Аялар – чи суьрет я

Аялар – чи суьрет я

Заз къенин тема лап важиблу я, вучиз лагьайтIа жув аял кьил (подросток) рушан диде я. Аял кьилин яш – им аялвилин ва балугъвилихъ агакьунин арада авай вахт я, тахминан цIусадалай цIувад йисал кьван. Гьа и вахтунда чна, диде-бубайри абурал жуван вири фикир желб авуна кIанда. Уьмуьрдин гьа девирда чи аялриз вири крар чпивай жезвайди хьиз, къарарар кьабулиз алакьзавайди хьиз жезва.

Аял кьил кIвале – лап жавабдар месэла я, гьатта лагьайтIа жеда хьи, сагъ са илим я. Адав эгечIунин тегьер жагъурун лап важиблу я. Чалай ам патал неинки къаюм, диде, буба, гьакI дуст жезни алакьна кIанда. А девир вири патарихъай четинди я. Аял кьилери чаз чIехи истемишунар ийизва, амма гзаф вахтара чеб жавабдарсузвилелди тухузва, себеб авачиз тарсар ахъайзава, хъел кваз жаваб гузва, кутуг тавур къайдада алукIзава. Бязи жуван тапшурмишунар са шумудра тикрар хъувуна кIанзава. Ара-бир чи истемишунар фикир тагана амукьзава. Адаз гила чи фикирдилай дустарин, са классда кIелзавайбурун фикир важиблу я, малуматар, хабарар гила абуру куьчедай, Интернетдай къачузва.

Месела, зун гьар юкъуз жуван гила чIехи хьанвай аялдихъ галаз рахазва. Эгер за, бязи вахтара галат хьанваз, садра кьванни акI тавуртIа, им ада вич кьабул тавурдай кьазва. Нагагь ада сад лагьай сеферда суал гайила за адаз жаваб тагайтIа, адаз тикрар хъийиз кагьул я, ам дакIвазва ва икI мад. Ингье чун, диде-бубаяр, жуван аялриз табий жезва. «Ваъ» гаф абуру такIанвилелди кьабулзава. Иллаки ам винел патан акунриз талукь я. Зун гъавурда акьазва, чазни жегьил вахтунда къаюхъай кичIезвачир, амма им чи аялриз талукь тирла, чун икрагь ийидайбур, гъургъур ийидайбур жезва (абуру ам гьакI кьабулзава).

Чна вири авун лазим я, абуру – са затIни! Вучиз ятIа чидач, амма завай, белки масабурни гьакI я жеди, абурун тIалабунриз гьамиша ваъ лугьуз жезвач. Бязи вахтара руш гъавурда акьазва заз мумкинвал авачирдан, бязи вахтара – ваъ. А чIавуз чна абуруз вири жедайвал чи вири алакьунар ва бажарагъвал къалурзава. А вахтунда чна абурун рикIел хкун лазим я хьи, адаз авай гьатта гьа и кьетIен ихтиярар виридаз авач. Абуру чахъ ихтибар ийидайвал авуна кIанда, абурухъ чпихъ ва абурун месэлайрихъ итиж авун лазим я. А чIавуз абур чавай къерех жедач ва куьн виридалайни хъсан, вафалу дустар жеда.

Санлай къачурла, эгер куь аялар гьа и назик ва гьа са вахтунда векъи яшдиз гьахьнаватIа, мукъаят хьухь. Арифдарвал къалуриз ва гьа са вахтунда аялдин, гьакI жуван психикани чIур тийиз алахъ. Эхь, им регьят кIвалах туш, амма асул бинедай метлеблу я ва ида гележегда квехъ галаз куь рухвайрин ва рушарин рафтарвилер тайин ийида.

Аялар тербияламишун регьят кар туш. Чаз гьикьван меслятар гайитIани, чна махсус журналрай ва ктабрай вуч кIелайтIани, уьмуьрда вири маса жуьреда жезва, гьалариз ва кьилди гьар садаз килигна. Чунни са мус ятIани аял кьилер хьайиди я хьи, амма диде-бубадин гафунал гаф эцигун ва я абурулай наразивал къалурун чи гьич фикирдани авачир. Чаз абурун са килигун бес жезвай. Эхь, а вахтунда соцсетар авачир, амма жуьреба-жуьре кружокар, секцияр авай ва абур вири пулсуз тир. Чаз чи йикъан низам (распорядок) чизвай, чаз гьар йикъан ва гележегдин мурадар авай. Чакай вуж жез кIанзаватIа, чаз хъсандиз чизвай. Къе и суал гайила, гзафбур вуч лугьудатIа чин тийиз амукьзава. Абуруз са карни тийиз ва чIехи мажибар къачуз кIанзава. Шаксуз, чун маса девирда яшамиш жезвай, амма вичин асулдай аялар вири девирра сад хьтинбур я. Къе чи ва аялрин итижар гьар жуьрединбур я, амма абур машгъуларзавай вири затIариз чна итиж авун лазим я.

Зи фикирдалди, Аллагьдихъ ﷻ инанмиш хьун гзафбур патал вич тухунин ихтияр авачир ерияр ва къилих дуьздал акъатунин вилик пад кьадай себеб жезва. ИлитI тавуна аялар диндин везифайрив вердишарна, имандин дестекар чирна кIанда. Абуруз гзаф азад вахт тежедайвал авуна кIанда, абур яргъалди кьилди тун ва абурун йикъар физвайвал тун герек туш.

Рахуни важиблу чка кьазва

Амма аял кьилериз чIехибурухъ галаз рахаз гьамиша бегенмиш туш. Абуруз ялгъузвал ва я вичин таярихъ галаз санал жез кIанзава. Чи везифа – хци ва я руша нихъ галаз дуствал ийизватIа, чир хьун я.

Мад за са ихьтин кардиз фикир гана. Зи руша са затI ахъайдайла за яб тагана, фикир масанихъ алатайтIа, ихтилат квекай физвайтIа тикрар хъия лугьуникай хийир авач. Чун чи аялар патал хъсан яб гудайбур хьана кIанда. Абур лап рикIив кьадайбур я.

Чи аялар къе масабур я. Амма чунни фадлай сифтегьан хьтинбур туш. Бязи вахтара чазни сабур ва низамлувал бес жезвач. Абуруз ам аквазва ва чахъ галаз тикрарзава. Чун абуруз гуьзгуь хьиз я. Ша чун а гуьзгуь чIурукIа къалурдайди тахьун патал ва адай аквазвай суьрет чIур тежедайвал алахъин. Жувалай башламишин ва ахпа меслят гузни, тариф ийизни, туьгьмет ийизни регьят жеда. Къуй чи аялриз акурай, вуч ихтияр аватIа, вуч – авачтIа. Бязи вахтара заз акI жезва хьи, чи аялар чалай акьуллу я ва вилик фенва. Ида шадарзава. Тамамвилиз сергьят авач! За вири диде-бубайриз хизанра ислягьвал ва секинвал хьун тIалабзава, къуй гьар са четинвилин гуьгъуьнай регьятвал атурай, къуй Аллагьди ﷻ чун вири бедбахтвилерикай хуьрай, къуй чун ва чи аялар дуьз рекье турай.

Атия Аджиева