Сергьятар

Ваъ, им кIвалин патав гвай жугъун туш ва аквадай затIуналди чIугунвай сергьятни туш. Им вилериз акван тийизвай, амма рикIи гьиссна ва акьулди кьатIана кIанзавай сергьятар я. Маса инсанрин уьмуьрда ахьтин вахтар ава хьи, чаз абурун патахъай гьич са къайгъуни хьун лазим туш. Вучиз лагьайтIа им ваз талукь тушир затIарикай жув хуьз алакьун я ва адан тIварни эдеблувал я, ва ам, гьуьрметлу стхаярни вахар, чаз хьун лазим я.

Гьа икI, алай аямдин инсанри сада-садаз гузвай виридалайни эдебсуз ва кутуг тавур суалар:

1. Гъуьлуьз мус фида? Вучиз эвленмиш жезвач?

Сад лагьайди, мумкин я, а кас гьакIани вичин уьмуьрда крар туькIуьзвач лугьуз къайгъуйри кьунва жеди. Жуван кьисмет сад ийидай кас гьеле жагъанвач. ГьакI хьана кIанзавайди адаз лап хъсандиз чизва. Амма адаз са гьихьтин ятIани гьял тавунвай месэлаяр ава. Куьне лагьайтIа, ахьтин суал гуналди генани адан хирел кьел кIвахзава, тIарвал гузва, къулайсузвал гьиссиз тазва. Кьвед лагьайди, мумкин я, инсандиз пулунин месэлайри, са гьихьтин ятIани начагъвилери ва я вакъиайри хизан арадал гъидай мумкинвал гузвач. Заз гзаф инсанар чизва, чпиз гьахьтин суал гайила азият гузвай ва адаз гьикI жаваб гудатIа чин тийиз амукьзавай.

2. Вучиз гилани аял ханвач? (Вучиз квез аялар авач?)

И суал, зи фикирдалди, виридалайни эдебсузди ва инсафсузди я ва им виридалайни гзаф гузвай суал я. Саки гьар са дишегьлидин мурад, лап тIимил кьадар квачиз, гъуьлуьз фейила диде хьун я, адаз сагълам, иер, акьуллу аял хаз кIанзава. Адан вахариз, дустариз, къуншийриз – виридаз аялар ава лугьуз ва вири рахазвайди дидевиликай я лугьуз, адан рикIиз тIар жезва. Ада вич инсанрин арадай акъуднавайди хьиз гьиссзава ва кисна азият чIугвазва. Мумкин я, адавай сакIани вичин гьал дегишариз жезвач ва гьахьтин суалри ам руьгьдин жигьетдай терг ийизва. Ахьтин суалар гумир! Маса инсанрин гьиссер хуьх!

3. Кьвед лагьайди, пуд лагьайди ва икI мад мус жеда?

Ибур чаз талукь крар туш! Аллагьдиз мус кIан хьайитIа, гъуьлуьни папа мус къарар кьабулайтIа, гьа чIавуз кьвед лагьайди хада. Чаз адакай вуч ава кьван? Заз ахьтин дуьшуьшар чизва хьи, инсанри гьа «гужуналди» аялар хаз тазва: кьвед лагьайди хух, пуд лагьайди хух! Ахпа, адет яз, абур вири мад са кутуг тавур ва ахмакь суалдиз элкъвезва: «Вуна вучиз акьванбур хана?»

4. Вуна гьикьван къазанмишзава?

Куьн чIалахъ жедач, амма завай ихьтин суалар кьабулиз жезвач. За и суал гьатта жуван хайи дидедизни вахаризни гузвайди туш! Амма заз и суал гьамиша гузва. Заз гьикьван мажиб къвезватIа лугьун четин туш. Амма заз лагь кван: куь а малуматар квез я?

Къвезвай пулуниз килигай тегьерда зун яшамиш жезватIа чирун патал яни? Я тахьайтIа зи кIвализ гьикьван пул къвезватIа гьисабун патал яни? Я тахьайтIа тIимил мажиб къвезва лугьуз язух чIугун патал яни? Я тахьайтIа гзаф ава лугьуз, пехил хьун патал яни?

5. Ви миллет гьим я?

Заз и суал ван хьайила, са тIимил пис жезва. Жаваб гуз регъуьзва лугьуз ваъ. Заз и суал ван хьанмазди, иллаки тIимил таниш тир инсанривай, зи кьиле авай са гьихьтин ятIани лампа кузва. Заз мад гьа инсандихъ галаз рахаз кIамукьзавач. Квез закай чир хьана кIанзавай затIарикай ам виридалайни вилик квайди ва важиблуди яни?

Гьакъикъатда лагьайтIа, инсан гьи миллетдикай хьайитIани са тафаватни авач. Аллагьди чун вири гьар жуьрединбур яз халкьнава – чна чун чирун патал. Сада-садаз гьуьрмет авун, кIан хьун патал, миллетриз килигна кьилди дестейриз чара хьун патал ваъ.

Чун мусурманар я. Гьавиляй чун жезмай кьван эдеблу хьун, сада-садан къайгъу авун лазим я. Чаз масабурун рикIер тIардай ихтияр авач. Аксина, ша чна сада-садаз гьуьрмет ийин, анжах шадвал багъишин, хъсан хабарар гун ва ахмакь суалар гуналди, къуй гьатта пис фикир авачиз хьайитIани, пашман тийин.

Квез гьихьтин кутуг тавур суалар чида?

АСИЯТ МАГОМЕДОВА