Умар ибн ХатIтIабакай куьруь кьиса
эвел алатай нумрайра
Умаран буйругъдалди муаззинди минарадилай инсанриз эверна. И эвердин ван хьайибур вири мискIинда кIватI хьана. «Зун хкведалди инал акъваз», - лагьана Умара ва ам мискIиндай экъечIна. Ам Ибн Аббасахъ галаз санал вичин хцин кIвализ фена ва ам тIуьн нез суфрадихъ ацукьнаваз жагъана. «Неъ, неъ, зи хва, белки, им ви уьмуьрда эхиримжи тIуьн я жеди», - лагьана адаз Умара . «Муъминрин эмир ва зи буба», - тир жаваб.
Ахпа бубади вичин хциз суал гана: «Вун заз муьтIуьгъ хьун мажбур яни?» Ада жаваб гана: «Вун зи буба ва муъминрин эмир я, гьавиляй ви вилик зал кьве бурж ала». «Пайгъамбардин ва бубадин вилик квай буржунин гьуьрметдай заз лагь, вуна Насикат тIвар алай чувуддин кIвале пиянардай шей хъванани?» - хабар кьуна Умара хцивай.
Абу Шагьмата ахьтин кар хьайиди я лагьана хиве кьуна ва идан патахъай вичи туба авуна лагьана. Умара адавай адал куьчеда гьалтай дишегьлидикай хабар кьуна ва абурун арада вуч хьанатIа, ахъаюн буйругъна. Абу Шагьмат, вуч лугьудатIа чин тийиз, шехьна. «Шехьмир, ахъая, - буйругъна адаз бубади ва секиндиз алава хъувуна: - Аллагьдиз дуьз лугьузвайбур кIанзавайди я, дуьз ахъая».
Абу Шагьмата Умараз вири хиве кьуна ва ахьтин кар хьайиди я лагьана, дуьз жаваб гана, ва мад лагьана хьи, вичи идан патахъай туба авуна. Ахпа Умара хцин къуьнелай кьуна ам тухвана. Хци бубадивай вич инсанрин вилик беябур тавун ва вич ада гапурдалди кукIварун тIалабна. Амма бубади Аллагьдин эмирдиз муьтIуьгъ хьун вине кьуна. Зина авунай халкьдин вилик жаза гун эмирзавай Къуръандин аят кIелна, ада ам асгьабрин вилик акъвазарна.
Ахпа ада вичин Афлагь тIвар алай къуллугъчидиз виш сеферда къамчидалди вичин хва ягъун буйругъна ва гьич са хъуьтуьлвални ийимир лагьана, виликамаз кIевиз тагьким авуна. Афлагьан рикI язухдай ацIана, ягъун патал адан гъил хкаж жезвачир, адан вилерай накъвар атана. Умара буйругъ тикрарна ва лагьана: «Я къуллугъчи, заз муьтIуьгъ хьухь! Эгер вун заз муьтIуьгъ хьайитIа, вун Аллагьдизни Расулдиз муьтIуьгъ жезва». Абу Шагьматалай перем хутIунна ва кIватI хьанвайбур вири шехьна. Хци бубадивай инсаф авун тIалабна: «Я зи буба, зун язух ша». «И жаза Аллагьди чаз кьведазни регьим авун патал я», - жаваб гана бубади. Умара Афлагьаз Абу Шагьмат ягъун буйругъна, вич лагьайтIа патав акъвазна. Афлагьа ягъиз башламишна.
Афлагьа къамчидалди язавай, Абу Шагьмат шехьзавай, адалатлу бубади кIевивал ийиз тикрарзавай: «Ягъ ам». Жезвай карди гьатта вагьши гьайванарни тажуб ийидай. Ягъунин кьадар пудкъанни цIудав агакьна. Хва кьиникьиз мукьва хьайила, ада бубадивай вичиз са хупI яд гун тIалабна, амма бубади и тIалабунни кьилиз акъуднач ва лагьана: «Эгер Аллагьди вун гунагьрикай азад авуртIа, Мугьаммад Пайгъамбарди ваз Гьавиздай яд гуда».
Кьудкъад сеферда ягъайла Абу Шагьмат михьиз къуватсуз хьана. «Я зи буба, ас-саламу алайка», - лагьана ада. «Ва алайка-ссалам, - жаваб гана бубади ва адаз тапшурмишна: - Эгер Гьабиб акуртIа, адаз зи салам це ва лагь хьи, вуна зун Къуръан кIелзавайди яз ва къамчидалди гатазвайди яз туна». Ада хциз хъсан рехъ хьун тIалабна.
Ягъунин кьадар кьудкъанни цIудав агакьайла, Абу Шагьмат акьван зайиф хьана хьи, адай нефес атIуз-атIуз акъатзавай ва адавай рахаз жезмачир. Асгьабри Умаравай t амай цIуд сеферда ягъун кьулухъ вегьин тIалабна. Умара и тIалабунни кьилиз акъуднач ва асгьабрин ам рекьив гъиз алахъуниз яб ганач: «За жаза гун кьулухъ вегьедач, гьикI ада гунагь авун кьулухъ вегьеначтIа».
А вахтунда кIватI хьанвайбурун арада кIевиз шехьунин ван гьатна. И ван хьайила, Абу Шагьматан диде атана агакьна. Ам, адан рикI кузвай туькьуьл дертлувилин накъвар авахьиз ва вичин хцел чан аламукьда лугьуз умуддихъ галкIиз, катна атана. «Адаз амай ягъунин кьадаррай зун цIуд сеферда яхдиз гьаждал фида», - минетзавай ада ва адалай гъейри амай гьар са ягъунай са гьикьван ятIани кьадар диргьамар пайда лугьуз, гаф гузвай.
Амма Умара лагьана хьи, жазадикай садакьа паюналди ва гьаж авуналди хкечIиз жедач. Жаза эхирдалди кьилиз акъудна ва ягъунин кьадар вишев агакьайла, Абу Шагьмата эхиримжи нефес акъудна. «Я зи хва! Къуй Аллагьди вун гунагьрикай михьи авурай», - минет авуна Умара ва хцин кьил вичин метIерал эцигна, рикI секинарун патал туькьуьл накъваралди шехьна. Инсанрин шехьун вири Мединада ван къвезвай, халифдин хцихъ дерт чIугван тийизвай кас авачир. Умара Халикьдин эмир тамамарна ва кутугай тегьерда Пайгъамбардин шариат хвена
Абу Шагьмат кьейидалай кьулухъ яхцIур югъ алатайла, Хузайфат асгьабдиз ахварай Расул акуна. Абу Шагьмат, Женнетдин аба алаз, кьилел Женнетдин таж алаз, Гьабибуллагьдихъ галаз авай. Пайгъамбарди Хузайфатаз тапшурмишна Умараз салам вугун ва адалай вичин разивал къалурна ва лагьана: «Къуй гьакI давамаррай Къуръан кIелиз ва жаза гуз». Расул рахайдалай кьулухъ Абу Шагьматани тIалабна вичин патай бубадиз салам гун ва икI лугьун: «Къуй Аллагьди вунни гунагьрикай михьи авурай, гьикI вуна зун михьи авунатIа». Ада гьакIни вичи ам патал дуьа ийизвайдини агакьарун тIалабна.
Умаран адалатлувилиз инсафсузвал лугьумир, вучиз лагьайтIа Аллагьдин Шариатда гуж авун авач. Вун гьикI гъавурда акьадач хьи, нагагь вуна садазни зулум тийиз хьайитIа, вазни зулум ийидач. Шариатдин къарар инкар ийиз гьич фикирни ийимир, тахьайтIа имандилай элячIда ва имансузвилиз аватда. Расулдиз ракъурай Къуръандал амал ая, ваз гьамишалугъ эхират жеда.
Шариат – им чаз кIан хьайивал дегишариз жедай къанун туш, ам чилинни цаварин Халикьдин дегиш тежер къайда я. Пис лукI ам я хьи, ни къайда чIурзаватIа, пис лукI лагьайтIа, иесиди къамчидалди гатада. Эгер лукI акьуллу яз хьайитIа, ада вичин иесидихъ галаз гьуьжет ийидач ва ада вич къамчидалди яна лагьана, адак тахсир кутадач. Вири дуьнья яратмишай, Вичиз юлдаш авачир Аллагьдин рекьихъ галаз гьуьжет авун гьакIан буш кар я.
КьатI ама
ШЕЙХ САИД ЭФЕНДИ, «ПАЙГЪАМБАРРИН КЬИСАЯР 2-ПАЙ» КТАБДАЙ.
