач лугьузва. Ихьтинбуруз кпIунин чIалар са чарчел кхьена гьадалай кIелдай регьятвал динди гузва. Бязибуру лугьузва: «За капI тавуртIани, зи рикI михьи я». Ихьтин инсанриз Аллагьди ﷻ лагьанва (мана): «Куьне куь рикIер михьибур я лугьумир. Квекай низ Захъай кичIезватIа, Заз хъсандиз чизва» («Ан-Нажм» сура, 32-аят). Заз чидай гьалда зи рикI михьиди я лугьузвайбуруз чеб батIул тирди чир хьун патал и аят бес хьун лазим я.
Масабуру лугьузва: «За зи уьмуьрда чарадаз зиян гайиди туш, зак са гунагьни квач, зун кпIунихъ муьгьтеж туш». Заз чиз ихьтинбуруз чпи авур гьар са гунагьдикай лап хъсандиз хабар ава, анжах хиве кьаз кIанзавач. Вилик гъайи аят ибурузни талукь я. Гьуьрметлу стхаярни вахар, куьне лагь гила: йикъа вад сеферда Аллагьдиз ﷻ аси жезвай кас гунагьсуз гьикI хьурай! КапI ахъаюн им виридалайни еке гунагьрикай сад я. Чаз чизва, Аллагь Таалади иблисдиз Адам пайгъамбардиз сажда авун эмирнай. Анжах ада авунач, аси хьана, и кар себеб хьана Аллагьди ﷻ ам негь авуна, лянет ракъурна, Вичин регьимдикай хкудна ва ам гьамишалугъ Жегьеннемда куда. Иблис Аллагьдиз ﷻ са сеферда аси хьана, бес капI тийизвай кас йикъа вад сеферда аси жезвачни? Бес ибур гунагьар тушни? Маса гунагьрикай мад чун рахадач. Гунагьар квачирбур тек са пайгъамбарар я. Амай инсанривай гунагьар жезва, садбурувай гзаф, масабурувай тIимил. Чун хьтин зайиф инсанриз Аллагьди ﷻ туба багъишнава. Хьайи кьван гунагьрин гьакъиндай пашман хьана, Аллагьдивай ﷻ гъил къачун тIалабай касдилай Аллагьди ﷻ гъил къачуда. Гьавиляй гьуьрметлубур, туба авуна капI ийиз башламишун садрани геж туш.
Диндал къвезвайбуруз манийвал ийизва
Мад ихьтин кар ава, гьайиф хьи, диндихъ чин элкъуьрна, вилик хьайи гунагьрикай туба авуна, вичин хиве авай капI-тIеат ийиз эгечIай инсандиз чи халкьди «нисинлай кьулухъ фекьи хьанва» лугьузва. Чаз чизва, мунафикьар кафиррилайни писбур яз гьисабзава. Абур виридалайни агъада авай Жегьеннемда куда лагьанва. Са хъсан кlвалах ийизвайдаз гьа ихьтин гафар лугьузвай инсанар Аллагьди ﷻ мунафикьрив гекъигнава, гьикI хьи абуру мунафикьри хьиз чпин гафаралди инсанриз дин кьиле тухуз манийвал ийизва. Аллагь Таалади Къуръанда лагьана: «Мунафикьри хъсан кIвалах ийизвай касдиз манийвал ийизва ва чIуру кIвалах авунихъ эвер гузва» («Ат-Тавба» сура, 9-аят).
