Мугьаммад ﷺ Аллагьдин ﷻ Расул я
И макъалада чна келима шагьадатдин кьвед лагьай паюнин - Мугьаммад ﷺ Аллагьдин Пайгъамбар тирдахъ инанмиш хьунин - мана-метлебдикай ва Пайгъамбардикай ﷺ вичикай ихтилат ийида.
Шагьадат – им гьакъикъатда Аллагьдилай ﷻ гъейри тIеат авуниз лайихлу гъуцар авачирди ва гьакъикъатда Мугьаммад ﷺ Аллагьдин Пайгъамбар тирди меци лугьун, рикIяй тестикьар авунин шагьидвал я.
Шагьадатдин кьвед лагьай паюнин мана ам я хьи, чна Мугьаммад ﷺ Пайгъамбар тирдал, адан буба Абдуллагь, диде Амина тирдал иман гъана кIанда. Ам Мекка шегьерда хана, Мединадиз куьч хьана ва ана адан сур ава, Халикьди ﷻ ам халкьарин патав ракъурна, абур Аллагь ﷻ сад тирвилин диндал гъун патал. Ам инсаниятдикай виридалайни михьиди тир, гьакъикъатдилай гъейри ада са затIни лугьудачир. Ам вири инсаниятдиз, чинерриз ва гьатта малаикризни Пайгъамбар ﷺ яз ракъурнавай. Аллагь Таалади чаз виридаз адан рекьяй фин эмирнава ва Пайгъамбардиз ﷺ табий туширдан иман кьабулзавач. Ам инсанрикай виридалайни гьуьрметлуди я. Ам кIан хьун Аллагьди ﷻ инсанриз ферз авунва. Адан пайгъамбарвал эхирдай атанватIани, яратмиш ам виридалайни фад авунва.
Адан Шариат дегишардай маса пайгъамбар ракъурдач, вучиз лагьайтIа ам Хатамуль-Анбияъ - вири Пайгъамбаррин муьгьуьр я. Ада Аллагь Тааладин эмирар са дегишвални кутун тавуна инсанрив агакьарна.
Аллагь Таалади адаз вичин кIаниди (Гьабиб) лагьай тIвар гана ва Миъраж пишкешна цаварал хкажна. Гьа идалди Аллагь Таалади, са инсандизни тахьай хьтин, Вич аквадай мумкинвал гана.
Пайгъамбарди ﷺ вичин сурал зиярат авур гьар са касдиз Къияматдин юкъуз куьмекда лагьай гаф гана. Пайгъамбардиз ﷺ са сеферда салават (хийир дуьа) авур касдиз Аллагь Таалади цIудра хъийида.
Аллагь Таала чирунин рекье авай ксариз Пайгъамбар ﷺ гуьзгуь хьиз я, вучиз лагьайтIа Пайгъамбар ﷺ чирун - им Аллагь ﷻ чирунин рекье са кIар я.
Пайгъамбардин ﷺ рекьяй фин патал, и дуьньядани эхиратда разивал къазанмишун патал инсандиз Аллагьдин Илчидин ﷺ гуьзел сифетарни иер ахлакь чир хьун чарасуз я. Аллагь Таалади вичин Расулдиз ﷺ масабуруз тагай хьтин кьве дуьньядинни вири тамамвилер багъишна. Инал чун адан лайихлувилерикай рахада.
Пайгъамбардин ﷺ лайихлувилер
Чи Пайгъамбардихъ ﷺ такабурвилин са лишанни авачир. Гьатта куьгьне парталар алукIдай, вичин гъилералди чекмеяр ва парталар цвадай, туькIуьр хъийидай, кIвалин маса крар ийидай. Ам гзаф регъуь кас тир, кьил хкажна масадан чиниз килигдачир. Теклифдиз ваъ лугьудачир, лукIран хьайитIани, азад касдин хьайитIани патав фидай. Ада савкьват кьабулдай, гьатта ам са хупI нек хьайитIани ва пишкеш авурдахъ галаз санал недай.
Кесиб адан кесибвилиз килигна агъуздачир, пачагь девлетдиз килигна вине кьадачир. Садрани я папаз, я кIвалахзавай фяледиз туьгьмет ийидачир. Са гъазаватда адавай душманриз пис дуьа авун тIалабнай, амма ада икI лагьана: «Зун регьим яз ракъурнавайди я, лянет ийидайди яз ваъ». Гьалтайбуруз эвел салам гузвайди гьам тир. Аллагьдин ﷻ тIвар мецел тагъана я ацукьдачир, я къарагъдачир. КапI ийидай вядеда адан патав кас атайла, ада капI куьруь ийидай ва а касдин дердидикай хабар кьадай.
ТIуьнал гзаф кьенят тир, кIвале вуч аватIа, гьам недай. Эгер са хурмаяр жагъайтIа, абур фуни галачиз недай. Эгер мухан ва я къуьлуьн фу хьайитIа, маса тIуьн галачиз кьурай фу недай. Садрани тIуьниз тикъет ядачир, кIан хьайитIа недай, тахьайтIа – тадай. Пайгъамбарди ﷺ фу тIуьрдалай кьулухъни гъилер чуьхуьдай, ахпа кьежей гъилер чинилай тухудай. Яд хъвадайла гьамиша Аллагьдин ﷻ тIвар кьадай ва гьар са хупI авурдалай кьулухъ Аллагьдиз ﷻ шукур гъидай. Хъвадайла ванер акъуддачир ва къапуниз «уф» гудачир.
Адет тирвал, ам метIер чилиз яна, гъилерни метIерал эцигна ацукьдай. Фу недай вахтунда ам капI ийидай саягъда чилел ацукьдай. Ада лугьудай: «Зун лукI я ва лукI хьиз ацукьун лазим я». Межлисда ацукьнавай вахтунда, ам анал ийизвай ихтилатдик (кIандатIа дуьньядин, кIандатIа эхиратдин месэлайрикай) экечIдай.
Пайгъамбардин ﷺ рахадай тегьер виридалайни хуш жедайди тир. Адан гафар шиирдин чIалариз ухшар авай. Келимаяр секин ва ширин яз акъатдай. Нубат алачиз ам рахадачир. Гьамиша инсанриз ислягь ва камаллу насигьатар ийидай.
Расулюллагь ﷺ ван акъуд тавуна милиз хъуьредай, асгьабарни адан гьуьрметдай санал хъуьредай ва ада абур акъвазардачир.
Пайгъамбарди ﷺ дамах гвачиз алукIдай, гзафни-гзаф лацу рангунин парталар. Жуьмя югъ патал адахъ кьилдин махсус либасар авай. Сарагъушдин (чалмадин) кIаникай титIес (тюбетейка) алукIдай, бязи вахтара ам сарагъуш галачизни кьилел жедай. Парталар анжах эрчIи патахъай эгечIна алукIдай. Гьа вахтунда чун безетмишзавай ва чи кьецIилвал кIевзавай Аллагьдиз ﷻ шукурдин дуьаяр кIелдай. Парталар хутIундайла чапла патахъай эгечIдай. ЦIийи парталар алукIайла, виликанбур кесибриз пайдай.
Пайгъамбардихъ ﷺ аба авай, ада ам капI ийидайла кIаник экIядай. Бязи вахтара ам са затIни вегьин тавуна гьакIан рухунал къаткидай.
Расулюллагь ﷺ виридалайни жумартлуди, гъил ачухди тир. Рамазандин вацра адан мердвилиз и кьил а кьил авачир. ТIалабиз атай гьич садазни ваъ лугьудачир.
Садра адаз 90 агъзур диргьем (гимишдин пул) гана. Ада абур кIвалин ракIарин вилик са рухунал эцигна ва сад амай кьван вири пайна. Адан патав тIалабчияр атайла, кIвале гудай затI амачиз акурла, Пайгъамбарди ﷺ лугьудай: «Алад, зи тIвар кьуна, савдагарривай кIандай затI къачу, абурухъ галаз гьахъ-гьисаб за ийида». Адав я динар, я диргьем гумукьдачир. Киседа са манат амай кьван кIвализ хкведачир, ам гудай кесиб жагъун тавунмаз. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ икl лагьана: «Зун регьим яз ракъурнавайди я, лянет авун патал ваъ». Дугъриданни ам гьахъ тир ва гьахъ язва.
Пайгъамбар ﷺ виридалайни викIегь ва кьегьал кас тир. Дяведа адахъ галаз санал акъвазна дурум гуз жедай асгьаб игит яз гьисабдай. Ам са кичIевални авачиз душманрин юкьваз фидай. Дуьньядин затIарихъай адаз кичIедачир.
Пайгъамбардиз ﷺ вич патал садрани хъел къведачир, анжах Аллагь ﷻ патал къведай. Масадаз такIан ихтилат сивяй акъуддачир. Ада вичин хъел хуьдай, хъел атай дуьшуьшарни гьакъикъат патал тир.
Расулюллагь ﷺ виридалайни мергьямат авай инсан тир. Адаз инсанрилай гъил къачуз кIандай. Жаза гудай мумкинвилер авайтIани, ада гзаф багъишдай. Садра Пайгъамбарди ﷺ вич агъу гана рекьиз кIанзавай чувуд дишегьлидилай гъил къачуна. Асгьабри а дишегьли кьуна ва ам рекьиз кIан хьана, амма Пайгъамбарди ﷺ абуруз ихтияр ганач, ахъайиз туна. Са маса сеферда, Жабраил малаикди Расулюллагьдиз ﷺ са чувудди запабар, суьгьуьрар авунвайдакай хабар гана. Амма Пайгъамбарди ﷺ а чувуддиз неинки жаза ганач, гьатта адаз туьгьметни авунач. Адан мергьяматлувал, регьимлувал къалурзавай гьадисар гзаф ава.
Адан къаш-къаматдин тариф ийизвайбуруз, ам ацIай вацран гуьрчегвилихъ галаз гекъигунилай гъейри маса гаф жагъидачир. Ам виридан винел экъечIзавай рагъ хьиз тир.
Расулюллагь ﷺ я кьакьанди, я аскIанди тушир, юкьван буйдинди тир. Гьасана адакай ахъайзавай: «Ам я кьакьан, я аскIан буйдинди тушир, амма виридалайни кьакьан яз аквадай». Пайгъамбардихъ ﷺ виридалайни гуьрчег чин авай. Адан чинай нур чкIидай. Адахъ къалин, чIулав чуру галай, гьисабайла, вири 17 рехи чIар авай.
Ам дуьзгуьн буй, гьяркьуь къуьнер авай кас тир. Адан далудал, кьве юрфун арада, пуд пипIен хал алай. Им адан пайгъамбарвилин муьгьуьр тир. Пайгъамбардин ﷺ гъилин капашар ипекдилайни хъуьтуьлбур тир. Адан гъил кьуна салам гайила, иер ни ва хуш жедай чими гьиссер са шумуд югъ алатайлани амукьдай. Пайгъамбарди ﷺ вичин капаш алтадай аял муькуьбурукай атирдин ни атуналди чир жедай. Расулюллагьдин хамунин ранг лап гуьзелди тир.
Адан чинал алай гьекьедин стIалар гьар сад са гевгьердиз ухшар авай. Адан ни мискдилайни (Шаркь патан атир) хуш жедайди тир. Адан чIарар дуьзбур тир, амма эвягъайла бурма жедай. Гьадисда кхьенвайвал, Пайгъамбарди ﷺ кьуд гъилера кьилин чIарар турди я. Пудра Жабраил малаикди, садра Абу ТIалгьата (вичелай Аллагь рази хьурай) эхиримжи гьаж авурдалай гуьгъуьниз. Жабраил малаикди тур чIарар вири малаикри цаварал хкажна. Абу ТIалгьата турбур чилел аламукьна, абурун кьадар 12332 тир. Абур берекат, себеб хьун патал чпиз асгьабри къачуна, идан гьакъиндай гзаф риваятарни ава. Пайгъамбардин ﷺ чIарар хуьзвай мусурманар къени ама.
Гьадисда къейдзавайвал, Къияматдин юкъуз инсан вичиз кIанибурухъ, хуш тирбурухъ галаз жеда. Са кас кIан хьун патал ам гьихьтинди ятIа чир хьун лазим я. Къуй Аллагьди ﷻ чаз Пайгъамбардикай ﷺ чирвилер къачудай ва ам гьакъикъивилелди кIан жедай мумкинвал гурай. Адан рехъ кьуна фидай нуьсретни гурай, Къияматдин юкъуз адахъ галаз санал къарагъардайвал.
Мугьаммадаз ﷺ табий хьун
Аллагьди ﷻ вири пайгъамбарриз Мугьаммад Пайгъамбардихъ ﷺ инанмиш хьун веси авуна. Аллагь Таалади Къуръанда кхьизва (мана): «РикIел хуьх, я Ктабдин агьалияр, (яни хашпараярни чувудар) Аллагьди ﷻ пайгъамбарриз гьикI веси авунатIа [ва лагьанатIа]: «Ингье, За квез Ктабдай ва гьикметдай вуч багъишзаватIа. Эгер идалай гуьгъуьниз куь патав куь Ктабрин гьахълувал субутзавай пайгъамбар (яни Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ) атайтIа, куьн, са шакни алачиз, адахъ инанмиш жеда ва куьне адаз куьмек гуда». Аллагьди ﷻ хабар кьуна: «Куьн рази яни ва куьне зи веси кьабулзавани?» Абуру жаваб гана: «Чун рази я». Аллагьди ﷻ лагьана: «Шагьидар хьухь [сад-садаз ва куь гелеваз къвезвайбур патал], Зани квехъ галаз шагьидвал ийида» («Алу Имран» сура, 81-аят).
И аятда Аллагь Таалади хабар гузва хьи, Ада гьар са пайгъамбардивай, Адамалай башламишна Исадилай хкечIна, эгер абуруз Аллагьди ﷻ Пак Ктабар ганватIа ва идалай кьулухъ Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ атайтIа, абур адахъ инанмиш жеда ва адаз куьмек гуда лагьана гаф къачунва. Ва и кардиз гьич са затIунини манийвал авуна кIандач.
Фахруддин ар-Разиди вичин «Мафатигьу аль-Гъайб» лугьудай тафсирда кхьизвайвал, и аятдин мана мадни ам хьун мумкин я хьи, пайгъамбарри чпин умматризни, Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ атайла, адахъ инанмиш хьун ва адаз куьмек гун веси авуна. Гзаф алимрини гьа и манадал амал ийизва.
Ибн Джарира Али ибн Абу ТIалибалай агакьарзавайвал, Аллагьди ﷻ Адамалай башламишна пайгъамбарар ракъурна ва абурувай, эгер чпин вахтунда Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ атайтIа, адахъ инанмиш жеда ва адаз куьмек гуда ва гьакIни абуру чпин умматризни гьа и кар тапшурмишда лагьана, гаф къачунва. И ихтилат Ибн Аббасани чал агакьарнава. Аль-Бухариди ам вичин «ас-Сагьигь» кIватIалда, Ибн Касира вичин «аль-Бидаят» ктабда, гьакIни аль-Гьафиза ва ибн Асакира гъизва.
Пайгъамбаррив гаф гуз тунин себеб ам я хьи, абуруз Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ чпелай виниз тирди ва ам вири пайгъамбаррин Пайгъамбар ﷺ тирди чир хьун патал. Гьа инай Мугьаммад ﷺ вири пайгъамбаррин ва абурун умматрин Пайгъамбар ﷺ тирди чир жезва. Гьадисдини гьа икI лугьузва: «Зун вири инсаният патал рекье тунва» (аль-Бухари, Муслим). Гьаниз килигна, дуьньядин эхир мукьув хьана Иса пайгъамбар чилерал эхвичIайла, ада Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ Шариат кьиле тухуда.
Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ Къияматдин йикъалди эхиримжи пайгъамбар я. Адан рехъ кьун маса пайгъамбарриз табий хьунилайни важиблу я, вучиз лагьайтIа Миъраждин йифиз Байту-ль-Мукъаддасда ам кпIуна вири пайгъамбаррин имамда акъвазна. ГьакIни Мугьаммад пайгъамбар ﷺ Дувандин юкъуз вири пайгъамбарар ва вири инсанар патал шафаат ийидай пайгъамбар жеда. Ам гьич садни лайихлу тахьай «Макъам аль-Магьмуд» лугьудай дережадин сагьиб я.
Аллагьди ﷻ чаз гьахъ батIулдивай чара ийидай чирвал гурай. Амин!
