Хизандин алакъаяр
Хизандин къене пата авай алакъаяр – гьамиша важиблу ва лап гегьенш тема я. Ана хци пипIер, сирер ва куьлуь-шуьлуьяр гзаф ава. И макъалада ихтилат гъуьлуьнни папан арада авай рафтарвилерикай фида.
Генани дуьз лагьайтIа, чаз адакай дишегьлийриз патал рехъ къалурдайди ийиз кIанзава, абуру чпин хизанар мягькемардайвал. Вучиз дишегьлийриз? Вучиз лагьайтIа дишегьлидин тIебиат гьисабдиз къачуна – хъуьтуьлвал, жуьреба-жуьре четинвилер регьятдиз гьялиз хьун, чандилай гъил къачуз гьазурвал (виридалайни хъсан манада) – адан везифа жуван кIвал хуьникай ибарат я.
Идахъ галаз санал, мумкин я, итимривайни инай менфятлу чирвилер къачуз хьун. Гьасятда ихьтин итижлу делил къейд ийиз кIанзава: хизандин къене авай алакъайра, тавуна кIанзавай крариз кьетIен фикир гун лазим я. Чун гьикI тухвана кIанзаватIа чаз чизвайди хьиз ава: кIан хьун, кьабулун, гьуьрмет авун, тариф авун ва маса крар. Амма кар ана ава хьи, винидихъ лагьай крар чна гьикьван авуртIани, амма тавуна кIанзавай крара чна дурумлувал къалуриз хьайитIа, алакъайра авай вири хъсан крар тахьайдай жезва.
- Мез хуьн. Иллаки куьн ажугълу тирла. И къайдадиз сад лагьай чка гана кIанда, адан себебни ам я хьи, гьатта куьн вири патарихъай хъсан паб яз хьайитIани, амма идахъ галаз санал куьне куь гъуьлуьз ам алчахардай, ажугълу ийидай, рикI хадай гафар лугьуз хьайитIа, куь вири хъсанвилер бада фида. Им дуьз я. АкI хьайила, жуван пис гьиссер дегишариз чир хьун, гьатта жуван наразивални эдеблувилелди, масадан гьиссерик хкIун тавуна къалуриз чир хьун лап важиблу я. Адалай гъейри, нукьсанар къалурун герек туш. Куь хизандин къене патан алакъаяр патал гъуьлуьн пис терефриз ваъ, хъсан терефриз кьетIен фикир гун хейлин менфятлу я.
- Шел-хвал тавун. Лап хъсан уьмуьр са чIавузни жедайди туш. Гьар са инсанди гъалатIар ийизвайди я, абурун жергедай яз куь гъуьлуьни. Эгер квез а касдихъ галаз жез кIанзаватIа, куьн адан месэлаярни пис терефар галаз ам кьабулуниз мажбур жеда. Шел-хвал ийимир. Квезни кимивилер ава хьи. Адалайни артух яз итимдин чухсагъулдин кьадар авач. Итимди куьн вичин гъавурда акьуниз ва куьмек гуниз жаваб яз, куь гъалатIрилайни гъил къачуда.
- Мукьвабурукай пис рахун тавун. Гъуьлуьн мукьвабурукай пис рахун – им куьн адан виляй аватуниз барабар я. Гьикьван пис гафар гзаф лагьайтIа, гьакьван гзаф гъуьлуьн вилера куь къиметлувал квахьда. Нагагь куьн адан мукьвабурукай пис рахаз хьайитIа, куьн куь гъуьлуькай пис рахазва лагьай чIал я. Абур ивидай мукьва инсанар я хьи, куь фикирдалди ада вуч авун лазим я, вичин уьмуьрдай абур акъудна кIанзавани? Къуй куьн гьатта агъзур сеферда абурун патахъай гьахъ яз хьайитIани, акI жув тухуникай мукъаят хьухь. Адалайни артух яз, масабурун кимивилерикай лугьун квез герек я, адакай квез вуч хийир ава? Жуван къуват гьакI квадармир.
- Акъажунар тавун. Саки гьар са дишегьлидин зурба месэла адакай ибарат я хьи, ам вич гьахъ тирди субутариз чалишмиш жезва. Мумкин я, гьакI кIан хьун чал, итимрални дишегьлийрални, гьеле аял чIавалай илитIнава. Гьар жуьреда чи кьиле твазвай: эгер вун гьахъ ятIа, вун хъсанди я, нагагь нагьахъ ятIа – писди. Амма гъуьлуьхъ галаз авай рафтарвилера гьамиша жув гьахъ хьана кIан хьуни пис нетижадал гъун мумкин я. Итимдизни вич гьахъ хьана кIанзава хьи. Ихьтин дуьшуьшда вуч ийида? Адаз гьа ихтияр гуда. Гъуьлуьз нагьакьан уюнар авун ва ада куь патахъай вич тахсирлу тирдан гьисс вичик кутун герек туш, гьикI хьи ида фад ва я геж араяр чIур хьунал гъида. Эгер инсандиз яргъалди ва ара датIуз нагьакьан уюнар ийиз хьайитIа, ам галат жеда ва квевай яргъа жеда.
- Пис крарилай гъил къачун. Шадвал ва кьезилвал – дишегьли патал лап важиблу ерияр я. Гъуьлуьн, диде-бубадин, аялрин патахъай и кьил а кьил авачир истемишунар ва бейкефвилер, вичин, патав гвай инсанрин, вичин винел патан акунрин, кIвалахдин ва маса затIарин куьтягь тежер наразивилери дишегьли ичIи ийизва, адакай фад туьнт жедайди ва хъел къведайди ийизва. Ахьтин дишегьлидивай бажагьат хизанда алакъаяр мягькемариз жеда, адаз акI ийидай къуват бес жедач. Къуват дуьз патахъ ракъурна кIанда. АкI авун патал жувахъ гелкъуьн, жув-жувал хьун герек я: маса инсанрин крар, абуру чеб тухунин тегьер, абурун уьмуьр веревирд авун ва тахсирлу авун ваъ.
Нетижа: бахтлу хизан – шаксуз къуватар сад авунин нетижа я, ва гъуьлуьни папа кьведани чпин везифаяр тамамарзава. Дишегьлидин везифа акьулар гун ва нагьакьан уюнар авун туш, адан везифа – вичин юлдаш гьевеслу авун ва делилламишун я. Къуй куь хизан бахтлу хьурай!
